U não - bệnh viện 103

1. Định nghĩa

U não thường hay gặp là các khối u phát sinh từ thần kinh đệm ở trong chất trắng của não. Ngoài ra có thể phát sinh từ màng ống nội tuỷ, màng mạch và nguyên bào thần kinh.

2. Phân loại

Có nhiều cách phân loại u não nhưng ở đây chúng tôi giới thiệu phân loại theo nguồn gốc tổ chức sinh u, theo chúng tôi cách phân loại này dễ dàng và thực tiễn hơn.

2.1. U màng ống nội tuỷ và màng mạch

Đây là loại u tương đối lành tính, u phát triển ở trong ống nội tuỷ và bờ các não thất.

2.1.1. U nhú màng mạch

Các tế bào u tạo thành các nhú có trục liên kết huyết quản, u có thể gây ứ nước não thất.

2.1.2. Ung thư biểu mô màng mạch

Tế bào màng mạch phát triển mạnh gồm nhiều hàng, các tế bào này bị loạn sản giống tế bào gai của biểu bì, tổ chức u thường bị hoại tử.

2.1.3. U tế bào ống nội tuỷ

Tế bào u có hình trụ hay hình vuông ở cực tự do tế bào có các sợi nhỏ.

2.1.4. U nguyên bào màng ống nội tuỷ

Tế bào u là những tế bào non có khi họp thành hình ống hoặc thành từng bó, giữa các bó có khoảng trống.

2.2. U tế bào thần kinh đệm

2.2.1. U tế bào hình sao

Đây là loại u hay gặp ở trẻ em, có thể ở đại não hoặc tiểu não.

– Đại thể:

• U có nhiều hình thái khác nhau, có khi cứng chắc như xơ, có ranh giới rõ với tổ chức xung quanh, có khi mềm nhũn vì hoại tử.
• Trong u có thể có các nang, lòng nang chứa chất nhão, màu vàng hoặc xám. Mặt cắt u có nhiều màu sắc, chỗ đỏ thẫm, chỗ nâu, chỗ nhạt, nếu ở đại não thì thường nằm sát chất xám và chỉ ở một bên bán cầu đại não.
• Nếu ở tiểu não thường bị hoại tử tạo thành các nang trong u, đây là loại u não xâm nhập mạnh nhất.

– Vi thể:

Tế bào u có nhiều hình thái, tế bào to, có nhiều đuôi toả ra các phía, các đuôi thường bám vào mạch máu, u bao gồm các loại sau:

U nguyên bào thần kinh đệm đa dạng:

Đây là khối u rất ác tính, hay tái phát, hay gặp ở tuổi trung niên.

Đại thể:

U phát triển trong chất trắng và phát triển về phía màng não, dính với màng não khiến ta nhầm tưởng là u màng não, mặt cắt có nhiều màu sắc, nơi màu đỏ, nơi màu nâu, nơi màu xám. U không có vỏ bọc, xâm lấn mạnh, trong u thường có hoại tử.

Vi thể:

Cấu tạo u gồm những tế bào chưa biệt hoá, ít đuôi thần kinh, có nhiều tế bào khổng lồ nhiều nhân, nhiều hình nhân chia, nhiều tế bào nhỏ, nhân hình bầu dục, bào tương ít, các tế bào u sắp xếp quanh mạch máu thành hình nan hoa (hoa hồng), các tế bào nội mô mạch máu cũng phát triển mạnh, có nhiều hình nhân chia.

U tế bào thần kinh đệm ít nhánh: Đây là u hiếm gặp

Đại thể:

U thường ở một bên đại não, sát dưới màng não, có ranh giới, dễ tái phát.

Vi thể:

Tế bào u có nhân tròn đều, đôi khi có thể thấy lắng đọng muối vôi trong u.

2.3. Các u tế bào thần kinh

2.3.1. U tế bào thần kinh: Đây là loại u hiếm gặp.

– Đại thể:

U không rõ ranh giới, mặt cắt có màu hồng lẫn những đốm màu vàng nhạt.

– Vi thể:

• Cấu trúc u gồm các tế bào với kích thước và hình dáng khác nhau, nằm xen lẫn nhau, tế bào bé nhất là nguyên bào thần kinh, tế bào to nhất là tế bào hạch thần kinh, giữa hai loại trên là các tế bào có kích thước trung gian.
• Tế bào to có bào tương gẫy góc, có  đuôi chia nhiều hay ít nhánh, bào tương có thể Nissl, nhân tế bào to, nhiều tế bào 2 nhân (chứng tỏ nhân chia trực tiếp).
• Một số có nhân lệch về một phía, một số ít bị thoái hoá, bào tương lỗ rỗ không có thể Nissl.

2.3.2. U nguyên bào thần kinh

Đây là u hiếm gặp, cấu trúc u gồm chủ yếu là nguyên bào thần kinh, tế bào có một nhân to không có thể  Nissl trong bào tương.

2.3.3. U nguyên bào võng mạc

• Thường gặp ở trẻ em, nguồn gốc từ nguyên bào thần kinh võng mạc. U phát triển nhanh và di căn tới màng não.
• Cấu trúc u gồm các tế bào tròn, ít bào tương, nhân tế bào to, nhạt màu, các tế bào tập hợp tạo thành hình hoa hồng.

Nguồn: Bệnh viện 103