Đột quỵ không rõ nguồn gốc là gì?

Có hai loại đột quỵ chính là đột quỵ do thiếu máu cục bộ và đột quỵ do xuất huyết (đột quỵ xuất huyết não). Phần lớn các ca đột quỵ là đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Loại đột quỵ này xảy ra khi một mạch máu trong não bị tắc nghẽn, thường là do cục máu đông. Đột quỵ xuất huyết não ít phổ biến hơn, xảy ra khi một mạch máu bị vỡ, dẫn đến chảy máu trong não.

Đột quỵ không xác định được nguyên nhân được gọi là đột quỵ không rõ nguồn gốc (cryptogenic stroke). Đột quỵ được coi là “không rõ nguồn gốc” khi:

• không thể tìm ra nguyên nhân gây đột quỵ
• có thể do hai hoặc nhiều nguyên nhân gây ra
• nguyên nhân gây đột quỵ chưa được đánh giá toàn diện

Nguyên nhân gây đột quỵ không rõ nguồn gốc

Hầu hết các ca đột quỵ là do cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu và làm gián đoạn sự lưu thông máu đến một phần não. Đôi khi, dù đã tiến hành nhiều biện pháp chẩn đoán nhưng vẫn không xác định được nguyên nhân gây đột quỵ. Những trường hợp này được gọi là đột quỵ không rõ nguồn gốc.

Theo các chuyên gia y tế, phần lớn các ca đột quỵ không rõ nguồn gốc là do:

• Rung nhĩ – một loại rối loạn nhịp tim. Tình trạng này làm tăng nguy cơ đột quỵ lên gấp 5 lần.
• Tăng đông máu – tình trạng máu dễ đông hơn bình thường.
• Xơ vữa cung động mạch chủ - tình trạng tích tụ choleterol và các chất khác bên trong phần uốn cong của động mạch chủ (mạch máu chính dẫn máu ra khỏi tim). Mảng xơ vữa có thể vỡ ra và theo máu di chuyển đến não.
• Tồn tại lỗ bầu dục: Lỗ bầu dục là một lỗ trong tim, có từ khi sinh ra và thường đóng trong khoảng từ 6 tháng đến một năm sau sinh. Tồn tại lỗ bầu dục là tình trạng lỗ này không đóng hoàn toàn. Tình trạng này xảy ra ở khoảng 25% dân số và thường không gây ra bất cứ vấn đề gì.
• Các nguyên nhân khác: các nguyên nhân hiếm gặp hơn gây đột quỵ không rõ nguồn gốc gồm có:
  • Nhiễm trùng, ví dụ như viêm nội tâm mạc
  • Rách thành động mạch
  • Ung thư

Triệu chứng của đột quỵ không rõ nguồn gốc

Các triệu chứng đột quỵ tùy thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng. Các triệu chứng phổ biến gồm có:

• Đau đầu dữ dội
• Chóng mặt
• Mất thăng bằng
• Mất điều hòa (mất khả năng phối hợp động tác)
• Thay đổi thị lực , ví dụ như nhìn mờ, song thị
• Đột ngột lú lẫn
• Đột nhiên khó nói hoặc khó hiểu lời nói của người khác
• Đột ngột bị tê, liệt hoặc yếu cơ ở một bên cơ thể, thường xảy ra ở mặt, cánh tay và chân

Tìm hiểu thêm về các triệu chứng đột quỵ.

Hãy gọi cấp cứu ngay khi bản thân hoặc một ai đó bên cạnh có những dấu hiệu đột quỵ. Đột quỵ càng được điều trị sớm thì nguy cơ tử vong và tổn thương não vĩnh viễn càng thấp.

Việc điều trị sẽ có hiệu quả nhất khi được tiến hành trong vòng 3 giờ kể từ khi bắt đầu xuất hiện triệu chứng.

Chẩn đoán đột quỵ không rõ nguồn gốc

Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ, cứ 4 người sống sót sau đột quỵ thì có 1 người bị đột quỵ lần nữa. Cần xác định nguyên nhân gây đột quỵ và có biện pháp điều trị phù hợp để giảm nguy cơ đột quỵ tái phát.

Có nhiều công cụ được sử dụng để chẩn đoán và tìm nguyên nhân gây đột quỵ.

Các bước kiểm tra ban đầu sau cơn đột quỵ thường gồm có:

• Khai thác bệnh sử
• Khám lâm sàng
• Chụp CT đầu không sử dụng thuốc cản quang
• Điện tâm đồ 12 chuyển đạo để đo hoạt động điện của tim

Có thể cần tiến hành thêm các phương pháp đánh giá chức năng tim và mạch máu trong não.

