Những hormone nào ảnh hưởng đến giấc ngủ?

Một số hormone có mối liên hệ mật thiết với chu kỳ giấc ngủ và chứng mất ngủ do nội tiết tố có thể xảy ra với bất kỳ ai.

Sự thay đổi nội tiết tố, chẳng hạn như trong thời kỳ mang thai và mãn kinh có thể gây rối loạn giấc ngủ. Ngoài estrogen và testosterone, vấn đề về giấc ngủ cũng có thể là do sự thay đổi các hormone khác như cortisol - loại hormone mà cơ thể tiết ra khi bị căng thẳng.

Dưới đây là những loại hormone có tác động đến giấc ngủ, các triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị chứng mất ngủ do nội tiết tố.

Triệu chứng mất ngủ do nội tiết tố

Mất ngủ do nội tiết tố xảy ra khi nồng độ nội tiết tố trong cơ thể có sự thay đổi. Phụ nữ có nguy cơ bị mất ngủ do nội tiết tố cao hơn nam giới.

Các triệu chứng của mất ngủ do nội tiết tố gồm có:

• Khó đi vào giấc ngủ
• Ngủ không sâu giấc, tỉnh dậy giữa đêm và không thể ngủ lại được
• Ngủ dậy quá sớm vào buổi sáng
• Khó duy trì lịch trình ngủ đều đặn
• Mệt mỏi, uể oải, bồn chồn, cáu gắt và giảm tập trung do thiếu ngủ vào ban ngày

Nguyên nhân gây mất ngủ do nội tiết tố

Sự thay đổi nội tiết tố gây mất ngủ thường xảy ra do mãn kinh, mang thai, căng thăng và một số bệnh lý.

Mãn kinh

Vào thời kỳ mãn kinh, phụ nữ gặp phải rất nhiều triệu chứng khó chịu. Theo một tổng quan nghiên cứu vào năm 2020, mất ngủ là một trong những triệu chứng phổ biến nhất trong thời kỳ mãn kinh.

Ở giai đoạn tiền mãn kinh, khoảng thời gian trước khi mãn kinh, nồng độ hormone bắt đầu dao động đáng kể. Điều này gây ra các triệu chứng gây cản trở giấc ngủ như bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm và bồn chồn, lo âu.

Mang thai

Sự thay đổi nội tiết tố trong thời gian mang thai và sau khi sinh con cũng có thể gây mất ngủ.

Ngoài thay đổi nội tiết tố, rối loạn giấc ngủ trong thai kỳ và sau khi sinh còn có thể do các nguyên nhân khác như:

• Đi tiểu nhiều lần
• Đau và khó chịu
• Lo lắng

Vấn đề về tuyến giáp

Một số bệnh tuyến giáp, nhất là suy giáp (tuyến giáp hoạt động kém) và cường giáp (tuyến giáp hoạt động quá mức) làm thay đổi nồng độ hormone tuyến giáp trong cơ thể.

Nghiên cứu cho thấy sự mất cân bằng hormone tuyến giáp có thể gây ra vấn đề về giấc ngủ.

Bệnh tuyến giáp còn gây ra các triệu chứng khác và một số trong đó cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ, chẳng hạn như:

• Lo lắng
• Thay đổi tâm trạng
• Mệt mỏi
• Run tay

Căng thẳng

Căng thẳng kéo dài (mạn tính) ảnh hưởng đến nồng độ nhiều hormone trong cơ thể, dẫn đến gián đoạn giấc ngủ và nhiều vấn đề khác như:

• Rối loạn tâm thần
• Giảm ham muốn tình dục
• Bệnh tim mạch

Các hormone ảnh hưởng đến giấc ngủ

Mỗi loại hormone ảnh hưởng đến giấc ngủ theo cách khác nhau.

Melatonin

Melatonin được gọi là hormone ngủ. Hormone này được tạo ra bởi tuyến tùng trong não. Vào ban đêm, hormone này được tiết ra và báo cho não biết rằng đã đến giờ đi ngủ.

Mức độ sản xuất melatonin giảm dần khi có tuổi và đó là một trong những lý do tại sao người già thường ngủ kém.

Cortisol

Cortisol là một loại hormone được tạo ra bởi tuyến thượng thận khi chúng ta cảm thấy căng thẳng hoặc lo lắng. Nồng độ cortisol trong máu cao có thể gây khó đi vào giấc ngủ hoặc giấc ngủ bị gián đoạn.

Estrogen và progesteron

Mặc dù cả nữ giới và nam giới đều có estrogen và progesterone nồng độ hai hormone này ở phụ nữ cao hơn nhiều so với nam giới. Theo nghiên cứu vào năm 2020, estrogen và progesterone cũng tham gia điều phối giấc ngủ, mặc dù cơ chế hoạt động của hai hormone này vẫn chưa được làm rõ.

Nồng độ estrogen và progesterone tăng cao khi mang thai và giảm trong thời kỳ mãn kinh. Những sự thay đổi nội tiết tố tự nhiên này sẽ ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Các hormone khác

Các hormone khác cũng ảnh hưởng đến giấc ngủ còn có hormone tăng trưởng (growth hormone), leptin (hormone tạo cảm giác no) và ghrelin (hormone gây đói).

Điều trị mất ngủ do nội tiết tố

Chứng mất ngủ do nội tiết tố có thể điều trị bằng các cách dưới đây:

• Thay đổi lối sống: Điều chỉnh thói quen ngủ có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Ví dụ, duy trì lịch trình ngủ đều đặn (đi ngủ và thức dậy cùng một giờ mỗi ngày), tránh dùng thiết bị điện tử và uống caffeine trước khi đi ngủ.
• Biện pháp tự nhiên: Một số loại thực phẩm chức năng như melatonin có thể giúp bạn dễ ngủ hơn. Bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng thực phẩm chức năng để đảm bảo an toàn và được hướng dẫn liều dùng thích hợp.
• Trị liệu tâm lý: Liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) và các hình thức trị liệu tâm lý khác giúp bạn biết cách đối phó với các nguyên nhân đang gây cản trở giấc ngủ.
• Thuốc: Có nhiều loại thuốc được dùng để trị mất ngủ, gồm có thuốc bình thần và thuốc kháng histamin.

Khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám nếu tình trạng mất ngủ kéo dài dù đã thử nhiều cách khắc phục.

Bác sĩ sẽ kiểm tra xem nguyên nhân gây mất ngủ có phải do sự mất cân bằng nội tiết tố hoặc một bệnh lý tiềm ẩn hay không và từ đó đưa ra phương pháp điều trị thích hợp.

Ngoài sự mất cân bằng nội tiết tố còn rất nhiều nguyên nhân khác gây mất ngủ, gồm có các vấn đề sức khỏe. Bạn có thể sẽ phải làm xét nghiệm máu để đo nồng độ hormone và loại trừ các bệnh lý tiềm ẩn gây mất ngủ.

Tóm tắt bài viết

Mất ngủ do nội tiết tố có thể xảy ra với bất cứ ai. Nguyên nhân gây ra tình trạng này thường là do mang thai, mãn kinh, vấn đề về tuyến giáp và căng thẳng.

Các hormone ảnh hưởng đến giấc ngủ nhiều nhất gồm có melatonin, cortisol, estrogen và progesterone.

Mất ngủ do nội tiết tố có thể được điều trị bằng các biện pháp như thay đổi thói quen sống, các biện pháp tự nhiên, trị liệu và dùng thuốc.