Những điều cần biết về phì đại tuyến tiền liệt

Tuyến tiền liệt là gì?

Tuyến tiền liệt là một tuyến cơ nhỏ trong hệ snh dục của nam giới. Tuyến tiền liệt bao quanh niệu đạo và tạo ra phần lớn lượng chất lỏng trong tinh dịch. Các cơ của tuyến tiền liệt co bóp đẩy chất lỏng và tinh dịch qua dương vỏa.

Ở nhiều nam giới, tuyến tiền liệt tăng kích thước theo thời gian và đôi khi điều này gây ra nhiều triệu chứng cũng như biến chứng. Tuy nhiên, có nhiều phương pháp để điều trị tình trạng này.

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính là gì?

Phì đại tuyến tiền liệt hay còn được gọi là tăng sản tuyến tiền liệt lành tính (benign prostatic hyperplasia - BPH) xảy ra khi các tế bào của tuyến tiền liệt tăng sinh một cách lành tính. Điều này khiến cho tuyến tiền liệt to lên, chèn ép niệu đạo và gây cản trở dòng chảy nước tiểu qua niệu đạo.

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính không phải ung thư tuyến tiền liệt và cũng không làm tăng nguy cơ ung thư. Tuy nhiên, tình trạng này gây ra nhiều triệu chứng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính phổ biến ở nam giới trên 50 tuổi.

Nguyên nhân gây tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính được coi là một điều bình thường xảy ra do sự lão hóa tự nhiên ở nam giới. Mặc dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định rõ nhưng những thay đổi về hormone sinh dục nam do lão hóa có thể là một yếu tố góp phần khiến tuyến tiền liệt tăng kích thước.

Tiền sử gia đình mắc bất kỳ vấn đề nào về tuyến tiền liệt hay tinh hoàn đều có thể làm tăng nguy cơ tăng sản tuyến tiền liệt lành tính. Những nam giới đã cắt bỏ tinh hoàn khi còn trẻ sẽ không bị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính.

Triệu chứng tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Các triệu chứng của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính ban đầu thường rất nhẹ nhưng sẽ trở nên nghiêm trọng hơn nếu không được điều trị. Các triệu chứng thường gặp gồm có:

• Tiểu không hết
• Tiểu đêm (đi tiểu hai lần trở lên mỗi đêm)
• Tiểu nhỏ giọt cuối bãi
• Tiểu són
• Tiểu khó, phải rặn mạnh khi đi tiểu
• Dòng tiểu yếu, ngắt quãng
• Tiểu gấp (không thể nhịn được khi buồn tiểu mà phải vào nhà vệ sinh ngay)
• Đau khi đi tiểu
• Có máu trong nước tiểu

Hãy đi khám ngay khi có bất kỳ triệu chứng nào trong số này. Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính có thể điều trị được và điều trị sớm có thể giúp ngăn ngừa các biến chứng.

Chẩn đoán tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Bước đầu tiên, bác sĩ sẽ khám lâm sàng và hỏi về bệnh sử. Quá trình khám lâm sàng gồm có bước thăm trực tràng hậu môn để kiểm tra kích thước và hình dạng tuyến tiền liệt. Các phương pháp khác để chẩn đoán phì đại tuyến tiền liệt:

• Xét nghiệm nước tiểu để kiểm tra xem có máu và vi khuẩn hay không.
• Đo niệu động học: bơm chất lỏng qua ống thông vào bàng quang để đo áp suất trong bàng quang khi đi tiểu.
• Xét nghiệm kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA): xét nghiệm máu này giúp phát hiện ung thư tuyến tiền liệt.
• Đo nước tiểu tồn dư: đo lượng nước tiểu còn lại trong bàng quang sau khi đi tiểu.
• Nội soi bàng quang: đưa ống nội soi có gắn đèn và camera vào niệu đạo để kiểm tra niệu đạo và bàng quang.

Bác sĩ sẽ hỏi về các loại thuốc mà người bệnh đang dùng vì một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến hệ tiết niệu, chẳng hạn như:

• Thuốc chống trầm cảm
• Thuốc lợi tiểu
• Thuốc kháng histamin
• Thuốc an thần

Bác sĩ có thể sẽ đề nghị điều chỉnh thuốc nếu cần thiết. Người bệnh không được tự ý điều chỉnh loại hay liều dùng thuốc.

Nếu đã thử các biện pháp tự điều trị mà các triệu chứng vẫn không thuyên giảm sau 2 tháng thì hãy đi khám lại.

Điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Nếu chỉ có các triệu chứng nhẹ thì có thể thử các biện pháp tự chăm sóc và điều chỉnh thói quen. Nếu các triệu chứng không đỡ thì sẽ phải điều trị bằng thuốc hoặc thủ thuật xâm lấn. Việc lựa chọn phương pháp điều trị còn tùy thuộc vào tuổi tác và tình trạng sức khỏe tổng thể.

