Cần làm gì trong và sau cơn đột quỵ?

Đột quỵ xảy ra khi sự lưu thông máu đến một vùng não bị gián đoạn (đột quỵ do thiếu máu cục bộ) hoặc một mạch máu trong não bị vỡ và máu tích tụ ở mô não xung quanh (đột quỵ xuất huyết não).

Đột quỵ là một tình trạng cần được điều trị khẩn cấp. Đột quỵ có thể gây tổn thương não, tàn tật và thậm chí tử vong. Một một phút giây đều rất quý giá đối với người bị đột quỵ.

Tiếp tục đọc bài viết dưới đây để tìm hiểu thêm về những gì được thực hiện ở giai đoạn điều trị khẩn cấp và giai đoạn phục hồi chức năng sau đột quỵ.

Cần làm gì khi thấy có người bị đột quỵ?

Nếu thấy một người nào đó có những dấu hiệu nghi là đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức. Tốt nhất không nên tự đưa người bệnh đến bệnh viện vì nhân viên y tế sẽ thực hiện các biện pháp điều trị bước đầu ngay ở trên xe cứu thương. Trong thời gian chờ xe cứu thương đến, có thể thực hiện các bước sơ cứu cho người bệnh nếu như biết cách.

>>> Các bước sơ cứu người đột quỵ.

Các phương pháp điều trị khẩn cấp

Nhiều bệnh viện có chuyên khoa đột quỵ. Khi người bệnh được đưa đến bệnh viện, bác sĩ sẽ tiến hành các phương pháp điều trị khẩn cấp.

3 giờ đầu tiên là khoảng thời gian rất quan trọng trong việc kiểm soát các tác động của cơn đột quỵ. Dùng các loại thuốc thích hợp trong khoảng thời gian này có thể tăng cơ hội sống sót cho người bệnh và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.

Phương pháp điều trị sẽ tùy thuộc vào loại đột quỵ: đột quỵ do thiếu máu cục bộ hay đột quỵ xuất huyết não.

Điều trị đột quỵ do thiếu máu cục bộ

Các phương pháp điều trị khẩn cấp đột quỵ do thiếu máu cục bộ gồm có:

• Chất hoạt hóa plasminogen mô để phá vỡ cục máu đông đang cản trở sự lưu thông máu đến não
• Thuốc làm loãng máu, chẳng hạn như aspirin
• Phẫu thuật loại bỏ cục máu đông
• Nong mạch và đặt stent để mở rộng động mạch và khôi phục lưu thông máu đến não

Điều trị đột quỵ xuất huyết não

Các phương pháp điều trị khẩn cấp đột quỵ xuất huyết não gồm có:

• Thuốc hạ huyết áp để làm giảm áp lực máu lên mạch máu trong não
• Kẹp túi phình động mạch não để ngăn chảy máu từ túi phình
• Truyền máu
• Nút túi phình mạch máu não để ngăn chảy máu từ túi phình
• Dẫn lưu não thất để giảm áp lực trong não
• Phẫu thuật cắt bỏ một phần hộp sọ để giảm sưng

Phục hồi chức năng sau đột quỵ

Khả năng phục hồi sẽ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của cơn đột quỵ và thời điểm mà người bệnh được điều trị.

Theo Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ (the American Stroke Association), có tới 40% số người bị đột quỵ bị hạn chế khả năng thực hiện các hoạt động cơ bản hàng ngày ở mức độ nhẹ và 40% bị hạn chế ở mức độ vừa đến nặng. Tuy nhiên cũng có nhiều người phục hồi gần như hoàn toàn. (1)

Quá trình phục hồi chức năng sau đột quỵ thường bắt đầu ngay khi người bệnh còn nằm viện. 

Các liệu pháp thường có trong quá trình phục hồi chức năng là ngôn ngữ trị liệu, vật lý trị liệu và liệu pháp phục hồi chức năng nhận thức.

Biến chứng của đột quỵ

Đột quỵ là một tình trạng rất nghiêm trọng, có thể gây tổn thương não lâu dài và dẫn đến các biến chứng như:

• Yếu cơ
• Giảm kỹ năng ngôn ngữ
• Suy giảm trí nhớ
• Co giật
• Sưng não
• Tiểu không tự chủ
• Mất thị lực, thính lực hoặc cảm giác
• Khó nuốt

Chế độ dinh dưỡng sau đột quỵ

Nhiều người gặp khó khăn trong việc ăn uống sau đột quỵ và dẫn đến suy dinh dưỡng. Nghiên cứu cho thấy suy dinh dưỡng sau đột quỵ làm tăng nguy cơ tử vong và giảm khả năng phục hồi. (2)

Chế độ ăn uống sau đột quỵ nên có nhiều trái cây, rau củ, protein nạc và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời cắt giảm lượng muối và đường. Người bệnh có thể cần uống bổ sung protein, vitamin và khoáng chất.

Nếu gặp khó khăn khi nhai hoặc nuốt, có thể chọn những món mềm, cắt thức ăn thành miếng nhỏ hoặc xay nhuyễn thức ăn.

Phòng ngừa đột quỵ tái phát

Một khi đã bị đột quỵ thì bạn sẽ có nguy cơ cao tiếp tục bị đột quỵ trong tương lai. Các nghiên cứu lớn ở Đức, Úc và New Zealand đều cho thấy rằng cứ 5 người sống sót sau đột quỵ thì có khoảng 1 người bị đột quỵ lần hai trong vòng 5 năm. (3)

Nguy cơ đột quỵ tái phát sẽ cao hơn nếu có các yếu tố dưới đây:

• Cao huyết áp
• Cholesterol cao
• Hút thuốc
• Béo phì
• Bệnh tiểu đường
• Rung nhĩ
• Lối sống ít vận động
• Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, cholesterol hoặc muối
• Uống nhiều rượu

Thực hiện một số thay đổi về lối sống và kiểm soát các vấn đề sức khỏe có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ:

• Ăn các loại thực phẩm tốt cho tim mạch
• Tiêu thụ ít muối và đường bổ sung
• Duy trì huyết áp ổn định
• Kiểm soát cholesterol
• Không hút thuốc
• Giảm cân và duy trì cân nặng khỏe mạnh
• Kiểm soát bệnh tiểu đường
• Kiểm soát tình trạng rung nhĩ

Nếu bị rung nhĩ, người bệnh có thể cần sử dụng máy theo dõi nhịp tim trong 7 – 30 ngày sau đột quỵ. Trong một số trường hợp, người bệnh cần cấy máy ghi vòng lặp để theo dõi nhịp tim trong thời gian lên đến 2 năm.

Tóm tắt bài viết

Đột quỵ là một tình trạng rất nguy hiểm cần được điều trị khẩn cấp. Người bị đột quỵ càng được điều trị sớm thì cơ hội sống sót và khả năng phục hồi sẽ càng cao. 3 giờ đầu tiên là rất quan trọng vì một số loại thuốc điều trị đột quỵ cho hiệu quả tốt nhất trong khoảng thời gian này.

Khi tình trạng đã ổn định, người bệnh sẽ phải bắt đầu quá trình phục hồi chức năng, gồm ngôn ngữ trị liệu, vật lý trị liệu và liệu pháp phục hồi chức năng nhận thức. Thời gian phục hồi sau đột quỵ ở mỗi ca bệnh là khác nhau.