Thực phẩm cần tránh khi bị rung nhĩ

Rung nhĩ xảy ra khi hoạt động co bóp của tâm nhĩ bị rối loạn, khiến nhịp tim không đều. Thay vì co bóp bình thường, tâm nhĩ đập hoặc rung lên với tốc độ nhanh hoặc không đều, làm giảm hiệu quả bơm máu của tim, khiến tim phải hoạt động vất vả hơn.

AFib có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ và suy tim – hai biến chứng nguy hiểm có thể gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Bài viết này sẽ tổng hợp những đề xuất về chế độ ăn uống cho người mắc rung nhĩ, bao gồm các nguyên tắc cần tuân theo cũng như những thực phẩm nên tránh.

Thực phẩm cần tránh

Một số loại thực phẩm có thể gây hại cho tim mạch và làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng tim mạch, bao gồm có rung nhĩ và bệnh tim.

Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, chẳng hạn như thức ăn nhanh và các sản phẩm chứa nhiều đường bổ sung như nước ngọt có ga, bánh ngọt, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim.

Ngoài ra, các thực phẩm này còn có thể dẫn đến tăng cân, tiểu đường, suy giảm nhận thức và thậm chí làm tăng nguy cơ mắc một số loại ung thư.

Dưới đây là một số thực phẩm và đồ uống bạn nên hạn chế hoặc tránh khi bị AFib:

Rượu

Uống quá nhiều rượu có thể làm tăng nguy cơ mắc AFib.

Đối với những người đã bị AFib, rượu có thể là tác nhân dẫn đến các cơn rung nhĩ, đặc biệt là ở những người mắc bệnh tim mạch hoặc tiểu đường.

Uống rượu cũng làm tăng nguy cơ bị huyết áp cao, béo phì và rối loạn giấc ngủ, tất cả đều là các yếu tố nguy cơ gây AFib.

Uống quá nhiều rượu rõ ràng là rất nguy hại, nhưng ngay cả việc uống rượu ở mức độ vừa phải cũng có thể làm tăng nguy cơ rung nhĩ.

Tuy nhiên, một số nghiên cứu gần đây cho thấy nếu bạn uống rượu trong giới hạn khuyến nghị – không quá hai ly/ngày đối với nam giới và một ly/ngày đối với phụ nữ – thì nguy cơ mắc AFib không tăng đáng kể.

Nếu bạn bị AFib, tốt nhất nên hạn chế rượu, hoặc nếu có thể thì nên ngừng hẳn.

Một nghiên cứu năm 2020 cho thấy việc bỏ rượu sẽ giúp làm giảm đáng kể nguy cơ tái phát rung nhĩ ở những người có thói quen uống rượu thường xuyên.

Caffeine

Tác động của caffeine đối với rung nhĩ vẫn còn gây tranh cãi trong nhiều năm qua.

Một số sản phẩm chứa caffeine phổ biến gồm:

• Cà phê
• Trà
• Guarana (một loại cây có hạt chứa nhiều caffeine)
• Nước ngọt có ga
• Nước tăng lực

Trước đây, người bị AFib thường được khuyên nên tránh tiêu thụ caffeine.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu lâm sàng không tìm thấy mối liên hệ giữa việc tiêu thụ caffeine và nguy cơ gây ra cơn rung nhĩ. Trái lại, một số nghiên cứu còn cho thấy việc tiêu thụ caffeine thường xuyên có thể giúp giảm nguy cơ mắc AFib.

Mặc dù uống cà phê có thể làm tăng huyết áp và ảnh hưởng đến độ nhạy insulin trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, nghiên cứu cho thấy cà phê không làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Một nghiên cứu năm 2019 phát hiện rằng nam giới uống 1–3 ly cà phê mỗi ngày sẽ có nguy cơ mắc AFib thấp hơn.

Tiêu thụ đến 300 mg caffeine/ngày (tương đương 3 ly cà phê) thường được coi là an toàn.

Tuy nhiên, đồ uống tăng lực là một trường hợp khác.

Các loại nước tăng lực thường chứa hàm lượng caffeine cao hơn nhiều so với cà phê và trà. Chúng cũng chứa lượng lớn đường và các chất kích thích khác có thể ảnh hưởng đến hệ tim mạch.

Nhiều nghiên cứu quan sát và báo cáo lâm sàng đã chỉ ra tác động của việc tiêu thụ nước tăng lực đến nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch nghiêm trọng, bao gồm có rối loạn nhịp tim và đột tử do tim.

