Nguyên nhân gây suy giảm hormone tuyến yên

Suy giảm hormone tuyến yên hay còn gọi là suy tuyến yên là tình trạng tuyến yên không hoạt động như bình thường, làm suy giảm lượng hormone tuyến yên được sản xuất và không đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Trong não bộ, tuyến yên nằm ở vị trí dưới não, đóng vai trò điều khiển các tuyến giáp và tuyến thượng thận cũng như các cơ quan sinh dục sản xuất hormone.

Tuyến yên thực hiện nhiệm vụ quan trọng là điều chỉnh các quá trình trao đổi chất cơ bản, cân bằng trong cơ thể như huyết áp, nước, chức năng tình dục, stress. Khi bị suy giảm hormone tuyến yên, các tuyến giáp, tuyến thượng thận và các cơ quan khác bị ảnh hưởng, không hoạt động bình thường, làm rối loạn các chức năng trong cơ thể.

Suy tuyến yên được chia thành 2 loại dựa vào nguyên nhân là suy tuyến yên nguyên phát do các rối loạn ảnh hưởng đến tuyến yên và suy tuyến yên thứ phát do các rối loạn vùng dưới đồi gây ra.

Nguyên nhân gây suy tuyến yên nguyên phát:

• Khối u: Các tổn thương khối u làm choán chỗ như adenoma tuyến yên, nang tuyến yên, ung thư di căn chèn ép làm giảm kích thước, dẫn đến giảm áp lực và suy giảm chức năng của tuyến yên.
• Nhồi máu tuyến yên, trụy tuyến yên: Nhồi máu tuyến yên do hội chứng Sheehan xuất hiện sau sinh làm suy tuyến yên hoặc do suy mạch máu. Xuất huyết tuyến yên gây sốc dẫn đến trụy tuyến yên.
• Các quá trình viêm, nhiễm trùng, áp xe: Viêm màng não do vi khuẩn, lao, nấm, sốt rét, áp xe tuyến yên, Sarcoidosis, ... gây suy tuyến yên toàn bộ.
• Gen: Liên quan đến các yếu tố dịch mã và biệt hóa tế bào. Suy tuyến yên bẩm sinh kèm theo hội chứng gián đoạn cuống tuyến yên do đột biến gen.
• Các rối loạn thâm nhiễm: Bệnh nhiễm sắt, Bệnh mô bào Langerhans.
• Điều trị: Thuốc điều trị miễn dịch gây suy tuyến yên, phẫu thuật thường ảnh hưởng đến chức năng tuyến yên và xạ trị sau phẫu thuật.
• Rối loạn chức năng tự miễn dịch: Viêm tuyến yên lymphocytic thường gặp ở giai đoạn hậu sản gây phì đại và phá hủy tuyến yên.

Nguyên nhân gây suy tuyến yên thứ phát:

• Khối u: U lành vùng hạ đồi, u xương sọ, u ác tính di căn từ phổi, ngực.
• Điều trị: Xạ trị khối u làm ảnh hưởng đến vùng hạ đồi do bức xạ dẫn đến rối loạn hormone tuyến yên hoặc thiếu hụt tuyến yên thứ phát.
• Tổn thương xâm nhập: Các quá trình viêm như viêm mô tế bào Sarcoidosis, Langerhan gây thiếu hụt, giảm hormone tuyến yên.
• Nhiễm trùng: Viêm màng não do lao, virus, nấm candida, suy giảm miễn dịch như HIV, ...
• Chấn thương não: Chấn thương sọ não làm tổn thương nền sọ gây thiếu hụt hormone tuyến yên.

Biểu hiện suy tuyến yên trên lâm sàng rất đa dạng được phân biệt như sau:

• Mệt mỏi, chán ăn, cơ yếu, chán ăn, nôn, buồn nôn, tụt huyết áp, sắc tố da giảm. Đây là biểu hiện của suy vỏ thượng thận, nặng có thể gây sốt cao, hạ đường huyết, trụy mạch, hôn mê.
• Da khô vàng, tóc khô rụng và dễ gãy, chậm chạp, uể oải, tụt huyết áp, tim đập chậm, giọng khàn, rối loạn tiêu hóa, táo bón, đây là biểu hiện của suy giáp.
• Rối loạn nội tiết tố do suy tuyến yên làm ảnh hưởng đến sự phát triển ở tuổi dậy thì như tinh hoàn, dương vật nhỏ, da mỏng, nhiều nếp nhăn, khối cơ giảm, mất râu, loãng xương, ham muốn tình dục giảm, liệt dương, vô sinh nam (ở nam giới); dậy thì muộn, tuyến vú không phát triển, mất kinh, vô sinh nữ, rụng lông ở nách và cơ quan sinh dục, loãng xương (ở nữ giới).
• Thiếu hormone prolactin ở phụ nữ sau sinh làm giảm hoặc không tiết sữa, tuyến vú teo nhỏ, ...
• Thiếu hormone tăng trưởng GH do suy tuyến yên gây chậm mọc răng, chậm phát triển, chậm dậy thì ở trẻ, khả năng ghi nhớ và tập trung kém, thường xuyên bị hạ đường huyết và nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao.

• Toàn thân có thể có biểu hiện từ sụt cân, gầy, cơ thể chậm chạp, hay quên đến mất các phản ứng và nặng có thể bị ảo giác như tâm thần phân liệt.
• Tùy vào nguyên nhân gây giảm hormone tuyến yên sẽ có biểu hiện đặc trưng khác nhau như mất khứu giác, liệt dây thần kinh, ... do u tuyến yên; hội chứng cường giáp, hội chứng Cushing, to các viễn cực, giảm hoặc mất tiết sữa, ... do u tuyến yên tiết hormone; sạm da do Wilson, ...

Chẩn đoán suy tuyến yên dựa vào các phương pháp:

• Thăm khám triệu chứng trên lâm sàng.
• Xét nghiệm máu và nước tiểu để định lượng hormone tuyến yên.
• Chụp MRI tuyến yên để kiểm tra, đánh giá tuyến yên khi đang điều trị bằng liệu pháp thay thế hormone.

Điều trị suy tuyến yên chủ yếu dựa vào nguyên nhân gây bệnh, gồm các phương pháp:

• Uống thuốc thay thế hormone
• Phẫu thuật được chỉ định trong trường hợp mô gần não ảnh hưởng đến tuyến yên hoặc tuyến yên phát triển không bình thường.

Có nhiều nguyên nhân gây suy giảm hormone tuyến yên, trong đó được chia ra làm 2 loại chính là nguyên nhân ảnh hưởng trực tiếp đến tuyến yên và do vùng dưới đồi gây ra. Vì thế, để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe, khi có các dấu hiệu suy tuyến yên thì bạn nên đến các cơ sở y tế để thăm khám sức khỏe, sớm phát hiện tình trạng bệnh lý để có hướng điều trị kịp thời, hiệu quả.