Dấu hiệu và điều trị vỡ túi phình động mạch chủ

Động mạch chủ là động mạch lớn dẫn máu từ tim đến các bộ phận còn lại trong cơ thể. Phình động mạch chủ là khi thành động mạch chủ có một chỗ bị yếu, mỏng đi và phồng lên. Vị trí phồng lên này được gọi là túi phình. Theo thời gian, túi phình động mạch có thể to lên và bị vỡ.

Vỡ túi phình động mạch chủ sẽ gây chảy máu trong ồ ạt và dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát huyết áp có thể làm giảm nguy cơ vỡ túi phình động mạch chủ. Nhưng khi túi phình động mạch chủ có nguy cơ vỡ cao hoặc đã vỡ thì bắt buộc phải phẫu thuật.

Vỡ túi phình động mạch chủ là gì?

Thành của động mạch chủ có thể chịu được áp lực máu bình thường. Tuy nhiên, huyết áp cao, xơ vữa động mạch (tích tụ cholesterol và các chất khác trong động mạch), chấn thương hoặc các vấn đề khác sẽ khiến cho một phần thành động mạch bị suy yếu và hình thành túi phình.

Nếu túi phình hình thành ở phần trên của động mạch chủ thì được gọi là phình động mạch chủ ngực và nếu hình thành ở khu vực bên dưới ngực và trên vùng chậu (nơi động mạch chủ phân nhánh thành các động mạch nhỏ hơn) thì được gọi là phình động mạch chủ bụng.

Thành động mạch ở vị trí có túi phình mỏng hơn bình thường. Túi phình có thể vỡ ra, gây chảy máu trong và làm gián đoạn lưu thông máu đến nhiều bộ phận trong cơ thể. Nếu không được cấp cứu kịp thời, tình trạng này có thể gây tử vong.

Triệu chứng vỡ túi phình động mạch chủ

Vỡ túi phình động mạch chủ thường có các triệu chứng sau đây:

• Tim đập nhanh
• Tụt huyết áp, gây chóng mặt, ngất xỉu hoặc thay đổi trạng thái tinh thần
• Đau ở ngực, hàm, cổ hoặc bụng
• Hụt hơi
• Đau đột ngột, dữ dội ở lưng lan xuống bụng
• Ho ra máu

Ở nam giới, cơn đau có thể lan xuống bìu.

Các triệu chứng của vỡ túi phình động mạch chủ sẽ không thuyên giảm nếu không được điều trị. Các triệu chứng sẽ ngày càng nặng thêm do sự lưu thông máu đến các cơ quan bị gián đoạn.

Nguyên nhân gây vỡ túi phình động mạch chủ

Vỡ túi phình động mạch chủ xảy ra khi thành động mạch đã quá yếu và không còn chịu được áp lực của dòng máu chảy bên trong. Túi phình càng lớn thì thành động mạch càng mỏng và nguy cơ vỡ càng cao.

Chấn thương vùng ngực hoặc bụng có thể gây phình động mạch hoặc làm vỡ túi phình đã hình thành.

Theo Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ (the National Heart, Lung, and Blood Institute), một trong những yếu tố chính làm tăng nguy cơ phình động mạch chủ bụng là hút thuốc, trong khi tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ chính gây phình động mạch chủ ngực. Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ phình động mạch chủ còn có:

• Tuổi tác (phình động mạch chủ bụng xảy ra phổ biến hơn ở người từ 65 tuổi trở lên)
• Tiền sử gia đình (có người thân bậc 1 bị phình động mạch chủ bụng sẽ làm tăng gấp đôi nguy cơ)
• Mắc một số bệnh lý, chẳng hạn như viêm mạch máu, bệnh mạch vành và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Điều trị vỡ túi phình động mạch chủ

Một khi túi phình động mạch chủ bị vỡ thì cần phải phẫu thuật khẩn cấp để ngăn chặn tình trạng chảy máu trong. Có hai loại phẫu thuật là phẫu thuật mở và phẫu thuật nội mạch. Phẫu thuật nội mạch ít xâm lấn hơn so với phẫu thuật mở.

Trong ca phẫu thuật, bác sĩ đặt một ống rỗng gọi là stent graft (giá đỡ) ở xung quanh phần động mạch chủ bị vỡ để cầm máu và tạo sự vững chắc cho thành động mạch, giúp máu lưu thông bình thường trở lại.

Một nghiên cứu vào năm 2017 cho thấy những ca vỡ túi phình động mạch được điều trị bằng phẫu thuật mở và những ca được điều trị bằng phẫu thuật nội mạch có tỷ lệ sống sót sau 30 ngày tương đương nhau. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lưu ý rằng không phải lúc nào cũng có thể phẫu thuật bằng phương pháp nội mạch để điều trị vỡ túi phình động mạch.

Tiên lượng của người bị vỡ túi phình động mạch chủ

Hầu hết những người bị vỡ túi phình động mạch chủ đều có tiên lượng xấu. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), tỷ lệ tử vong ở những ca vỡ túi phình động mạch chủ bụng là 80%. Một báo cáo nghiên cứu vào năm 2022 cho thấy tỷ lệ tử vong tương đương ở những ca vỡ túi phình động mạch chủ ngực.

Tuy nhiên, một nghiên cứu vào năm 2020 phát hiện ra rằng trong những trường hợp vỡ túi phình động mạch chủ bụng được điều trị bằng phẫu thuật mở, hầu hết những người sống sót qua 30 ngày đều có tiên lượng khả quan. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sống sót sau 5 năm là khoảng 64%.

Phòng ngừa vỡ túi phình động mạch chủ

Vỡ túi phình là biến chứng nghiêm trọng nhất của phình động mạch chủ. Tuy nhiên, không phải khi nào túi phình động mạch cũng vỡ và có những cách để giảm nguy cơ vỡ túi phình.

Nếu túi phình động mạch chủ ngực hoặc động mạch chủ bụng có kích thước nhỏ và có nguy cơ vỡ thấp thì có thể chỉ cần tái khám định kỳ để theo dõi và điều trị bằng các phương pháp không phẫu thuật, chẳng hạn như dùng thuốc để duy trì huyết áp khỏe mạnh.

Nếu túi phình động mạch gần đạt đến hoặc phát triển đến đường kính 5cm hoặc lớn hơn thì tốt hơn hết nên phẫu thuật để ngăn vỡ túi phình.

Khi được chẩn đoán mắc phình động mạch chủ ngực hoặc phình động mạch chủ bụng, điều quan trọng là phải nắm được các dấu hiệu của vỡ túi phình cũng như cách xử trí khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Ngoài ra, hãy cho những người xung quanh biết về các dấu hiệu và triệu chứng của vỡ túi phình động mạch để được hỗ trợ kịp thời.