>>> Các phương pháp điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Các phương pháp điều trị tự nhiên

Các phương pháp điều trị tự nhiên gồm có một số hành động cụ thể hoặc thay đổi thói quen sống để làm giảm các triệu chứng tăng sản tuyến tiền liệt lành tính, chẳng hạn như:

• Đi tiểu ngay khi cảm thấy buồn
• Đi tiểu vào những khung giờ nhất định trong ngày, ngay cả khi không buồn
• Tránh dùng thuốc trị nghẹt mũi không kê đơn và thuốc kháng histamin vì những loại thuốc này có thể khiến bàng quang không thể làm rỗng hoàn toàn khi đi tiểu
• Không uống rượu bia và caffeine, đặc biệt là trong vòng vài giờ sau bữa tối
• Cố gắng hạn chế căng thẳng vì căng thẳng có thể làm tăng tần suất đi tiểu
• Tập thể dục thường xuyên vì lối sống ít vận động có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng tăng sản tuyến tiền liệt lành tính
• Tập bài tập Kegel để tăng cường cơ sàn chậu
• Giữ ấm cơ thể vì lạnh có thể làm cho các triệu chứng thêm nặng hơn

Một số người còn sử dụng các loại thảo dược và thực phẩm chức năng tự nhiên nhưng chưa có bằng chứng nào chứng minh những sản phẩm này có tác dụng điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính.

Điều trị bằng thuốc

Khi đã thử các cách tự nhiên mà tình trạng không cải thiện thì có thể sẽ phải dùng đến thuốc.

Có nhiều loại thuốc giúp điều trị các triệu chứng của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính và thu nhỏ tuyến tiền liệt. Những loại thuốc này gồm có:

• Thuốc chẹn alpha-1
• Thuốc giảm nội tiết tố
• Kháng sinh

>>> Các loại thuốc điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Thuốc chẹn alpha-1

Thuốc chẹn alpha-1 có tác dụng làm giãn cơ bàng quang và tuyến tiền liệt, nhờ đó giúp nước tiểu chảy qua niệu đạo dễ dàng hơn. Ví dụ về các loại thuốc chẹn alpha-1:

• doxazosin
• prazosin
• alfuzosin
• terazosin
• tamsulosin

Thuốc giảm nội tiết tố

Các loại thuốc giúp làm giảm lượng hormone do tuyến tiền tạo ra, chẳng hạn như dutasteride và finasteride, cũng thường được sử dụng để điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính.

Hai loại thuốc này làm giảm nồng độ dihydrotestosterone (DHT) - một loại hormone được chuyển hóa từ testosterone. DHT có ảnh hưởng đến sự phát triển của tóc và tuyến tiền liệt, ngoài ra còn có nhiều chức năng khác trong cơ thể.

Đôi khi, việc làm giảm nồng độ hormone sẽ làm cho tuyến tiền liệt nhỏ lại và cải thiện dòng chảy nước tiểu. Tuy nhiên, những loại thuốc này đôi khi gây ra các tác dụng phụ như rối loạn cương ương và giảm ham muốn tình dục.

Thuốc kháng sinh

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính có thể dẫn đến viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn, khiến tuyến tiền liệt bị viêm mãn tính. Những trường hợp này cần phải điều trị bằng thuốc kháng sinh.

Điều trị viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn bằng thuốc kháng sinh sẽ làm giảm viêm và nhờ đó có thể cải thiện các triệu chứng của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính. Tuy nhiên, nếu viêm tuyến tiền liệt không phải do vi khuẩn thì thuốc kháng sinh sẽ không có tác dụng.

Điều trị bằng phẫu thuật

Phẫu thuật là giải pháp khi thuốc không hiệu quả. Có nhiều phương pháp phẫu thuật khác nhau để điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính, trong đó có những thủ thuật không xâm lấn hoặc xâm lấn tối thiểu.

Thủ thuật xâm lấn tối thiểu

Các thủ thuật xâm lấn tối thiểu có điểm chung là đưa dụng cụ vào niệu đạo vào tuyến tiền liệt để cắt hoặc phá hủy mô tuyến tiền liệt phì đại. Các thủ thuật này gồm có:

• Cắt đốt tuyến tiền liệt bằng kim qua niệu đạo (TUNA): Sử dụng sóng vô tuyến để thu nhỏ tuyến tiền liệt.
• Liệu pháp nhiệt vi sóng qua niệu đạo (TUMT): Sử dụng năng lượng vi sóng để loại bỏ mô tuyến tiền liệt phì đại.
• Liệu pháp hơi nước qua niệu đạo (Rezūm): Sử dụng hơi nước nóng để phá hủy mô tuyến tiền liệt phì đại.
• Liệu pháp nhiệt sử dụng nước (WIT): Sử dụng nước nóng để phá hủy mô tuyến tiền liệt phì đại.
• Sóng siêu âm hội tụ cường độ cao (HIFU): Sử dụng năng lượng sóng âm thanh để phá hủy mô tuyến tiền liệt phì đại.
• Urolift: Phẫu thuật nâng tuyến tiền liệt lên với sự trợ giúp của nẹp bằng thép không gì để tuyến tiền liệt không chèn ép lên niệu đạo.

