Phục hồi chức năng cho Người bệnh bị gãy xương - Bệnh Viện Việt Đức

Tùy từng loại gãy xương, vị trí gãy, bác sĩ sẽ cho bệnh nhân đi chụp xquang để chẩn đoán sơ bộ. Nếu thấy cần thiết bác sỹ sẽ cho người bệnh đi chụp thêm phim CT hoặc Cộng hưởng từ (MRI) để chẩn đoán chính xác hơn và đưa ra chỉ định phẫu thuật.

Phục hồi chức năng với nhóm người bệnh gãy xương điều trị bảo tồn

Người bệnh cần thiết phải bó bột, nẹp cố định vị trí gãy xương. Trong thời gian 3 – 4 tuần hoặc lâu hơn nữa, tùy thuộc vào xương gãy, mức độ gãy và tùy thuộc vào tuổi của người bệnh. Với trẻ em thời gian tháo bột sớm hơn người già.

Trong quá trình đang mang bột: Để tránh teo cơ cứng khớp, người bệnh phải tập gồng cơ (co cơ tĩnh) trong bột ngày khoảng 10 lần, 10 động tác/lần.

Tập vận động các khớp tự do lân cận gần với các khớp phải cố định.

Ví dụ: Người bệnh gãy đầu dưới xương quay, người bệnh phải cố định bột ở cẳng bàn tay. Ngoài việc gồng cơ trong bột thì người bệnh phải tập vận động các ngón tay, vận động khớp khuỷu và khớp vai.

Sau khi tháo bột : Bác sĩ đánh giá lại các khớp của người bệnh về tầm vận động và cơ lực của các nhóm cơ để đưa ra các bài tập thích hợp.

Người bệnh sẽ được hướng dẫn chườm ấm khớp bị cứng, tập vận động nhẹ nhàng các khớp đó với cường độ tăng dần: Các bài tập gấp, duỗi, dạng, khép hoặc xoay khớp (tùy mức độ liền xương).

Người bệnh được tập thụ động khớp, sau đó bài tập chủ động có trợ giúp hoặc chủ động.

Khi cơ lực các nhóm cơ còn yếu, người bệnh được tập các bài tập làm mạnh sức cơ bằng bài tập có sức cản.

Với người bệnh sau tháo bột, khớp cứng nhiều và phù nề hoặc có hội chứng Sudeck người bệnh nên đến cơ sở để điều trị vật lý trị liệu kết hợp bằng các dòng sóng ngắn, hồng ngoại, điện phân, điện xung thuốc thì kết quả sẽ nhanh hơn.

Người bệnh có thể được uống thêm thuốc chống viêm giảm đau hoặc giảm phù nề trong quá trình tập luyện.

Tập đến khi khớp đó trở về hoạt động bình thường cả về tầm vận động, cơ lực và chức năng của khớp.

Phục hồi chức năng với nhóm người bệnh cần phẫu thuật

Khi gãy xương tùy từng trường hợp cụ thể bác sĩ sẽ đưa ra chỉ định phẫu thuật bằng các phương tiện kết hợp xương ngoại vi, hoặc kết hợp xương bên trong bằng nẹp vis hoặc đinh nội tủy, đinh có chốt, găm kim cố định hoặc tiến hành thay khớp đó bằng khớp nhân tạo.

Tùy từng trường hợp cụ thể sau phẫu thuật, người bệnh được chụp phim lại, đánh giá kết quả phẫu thuật và đưa ra bài tập phù hợp cho từng người bệnh cụ thể.

Tuy nhiên ngay sau 24h sau phẫu thuật, người bệnh đã được bác sĩ phục hồi chức năng đánh giá toàn trạng và đưa ra bài tập tại giường cho người bệnh.

• Nếu phương tiện cố định xương vững: người bệnh có thể tập ngay các khớp có phương tiện cố định hoặc các khớp ngay gần xương gãy.
• Nếu phương tiện cố định chưa vững: người bệnh sẽ được bó bột tăng cường, sau 3-4 tuần sẽ tháo bột và tập luyện.

Các bài tập bao gồm: Tập co cơ tĩnh chi gãy và các khớp còn lại.

Vài ngày đầu tập vận động gấp duỗi dạng khép các khớp nhưng đặc biệt không được xoay xương từ bài tập thụ động có trợ giúp của kỹ thuật viên hoặc người nhà người bệnh.

Sau đó người bệnh được tập vận động chủ động có trợ giúp và bài tập chủ động nếu cơ lực của người bệnh tốt. người bệnh có thể tập vài lần trong ngày, mỗi lần từ 20-30 phút. Nâng cao chi gãy để giảm phù nề.

Người bệnh được ngồi dậy trên giường bệnh từ ngày thứ 2, tập thở, tập các khớp còn lại.

• Nếu gãy các xương chi dưới, tùy từng loại gãy, chờ liền xương người bệnh mới được phép đứng và đi lại. Lúc đó người bệnh được tập luyện dáng đi bình thường.
• Nếu thay khớp nhân tạo chi dưới người bệnh có thể đi lại sớm ngay từ ngày thứ 3 sau phẫu thuật.       
• Nếu gãy xương cột sống, khi nẹp vis vững tuỳ từng trường hợp cụ thể, người bệnh được thay đổi tư thế ngay từ ngày thứ 2 sau phẫu thuật và được ngồi dậy, đi lại khi ổn định.

Rất nhiều người bệnh do không được hướng dẫn tập luyện chu đáo sau phẫu thuật, người bệnh sợ đau không chịu tập luyện và có người chờ cho xương liền (thường sau 2-3 tháng) mới chịu tập vận động, khi có các khớp gần vị trí gãy xương hoặc ngay tại các khớp bị gãy đã cứng lại, không thể tập vận động được nữa gây hiện tượng cứng khớp về sau.

Lúc đó người bệnh phải điều trị tập luyện với thời gian kéo dài, chịu nhiều đau đớn. Khi tập luyện không có kết quả người bệnh phải phẫu thuật gỡ dính lại khớp đó và kết quả hoạt động của khớp đó về sau cũng không được như mong muốn.

Thường sau 03- 4 tuần phẫu thuật người bệnh nên đến các cơ sở Vật Lý trị liệu PHCN để điều trị vật lý trị liệu kết hợp với tập luyện vận động và tập luyện trên các thiết bị tập luyện chuyên biệt. Ngoài thời gian tập ở bệnh viện, các bác sĩ sẽ hướng dẫn người bệnh tập thêm tại nhà với các dụng cụ tập đơn giản hơn. 

Nguồn: Bệnh Viện Việt Đức