Các phương pháp kiểm tra chức năng tim gồm có:

• Holter điện tâm đồ 24 giờ (theo dõi hoạt động của tim trong 24 giờ liên tục)
• Siêu âm tim qua thành ngực
• Siêu âm tim qua thực quản

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh gồm có:

• Chụp cộng hưởng từ (MRI) não
• Siêu âm động mạch cảnh
• Siêu âm doppler xuyên sọ
• Chụp cắt lớp vi tính (CT) mạch máu đầu và cổ
• Chụp MRI mạch máu đầu và cổ

Đôi khi cần làm thêm các xét nghiệm như:

• Xét nghiệm đông máu
• Sàng lọc ung thư

Điều trị đột quỵ không rõ nguồn gốc

Phương pháp điều trị chính cho hầu hết các trường hợp đột quỵ không rõ nguồn gốc là thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông máu. Những loại thuốc này giúp ngăn ngừa hoặc phá vỡ cục máu đông trong mạch máu.

Tuy nhiên, người mắc một số vấn đề sức khỏe nhất định, chẳng hạn như rối loạn đông máu, tiểu đường, cao huyết áp không thể dùng những loại thuốc này.

Thuốc chống kết tập tiểu cầu có tác dụng ngăn các tiểu cầu dính lại với nhau và làm hình thành cục máu đông. Thuốc chống đông máu tác động đến các protein tham gia vào quá trình đông máu.

Việc tìm ra nguyên nhân gốc rễ gây đột quỵ rất quan trọng vì chỉ khi biết được nguyên nhân thì mới xác định được phương pháp điều trị phù hợp và ngăn ngừa đột quỵ tái phát một cách hiệu quả. Ví dụ, đột quỵ không rõ nguồn gốc do rung nhĩ cần điều trị bằng thuốc chống đông máu thay vì thuốc chống kết tập tiểu cầu.

Ngăn ngừa đột quỵ tái phát

Theo một tổng quan nghiên cứu vào năm 2017, những trường hợp đột quỵ không rõ nguồn gốc có tỷ lệ tái phát sau 2 năm khá cao, khoảng 14 – 20%. Tuy nhiên, thực hiện những thay đổi lối sống sau đây có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ tái phát:

• Tránh các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và cholesterol
• Ăn ít muối
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh
• Tập thể dục thường xuyên
• Bỏ thuốc lá
• Kiêng hoặc hạn chế uống rượu

Kiểm soát các vấn đề sức khỏe liên quan đến đột quỵ cũng là điều cần thiết để giảm nguy cơ đột quỵ tái phát:

• LDL cholesterol cao
• Cao huyết áp (tăng huyết áp)
• Bệnh tiểu đường
• Rung nhĩ
• Bệnh động mạch vành

Cơn thiếu máu não thoáng qua có phải đột quỵ không rõ nguồn gốc không?

Cơn thiếu máu não thoáng qua (đột quỵ nhẹ) xảy ra khi sự lưu thông máu đến não bị gián đoạn tạm thời. Cơn thiếu máu não thoáng qua cũng gây ra các triệu chứng giống như đột quỵ nhưng khác ở chỗ các triệu chứng này chỉ xảy ra trong thời gian ngắn, từ vài phút đến vài giờ.

Cơn thiếu máu não thoáng qua không phải là đột quỵ không rõ nguồn gốc nhưng cơn thiếu máu não thoáng qua có thể xảy ra mà không xác định được nguyên nhân.

Mặc dù các triệu chứng của cơn thiếu máu não thoáng qua không kéo dài nhưng vẫn phải gọi cấp cứu khi nhận thấy các triệu chứng bất thường. Cần giải quyết nguyên nhân gốc rễ gây ra cơn thiếu máu não thoáng qua để giảm nguy cơ đột quỵ trong tương lai.

Tóm tắt bài viết

Đột quỵ không rõ nguồn gốc là đột quỵ không xác định được nguyên nhân. Loại đột quỵ này chiếm khoảng 25 – 40% số ca đột quỵ do thiếu máu cục bộ.

Các triệu chứng của đột quỵ không rõ nguồn gốc gồm có yếu cơ hoặc liệt một bên cơ thể, chóng mặt, mất thăng bằng, chóng mặt, khó nói và lú lẫn.

Hãy gọi cấp cứu ngay lập tức khi nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào trong số này. Cơn đột quỵ càng được điều trị sớm thì cơ hội sống sót và khả năng hồi phục hoàn toàn sẽ càng cao.

Để ngăn ngừa đột quỵ tái phát, điều quan trọng là phải tìm ra nguyên nhân gốc rễ gây đột quỵ và có biện pháp điều trị phù hợp.