Urolift và Rezūm đều đã được chứng minh là có hiệu quả gần như tương đương với các thủ thuật phức tạp hơn như TURP. Các phương pháp điều trị này có ưu điểm là ít xâm lấn, ít tốn kém hơn và ít ảnh hưởng đến chức năng tình dục hơn.

Phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt

Phương pháp này thường được thực hiện khi người bệnh có các triệu chứng sau đây:

• Suy thận
• Sỏi bàng quang
• Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
• Tiểu són
• Buồn tiểu nhưng không đi được hoặc cảm giác bàng quang không rỗng hoàn toàn sau khi đi tiểu
• Thường xuyên có máu trong nước tiểu

Các phương pháp phẫu thuật để điều trị tăng sản lành tính tuyến tiền liệt gồm có:

• Nội soi cắt tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TURP): Đây là phương pháp phẫu thuật được coi là “tiêu chuẩn vàng” và được sử dụng phổ biến nhất để điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính. Trong quá trình TURP, bác sĩ đưa dụng cụ nhỏ qua niệu đạo vào tuyến tiền liệt, sau đó cắt đi một phần tuyến tiền liệt.
• Mổ mở cắt tuyến tiền liệt đơn giản: Bác sĩ rạch một đường ở bụng hoặc đáy chậu (khu vực phía sau bìu), sau đó cắt đi phần bên trong tuyến tiền liệt và để lại phần bên ngoài. Sau thủ thuật này, bệnh nhân có thể sẽ phải ở lại bệnh viện tới 10 ngày.
• Rạch tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TUIP): Thủ thuật này cũng tương tự như TURP nhưng không cắt bỏ mô tuyến tiền liệt. Thay vào đó, bác sẽ tạo một đường rạch nhỏ ở tuyến tiền liệt nhằm mở rộng cổ bàng quang và niệu đạo. Điều này giúp nước tiểu chảy qua dễ dàng hơn. Bệnh nhân có thể về nhà ngay trong ngày sau thủ thuật này.

Biến chứng của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính

Các triệu chứng của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính thường dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, nếu không điều trị, tình trạng này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Điều trị sớm sẽ giúp làm giảm nguy cơ biến chứng. Do đó, cần đi khám ngay khi nhận thấy các triệu chứng của tăng sản tuyến tiền liệt lành tính.

Những người bị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính trong thời gian dài có nguy cơ gặp phải các biến chứng sau:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu
• Sỏi tiết niệu
• Tổn thương thận
• Xuất huyết đường tiết niệu
• Bí tiểu đột ngột

Đôi khi, phì đại tuyến tiền liệt nghiêm trọng đến mức khiến nước tiểu không thể rời khỏi bàng quang. Tình trạng này rất nguy hiểm vì nước tiểu ứ lại trong bàng quang có thể dẫn đến nhiễm trùng đường tiết niệu và làm hỏng thận.

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính và ung thư tuyến tiền liệt

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính không phải ung thư tuyến tiền liệt và cũng không làm tăng nguy cơ ung thư. Mặc dù hai bệnh này có một số triệu chứng giống nhau nhưng cũng có nhiều triệu chứng khác nhau. Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng và được xác định bằng mức PSA cao hơn bình thường hoặc có khối u ở tuyến tiền liệt. So với tăng sản tuyến tiền liệt lành tính, ung thư tuyến tiền liệt nghiêm trọng hơn nhiều.

Khi đi khám, bác sĩ sẽ tiến hành các biện pháp chẩn đoán cần thiết để xác định chính xác tăng sản tuyến tiền liệt lành tính hay ung thư tuyến tiền liệt.

Tìm hiểu thêm về điểm giống và khác nhau giữa tăng sản tuyến tiền liệt lành tính và ung thư tuyến tiền liệt

Tóm tắt bài viết

Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính là sự tăng kích thước một cách lành tính của tuyến tiền liệt. Đây là một vấn đề phổ biến ở nam giới có tuổi. Tăng sản tuyến tiền liệt lành tính không phải lúc nào cũng cần điều trị. Đôi khi chỉ cần tái khám định kỳ để theo dõi các triệu chứng và kích thước tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, khi thấy các triệu chứng bất thường thì không nên bỏ qua mà hãy đi khám ngay. Điều trị sớm sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng.

Các giải pháp điều trị tăng sản tuyến tiền liệt lành tính gồm có các phương pháp điều trị tự nhiên như thay đổi thói quen, dùng thuốc và phẫu thuật.