Các phản ứng có thể gặp sau tiêm vắc-xin dại

Bệnh dại hiện vẫn là một căn bệnh nhức nhối của y khoa vì không có biện pháp điều trị giúp người bệnh hồi phục hoàn toàn. Một khi đã được chẩn đoán mắc bệnh dại, tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối. Vi rút dại tồn tại trong nước bọt động vật, gây bệnh cho người bằng cách xâm nhập qua vết cắn hoặc cào, tổn thương da và niêm mạc. Cách duy nhất có thể làm được là dự phòng bệnh dại ở tất cả những người bị động vật cắn. Tuy nhiên, việc tiêm phòng dại sau khi phơi nhiễm với các vết thương do động vật gây ra còn gặp nhiều vấn đề khó khăn. Người dân có nhiều hoài nghi về công dụng và các tác dụng phụ của vắc-xin dại. “Tiêm phòng dại có hại không” hay “tiêm phòng dại cho trẻ có hại không” luôn là câu hỏi được nhiều người đặt ra khi được nhân viên y tế tư vấn phòng bệnh dại sau khi bị chó hay mèo cắn.

Theo Tổ chức Y tế thế giới, vắc-xin phòng dại là loại vắc-xin an toàn và có hiệu quả phòng bệnh dại cao. Đây là loại vắc-xin bất hoạt, nghĩa là các thành phần của vi rút được trích xuất trong vắc-xin không còn khả năng gây bệnh dại. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú vẫn có thể tiêm dự phòng dại nếu không may bị chó cắn. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh vắc-xin phòng bệnh dại không ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi trong bụng mẹ và không ảnh hưởng khi cho trẻ bú mẹ. Những đứa trẻ được sinh mổ từ những người mẹ được tiêm vắc-xin phòng dại hoàn toàn khỏe mạnh. Những người sau khi bị động vật cắn cần được sơ cứu đúng cách bằng việc xối rửa vết thương bằng nước và xà phòng liên tục trong ít nhất 10 phút. Nếu có rượu 70 độ, cồn, hoặc thuốc sát khuẩn nên sử dụng ngay để rửa vết thương. Sau đó, người bị thương cần đến trung tâm y tế để được tư vấn điều trị dự phòng bằng vắc-xin phòng dại càng nhanh càng tốt.

Tương tự như những loại vắc-xin khác, vắc-xin dại cũng có khả năng gây ra những tác dụng không mong muốn sau khi tiêm. Mặc dù tần suất bắt gặp trên lâm sàng không cao, những phản ứng sau tiêm chủng này cũng cần được đưa ra tư vấn với người dân. Một số tác dụng phụ có thể gặp là:

• Sốt: Nhiều người rất lo lắng vì sau khi tiêm phòng dại bị sốt. Tuy nhiên trong đa số các trường hợp, đây là một phản ứng sinh lý của cơ thể và thường tự khỏi trong thời gian ngắn. Tuy nhiên nếu triệu chứng sốt xuất hiện dai dẳng kéo dài sau tiêm, nhiệt độ lúc sốt cao hoặc không đáp ứng với các thuốc hạ sốt thông thường, người bệnh nên đến các cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám tìm nguyên nhân và xử lý kịp thời.
• Hạch lớn: đây là một rối loạn do hệ máu và hệ bạch huyết của cơ thể phản ứng lại với vắc-xin. Thường hạch sưng với kích thước vừa phải, xuất hiện cùng bên với vị trí tiêm và không cần điều trị gì đặc biệt.

• Bất thường da niêm mạc: các dấu hiệu của một tình trạng dị ứng như ngứa, phát ban, nổi mày đay trên da có thể xuất hiện sau tiêm phòng dại với tần suất trên 1% nhưng nhỏ hơn 10%. Phù Quincke gây khó thở, phù nề thanh quản là phản ứng nguy hiểm hơn, vẫn có thể gặp ở người sau tiêm phòng dại nhưng với tỷ lệ thấp hơn 1%.
• Nhức đầu, chóng mặt, buồn ngủ: vắc-xin phòng dại còn có thể gây ảnh hưởng lên hệ thần kinh với các biểu hiện kể trên. Hiếm gặp hơn là bệnh não và co giật. Lưu ý tác dụng phụ chóng mặt, buồn ngủ với nhóm người làm công việc đặc biệt như lái tàu xe, phi công, vận hành máy móc.
• Đau cơ, đau khớp, run tay chân
• Đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy
• Phản ứng tại chỗ: tại vị trí tiêm vắc-xin, người bệnh thường phải trải qua cảm giác đau, ngứa, da vùng tiêm đỏ, đôi khi xuất hiện bầm tím.
• Phản vệ: là tác dụng không mong muốn nặng nề và nguy hiểm. Người được tiêm chủng khi tiêm có thể dị ứng với các thành phần khác nhau trong vắc-xin và chuyển biến thành phản vệ với các mức độ khác nhau. Trường hợp nghiêm trọng nhất, người bệnh có thể ngừng tim, ngừng thở và tử vong. Quá trình tiến triển của sốc phản vệ thường xảy ra nhanh, khó phán đoán nên người bệnh sau khi được tiêm phòng dại phải được theo dõi kỹ càng, cơ sở y tế tiêm phòng phải luôn sẵn sàng xử trí nếu nghi ngờ có phản vệ xảy ra.

Đa phần các tác dụng không mong muốn của vắc-xin đều là thoáng qua, tự giới hạn và không cần xử trí gì đặc biệt. Người bệnh cần được thông báo và giải thích cụ thể để vẫn tiếp tục tiêm phòng đủ liệu trình theo khuyến cáo.

Để hạn chế tối đa các phản ứng bất lợi khi dùng vắc-xin dại , nhân viên y tế và người bệnh cần lưu ý các điểm sau:

• Tuyệt đối tuân thủ các chống chỉ định của vắc-xin :
  • Không sử dụng Verorab khi biết bị quá mẫn với bất kỳ thành phần nào có trong vắc-xin hoặc các vắc-xin có thành phần tương tự
  • Trì hoãn việc tiêm phòng khi đang mắc các bệnh lý cấp tính hoặc khi sốt cao
  • Không chỉ định tiêm verorab theo đường tiêm trong da ở những bệnh nhân đang dùng thuốc corticoid trong thời gian dài hoặc các thuốc ức chế miễn dịch khác và những người bị suy giảm miễn dịch.
• Khi tiêm vắc-xin, nhân viên y tế cần đảm bảo chắc chắn rằng kim tiêm không đi xuyên vào mạch máu
• Tôn trọng phác đồ tiêm, tiêm đủ số mũi tiêm quy định theo đúng lịch để tăng hiệu quả phòng bệnh
• Sau khi tiêm vắc-xin cần theo dõi kỹ và chuẩn bị các phương tiện điều trị, nhất là hộp chống sốc để xử trí phản vệ nếu có xảy ra.