Do đó, nếu bạn bị AFib, tốt nhất nên tránh uống nước tăng lực, nhưng có thể dùng một tách cà phê mỗi ngày.

Chất béo

Béo phì và cao huyết áp có thể làm tăng nguy cơ rung nhĩ, vì vậy việc duy trì một chế độ ăn uống cân bằng là rất quan trọng.

Bác sĩ có thể khuyến nghị bạn nên giảm một số loại chất béo nếu bị AFib.

Nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa có thể làm tăng nguy cơ rung nhĩ cũng như các bệnh tim mạch khác.

Những thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa gồm:

• Bơ
• Phô mai
• Thịt đỏ

Chất béo chuyển hóa có trong:

• Bơ thực vật
• Thực phẩm chế biến từ dầu thực vật hydro hóa một phần
• Một số loại bánh quy giòn và bánh quy ngọt
• Khoai tây chiên
• Bánh rán
• Thực phẩm chiên rán khác

Một nghiên cứu năm 2015 cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa nhưng ít chất béo không bão hòa đơn có thể làm tăng nguy cơ rung nhĩ kéo dài hoặc mạn tính.

Nguồn chứa chất béo không bão hòa đơn tốt bao gồm:

• Các loại hạt
• Bơ
• Dầu ô liu

Tuy nhiên, thay thế chất béo bão hòa bằng một số loại chất béo khác không phải lúc nào cũng là giải pháp tốt nhất.

Một nghiên cứu năm 2017 phát hiện rằng nam giới thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa đa sẽ có nguy cơ rung nhĩ tăng nhẹ.

Dù vậy, một số nghiên cứu khác cho thấy chế độ ăn giàu omega-3 (một dạng chất béo không bão hòa đa) có thể giúp giảm nguy cơ rung nhĩ.

Điều này cho thấy các nguồn chất béo không bão hòa đa khác nhau có thể có tác động khác nhau đến nguy cơ AFib. Ví dụ, dầu bắp và dầu đậu nành có thể không có lợi, nhưng các nguồn chất béo không bão hòa đa lành mạnh như cá hồi và cá mòi lại có thể mang lại lợi ích.

Cần có thêm nghiên cứu để xác định rõ hơn mối liên hệ giữa chất béo không bão hòa đa và nguy cơ gây AFib.

Dù một số loại chất béo nên được ưu tiên hơn loại khác, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn phải loại bỏ hoàn toàn thực phẩm chứa chất béo bão hòa ra khỏi chế độ ăn.

Với hầu hết mọi người, việc thỉnh thoảng tiêu thụ các thực phẩm như phô mai, bơ hoặc sữa chua nguyên kem là hoàn toàn bình thường, miễn là những loại thực phẩm này nằm trong một chế độ ăn lành mạnh.

Muối

Nghiên cứu cho thấy tiêu thụ quá nhiều muối có thể làm tăng nguy cơ rung nhĩ.

Lý do là vì muối có thể làm tăng huyết áp, và tăng huyết áp có thể làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc AFib.

Giảm lượng muối trong chế độ ăn có thể giúp:

• Duy trì sức khỏe tim mạch
• Giảm huyết áp
• Hạn chế nguy cơ rung nhĩ

Nhiều loại thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm đông lạnh chứa lượng lớn muối để nhằm mục đích bảo quản và tạo hương vị. Vì vậy, hãy đọc kỹ nhãn thực phẩm và ưu tiên thực phẩm tươi sống hoặc thực phẩm có hàm lượng natri thấp.

Bạn có thể sử dụng các loại thảo mộc và gia vị tự nhiên để tăng hương vị món ăn mà không cần thêm quá nhiều muối.

Theo khuyến nghị của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), tổng lượng natri tiêu thụ mỗi ngày không nên vượt quá 2.300 mg.

Đường

Nghiên cứu chỉ ra rằng người mắc bệnh tiểu đường có nguy cơ bị rung nhĩ cao hơn 40% so với người không mắc bệnh.

Hiện chưa có kết luận chính xác về mối liên hệ giữa tiểu đường và AFib, nhưng mức đường huyết cao có thể là một yếu tố nguy cơ đáng chú ý.

Một nghiên cứu năm 2019 tại Trung Quốc phát hiện rằng những người trên 35 tuổi có mức đường huyết cao có nguy cơ bị rung nhĩ cao hơn so với người có mức đường huyết bình thường.

Thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung có thể làm tăng đường huyết.

Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm có đường trong thời gian dài cũng có thể dẫn đến kháng insulin, làm tăng đáng kể nguy cơ mắc tiểu đường.

Tuy nhiên, thực phẩm chứa đường tự nhiên như trái cây tươi không cần phải hạn chế quá mức vì chúng không gây hại như đường bổ sung trong thực phẩm chế biến sẵn.

Hãy hạn chế tiêu thụ:

• Nước ngọt có ga
• Bánh ngọt nhiều đường
• Các sản phẩm chứa lượng lớn đường bổ sung

Vitamin K

Vitamin K là một nhóm vitamin tan trong chất béo, có vai trò quan trọng trong:

• Quá trình đông máu
• Sức khỏe xương
• Sức khỏe tim mạch

Vitamin K có nhiều trong các thực phẩm như:

• Rau lá xanh (rau bina, cải xoăn)
• Súp lơ
• Mùi tây
• Trà xanh
• Gan bê

Do nhiều bệnh nhân rung nhĩ có nguy cơ đột quỵ cao nên thường được kê thuốc làm loãng máu để ngăn ngừa hình thành cục máu đông gây đột quỵ.

Warfarin (Coumadin) – một loại thuốc chống đông máu được sử dụng phổ biến – có tác dụng ngăn vitamin K tái tạo, từ đó làm chậm quá trình đông máu.

Trước đây, bệnh nhân AFib thường được khuyên hạn chế thực phẩm giàu vitamin K.

Tuy nhiên, các kết luận tính đến thời điểm hiện tại cho thấy không cần phải thay đổi lượng vitamin K tiêu thụ.

Thay vào đó, giữ ổn định mức vitamin K trong cơ thể sẽ quan trọng hơn là việc giảm hoặc tăng đột ngột lượng tiêu thụ.

Nếu bạn đang sử dụng warfarin, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn giàu vitamin K.

Bạn cũng có thể hỏi bác sĩ về khả năng chuyển sang thuốc chống đông thế hệ mới (NOACs) để tránh tương tác với vitamin K.

Các thuốc NOACs bao gồm:

• Dabigatran (Pradaxa)
• Rivaroxaban (Xarelto)
• Apixaban (Eliquis)

Gluten

Gluten là một loại protein có trong lúa mì, lúa mạch đen và lúa mạch. Gluten chứa trong các thực phẩm như:

• Bánh mì
• Mì ống
• Gia vị chế biến sẵn
• Nhiều loại thực phẩm đóng gói

Nếu bạn không dung nạp gluten, mắc bệnh Celiac hoặc dị ứng lúa mì, gluten có thể gây viêm trong cơ thể.

Tình trạng viêm này có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh phế vị (vagus nerve) – một dây thần kinh quan trọng có liên quan đến hoạt động của tim, làm tăng nguy cơ xuất hiện triệu chứng rung nhĩ.

Hai nghiên cứu khác nhau đã phát hiện rằng những người mắc bệnh Celiac không được điều trị có sự chậm trễ trong điện cơ nhĩ kéo dài (EMD).

EMD đề cập đến sự chậm trễ giữa thời điểm bắt đầu hoạt động điện có thể phát hiện được ở tim và thời điểm bắt đầu co bóp. Đây là một yếu tố dự báo rung nhĩ đáng chú ý.

Nếu vấn đề tiêu hóa liên quan đến gluten hoặc viêm nhiễm do gluten làm triệu chứng AFib trở nên nghiêm trọng hơn, giảm tiêu thụ gluten có thể giúp kiểm soát tình trạng rung nhĩ.

Hãy trao đổi với bác sĩ nếu bạn nghi ngờ mình bị dị ứng lúa mì hoặc nhạy cảm với gluten.

Bưởi

Bạn không nên ăn bưởi nếu bị rung nhĩ và đang sử dụng thuốc điều trị.

Nước ép bưởi chứa naringenin – một hợp chất có thể tương tác với thuốc chống loạn nhịp tim.

Các nghiên cứu trước đây cho thấy naringenin có thể làm giảm hiệu quả của thuốc chống loạn nhịp tim như amiodarone (Cordarone) và dofetilide (Tikosyn).

Ngoài ra, bưởi cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thụ một số loại thuốc trong ruột, làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu.

Hiện vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định chính xác mức độ ảnh hưởng của bưởi đối với thuốc chống loạn nhịp tim.

Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị AFib, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi ăn bưởi.

Chế độ ăn phù hợp cho bệnh nhân rung nhĩ

Nghiên cứu tại Úc cho thấy, những người béo phì giảm được 10% trọng lượng cơ thể có thể làm chậm hoặc ngăn ngừa được sự tiến triển tự nhiên của rung nhĩ.

Một số cách hiệu quả để kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe tim mạch gồm:

• Giảm thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều calo
• Tăng cường chất xơ từ rau củ, trái cây và các loại đậu
• Hạn chế đường bổ sung

Một số thực phẩm đặc biệt tốt cho hệ tim mạch và có thể giúp tim hoạt động tốt hơn, bao gồm:

• Chất béo lành mạnh: cá giàu omega-3, bơ, dầu ô liu
• Rau củ và trái cây: cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa
• Thực phẩm giàu chất xơ: yến mạch, hạt lanh, các loại hạt, trái cây và rau củ

Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải (giàu cá, dầu ô liu, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt) có thể giúp giảm nguy cơ rung nhĩ.

Nghiên cứu năm 2018 chỉ ra rằng bổ sung dầu ô liu nguyên chất hoặc các loại hạt vào chế độ ăn Địa Trung Hải có thể giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch nghiêm trọng so với chế độ ăn ít chất béo.

Bên cạnh đó, chế độ ăn thuần thực vật cũng có thể giúp kiểm soát và giảm các yếu tố nguy cơ gây rung nhĩ, bao gồm tăng huyết áp, cường giáp, béo phì và tiểu đường.

Khoáng chất quan trọng cho bệnh nhân rung nhĩ

Magiê

Một số nghiên cứu cho thấy thiếu magiê có thể ảnh hưởng xấu đến nhịp tim.

Bạn có thể bổ sung magiê qua các loại thực phẩm như:

• Các loại hạt (hạnh nhân, hạt điều)
• Đậu phộng, bơ đậu phộng
• Rau bina
• Bơ
• Ngũ cốc nguyên hạt
• Sữa chua

Kali

Thiếu kali có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. Nguyên nhân thường do chế độ ăn mất cân đối hoặc tác dụng phụ của thuốc lợi tiểu.

Một số thực phẩm giàu kali gồm:

• Trái cây: bơ, chuối, mơ, cam
• Rau củ: khoai lang, củ dền
• Nước dừa
• Cà chua
• Mận khô
• Bí ngô

Tuy nhiên, kali và magiê có thể tương tác với một số loại thuốc. Nếu bạn đang điều trị rung nhĩ, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung hai khoáng chất này.

Một số loại thực phẩm và lựa chọn dinh dưỡng đặc biệt hữu ích trong việc giúp kiểm soát AFib và ngăn ngừa các triệu chứng và biến chứng. Hãy làm theo các hướng dẫn sau dành cho bệnh nhân rung nhĩ

Chế độ ăn cho người bị rung nhĩ

• Bữa sáng: Chọn thực phẩm nguyên cám, giàu chất xơ như trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạt, rau củ. Ví dụ: bột yến mạch không đường ăn kèm việt quất, hạnh nhân, hạt chia và sữa chua Hy Lạp ít béo.
• Giảm muối: Hạn chế lượng natri dưới 2.300 mg/ngày.
• Hạn chế thịt đỏ và sữa béo: Tránh tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa từ động vật.
• Tăng lượng rau củ: Đảm bảo 50% khẩu phần ăn mỗi bữa là rau củ để cung cấp chất xơ và tạo cảm giác no.
• Tránh thực phẩm chiên, nhiều bơ hoặc đường.
• Hạn chế cà phê và rượu.
• Chú ý bổ sung đủ magiê và kali.

Kết luận

Điều chỉnh chế độ ăn và chăm sóc sức khỏe đúng cách có thể giúp người mắc rung nhĩ có được cuộc sống khỏe mạnh.

Hãy cân nhắc áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải hoặc chế độ ăn thuần thực vật, đồng thời giảm chất béo bão hòa, muối và đường bổ sung.

Một chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp kiểm soát các tình trạng như tăng huyết áp, mỡ máu cao và béo phì – những yếu tố làm tăng nguy cơ rung nhĩ.

Cuối cùng, hãy trao đổi với bác sĩ về sự tương tác giữa thực phẩm và thuốc điều trị để có chế độ ăn phù hợp nhất.