Chẩn đoán và xử trí huyết khối tĩnh mạch não - bệnh viện 103

1. Nguyên tắc chẩn đoán lâm sàng

Chẩn đoán huyết khối xoang tĩnh mạch não thường dựa vào các nghi ngờ trên lâm sàng và xác chẩn bằng chẩn đoán hình ảnh. Các triệu chứng lâm sàng biểu hiện 2 cơ chế tổn thương:

• Các biểu hiện tăng áp lực trong  sọ do tắc tĩnh mạch dẫn lưu.
• Các tổn thương não khu trú do thiếu máu tĩnh mạch/nhồi máu não hoặc chảy máu não.

Đau đầu là triệu chứng hay gặp nhất (khoảng 90% số bệnh nhân huyết khối xoang tĩnh mạch não). Đau đầu có đặc điểm là đau lan tỏa, tăng dần trong vòng vài ngày tới vài tuần.

Có bệnh nhân đau đầu kiểu đau nửa đầu hoặc đau gợi ý đến chảy máu dưới nhện. Cần nghĩ tới huyết khối xoang tĩnh mạch não khi bệnh nhân bị đau đầu kết hợp với phù gai thị hoặc nhìn đôi (dấu hiệu tổn thương dây VI).

Triệu chứng huyết khối xoang tĩnh mạch não thay đổi tùy theo vị trí bị huyết khối (hình 1). Xoang tĩnh mạch dọc trên là vị trí hay gặp nhất; tổn thương ở đây gây đau đầu, tăng áp lực trong  sọ, phù gai thị.

Một số đặc điểm lâm sàng quan trọng phân biệt huyết khối xoang tĩnh mạch não với bệnh lý mạch máu não khác:

• Triệu chứng co giật rất hay gặp, xấp xỉ 40% số bệnh nhân.
• Thường biểu hiện triệu chứng ở cả 2 bên não.
• Triệu chứng tiến triển tăng dần từ từ.

2. Xét nghiệm

2.1. Chọc ống sống thắt lưng

• Trừ khi có nghi ngờ viêm màng não, xét nghiệm dịch não – tủy có ít vai trò trong chẩn đoán huyết khối xoang tĩnh mạch não.
• Tăng áp lực dịch não – tủy gặp ở >80% bệnh nhân, khi kết hợp với triệu chứng đau đầu thì có giá trị gợi ý chẩn đoán huyết khối xoang tĩnh mạch não.
• Tăng tế bào (≈ 50% bệnh nhân) và tăng protein (≈ 35%).

2.2. D-dimer

2.3. Chẩn đoán sai huyết khối xoang tĩnh mạch não thường gặp

2.3.1. Chảy máu não

Chảy máu não gặp ở 30 – 40% bệnh nhân huyết khối xoang tĩnh mạch não.

Đặc điểm của chảy máu não do huyết khối xoang tĩnh mạch não:

• Có tiền triệu đau đầu.
• Bất thường nhu mô cả 2 bên.
• Biểu hiện tình trạng tăng đông máu

2.3.2. Đau nửa đầu/ tăng áp lực trong  sọ vô căn

2.3.3. Rối loạn ý thức đơn độc

Trong số ít trường hợp, bệnh nhân huyết khối xoang tĩnh mạch não có thể chỉ rối loạn ý thức (thường gặp u ám hoặc ngủ gà) mà không có các triệu chứng thần kinh khu trú khác.

3. Xử trí và điều trị

• Xử trí và điều trị huyết khối xoang tĩnh mạch não cấp
• Kiểm soát lâu dài và huyết khối xoang tĩnh mạch não tái phát
• Xử trí các biến chứng muộn (không tính biến chứng huyết khối xoang tĩnh mạch não tái diễn)
• Các biến chứng muộn có thể gặp: đau đầu, co giật, mất thị trường, rò động-tĩnh mạch màng cứng.

Nguồn: Bệnh viện 103