Ghi điện cơ điện thế kích thích thị giác, thính giác - Bộ y tế 2014

I. ĐẠI CƯƠNG 

Ghi điện thế kích thích cho phép ghi và phân tích các làn sóng điện ở vỏ não và  tủy sống xuất hiện khi hệ thần kinh trung ương đáp ứng với các kích thích điện ở dây  thần kinh ngoại vi hay kích thích các cơ quan giác quan (mắt, tai). Để ghi được các điện  thế kích thích, trừ điện thế kích thích vận động, thường cần kích thích vài trăm lần tới  vài nghìn lần, dùng máy ghi được điện toán hóa, nhằm lưu giữ các tín hiệu thu được, rồi  tính trung bình cộng, nhờ vậy loại bỏ các nhiễu và cho đường các sóng điện thế kích  thích ghi rõ ràng. Người ta dùng máy ghi điện cơ có gắn kèm theo các bộ phận chuyên  biệt để kích thích (âm thanh, ánh sáng, từ trường).  

II. CHỈ ĐỊNH 

- Ðiện thế kích thích thị giác 

• Giúp đánh giá sự toàn vẹn của đường thị giác từ dây thần kinh II, qua giao thoa thị  giác và dải thị giác, tới thể gối ngoài và phóng chiếu thể gối - khe cựa cho tới vỏ não thị  giác nhưng chủ yếu là cho tổn thương trước giao thoa nhưng cũng có thể phân biệt được  những tổn thương dẫn truyền thị giác sau giao thoa.  
• Chỉ định trong bệnh: xơ cứng rải rác, mù vỏ não, bệnh lý thần kinh thị trước giao  thoa, glaucoma, Parkinson. Còn để đo thị lực trẻ nhỏ. 

- Điện thế kích thích thính giác thân não 

• Chẩn đoán xơ cứng rải rác, các u ở hố sau (u thính giác, u thần kinh đệm, ở thần  não), các tổn thương thân não gây hôn mê hoặc chết não,và theo dõi trong phẫu thuật.  Ngoài ra còn để khảo sát bệnh điếc trẻ nhỏ. 

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH 

Không có. 

IV. CHUẨN BỊ 

1. Người thực hiện 

01 bác sĩ, 01 kỹ thuật viên (KTV). 

2. Phương tiện, dụng cụ, thuốc 

Vật tư sử dụng trong đo Điện cơ.

3. Người bệnh 

Người bệnh làm điện thế kích thích (SEP, VEP, BAEP, thần kinh V) nên gội đầu  và ăn uống, đi vệ sinh trước khi đo. 

4. Hồ sơ bệnh án 

Cần ghi rõ tên tuổi địa chỉ, giới tính, chẩn đoán lâm sàng, ngày giờ ghi điện cơ.

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH VI, ĐÁNH GIÁ, GHI HỒ SƠ VÀ BÁO CÁO

1. Kiểm tra hồ sơ 

Đối chiếu hồ sơ bệnh án và người bệnh. 

2. Kiểm tra người bệnh 

Người bệnh ở tư thế thư giãn cơ và chuẩn bị máy. 

3. Thực hiện kỹ thuật 

3.1. Điện thế kích thích thị giác 

Điện thế kích thích thị giác là những sóng điện của não, ghi được khi có kích thích  ánh sáng. Kích thích ánh sáng vào một mắt, dưới dạng chớp ánh sáng hình bàn cờ, gồm  các ô vuông màu tương phản tối đa (đen và trắng) xen kẽ nhau. Chớp sáng có tần số  khoảng 2 Hz. Điện cực ghi gồm một điện cực chính giữa chẩm (Oz của điện não) và 2  điện cực hai bên cách nhau 5cm (O1 và O2 của điện não). Thực hiện 100-200 kích thích.  Thường có hai sóng một sóng âm có thời gian tiềm tàng 75ms (N75), một sóng dương tiếp sau có thời gian tiềm 100ms (P100), quan trọng nhất P100 phản ánh tính toàn vẹn  của hệ dẫn truyền thị giác.  

3.2. Điện thế kích thích thính giác thân não 

Bao gồm các điện thế (sóng) được đánh dấu bằng chữ số la mã, xuất hiện trong  vòng 10ms đầu tiên sau kích thích âm thanh. Các BAEP phản ánh tính toàn vẹn của hệ  dẫn truyền thính giác. Khi đo điện thế ta cho người bệnh đeo tai nghe, kích thích bằng  âm thanh ở riêng một tai. Âm thanh có cường độ 90-120 dB, âm thanh đều đặn lặp đi  lặp lại với tần số khoảng 8-10 lần/phút. Các điện cực ghi được đặt ở dái tai, xương  chũm hai bên và Cz. Người ta thường ghi được 5 làn sóng, đánh số từ I đến V, điện thế I  phản ánh chức năng thính giác của dây VIII, điện thế II, và III liên quan tới hành cầu,  IV, V liên quan tới chức năng cầu não trên và trung não dưới. Khi các cấu trúc này bị  tổn thương, nhất là tổn thương myelin, thì các điện thế này thay đổi. Trên người bệnh  hôn mê sâu, thay đổi BAEP chứng tỏ một tiên lượng xấu và khả năng hôn mê do căn  nguyên tổn thương giải phẫu. Ngược lại, nếu BAEP còn nguyên vẹn chứng tỏ một tiên  lượng khá hơn và nghĩ đến căn nguyên chuyển hóa hay nhiễm độc thuốc.Trong chết não,  nếu còn sóng điện não trong khi mất BAEPs cho thấy khả năng tử vong cao (chết não),  ngược lại nếu mất sóng điện não (hoặc rối loạn nặng nề điện não) trong khi BAEP còn  tốt thì chứng tỏ một tình trạng hôn mê sâu mà thôi, chưa chắc đã chết não.