Những ai cần cấy máy tạo nhịp tim?

Sự co bóp của tim được điều khiển bởi các tín hiệu điện bắt đầu từ một vùng gọi là nút xoang nhĩ (sinoatrial node). Nút xoang nhĩ giống như một máy tạo nhịp tự nhiên của tim. Các tín hiệu điện do nút xoang nhĩ tạo ra truyền từ phần trên xuống phần dưới của tim một cách đồng bộ, tạo ra nhịp tim.

Đôi khi có sự gián đoạn trong quá trình truyền những tín hiệu điện này, khiến cho tim đập quá nhanh, quá chậm hoặc không đều. Tình trạng này được gọi là rối loạn nhịp tim. Máy tạo nhịp tim tạo ra xung điện giúp tim đập ở tốc độ và nhịp điệu bình thường.

Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu về máy tạo nhịp tim, gồm có các loại máy tạo nhịp tim, những ai cần cấy máy tạo nhịp tim, quy trình cấy máy tạo nhịp tim được thực hiện như thế nào và những rủi ro của việc cấy máy tạo nhịp tim.

Các loại máy tạo nhịp tim

Máy tạo nhịp tim hiện đại gồm có hai phần:

• Máy tạo xung điện: chứa pin và các thiết bị điện tử tạo ra tín hiệu điện
• Dây dẫn: những sợi dây mảnh truyền tín hiệu điện từ máy tạo xung đến tim

Các dây dẫn chứa điện cực. Các điện cực thường được đặt bên trong tim, có chức năng cảm nhận nhịp tim và truyền xung điện khi tim đập quá nhanh hoặc quá chậm.

Máy tạo nhịp tim truyền thống thường có một hoặc hai dây dẫn. Máy tạo nhịp một dây dẫn phát ra xung điện đến tâm nhĩ phải (buồng trên bên phải) hoặc tâm thất phải (buồng dưới bên phải) của tim. Máy tạo nhịp hai buồng phát ra xung điện đến cả tâm nhĩ phải và tâm thất phải.

Một số người cần một loại máy tạo nhịp tim đặc biệt gọi là máy tạo nhịp tim hai thất. Loại máy tạo nhịp tim này có ba dây dẫn, phát ra xung điện đến tâm nhĩ phải, tâm thất phải và tâm thất trái (buồng dưới bên trái), giúp hai bên tim co bóp đồng bộ. Phương pháp cấy máy tạo nhịp tim hai thất được gọi là tái đồng bộ tim (cardiac resynchronization therapy).

Ngoài ra còn có máy tạo nhịp tim không dây. Ở loại máy tạo nhịp tim này, máy tạo xung điện và điện cực được kết hợp thành một bộ phận có kích thước bằng viên con nhộng. Máy tạo nhịp tim không dây thường được đặt vào tâm thất phải.

Còn một loại thiết bị tim cấy ghép nữa cũng được sử dụng để điều trị rối loạn nhịp tim, đó là máy khử rung tim cấy ghép (implantable cardioverter defibrillator - ICD). ICD thường được sử dụng cho những loại rối loạn nhịp tim có thể đe dọa tính mạng, đặc biệt là nhịp tim quá nhanh và không ổn định. ICD phát hiện ra nhịp tim bất thường và phát ra xung điện để đưa nhịp tim về lại bình thường. Các loại ICD mới hiện nay còn có thêm chức năng tạo nhịp tim.

Những ai cần cấy máy tạo nhịp tim?

 Một trong những chỉ định chính của máy tạo nhịp tim là điều trị nhịp tim quá chậm. Máy tạo nhịp tim còn được sử dụng để điều trị:

• nhịp tim quá nhanh hoặc không đều
• một số loại suy tim

Những vấn đề này có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, chẳng hạn như:

• Sự thay đổi mô tim do lão hóa
• Tổn thương tim do:
  • Ca phẫu thuật tim trước đó
  • Bệnh tim
  • Nhồi máu cơ tim
• Bệnh tim bẩm sinh
• Dùng các loại thuốc làm chậm nhịp tim, chẳng hạn như thuốc chẹn beta hoặc thuốc chẹn kênh canxi
• Một số bệnh lý, chẳng hạn như:
  • Viêm màng ngoài tim, tình trạng viêm lớp màng mỏng bao xung quanh tim
  • Viêm cơ tim, tình trạng viêm toàn bộ hoặc một phần khối cơ tim
  • Bệnh cơ tim, những thay đổi ở cơ tim ảnh hưởng đến khả năng bơm máu của tim
  • Xơ cứng bì hệ thống, một bệnh hiếm gặp gây viêm và sẹo ở da và các cơ quan nội tạng
  • Bệnh u hạt (sarcoidosis), một bệnh hiếm gặp xảy ra do sự tăng trưởng quá mức của các tế bào viêm trong các cơ quan của cơ thể
  • Suy giáp, tình trạng tuyến giáp tạo ra quá ít hormone tuyến giáp

Một số dấu hiệu cho thấy có thể bạn đang bị rối loạn nhịp tim hoặc suy tim và cần phải cấy máy tạo nhịp tim:

• Mệt mỏi
• Chóng mặt hoặc choáng váng
• Đánh trống ngực
• Đau hoặc tức ngực
• Hụt hơi
• Ngất xỉu

Không phải máy tạo nhịp tim nào cũng được đặt vĩnh viễn. Một số trường hợp chỉ cần đặt máy tạo nhịp tim tạm thời, ví dụ như sau cơn nhồi máu cơ tim hoặc phẫu thuật tim. Bạn cũng có thể cần đặt máy tạo nhịp tim tạm thời nếu dùng thuốc quá liều khiến cho nhịp tim bị chậm lại tạm thời.

Rủi ro khi cấy máy tạo nhịp tim

Mỗi thủ thuật y tế đều tiềm ẩn rủi ro nhất định. Hầu hết các rủi ro của việc đặt máy tạo nhịp tim đều liên quan đến quá trình cấy máy chứ không phải do bản thân thiết bị. Một số vấn đề có thể phát sinh sau khi cấy máy tạo nhịp tim gồm có:

• Phản ứng dị ứng với thuốc gây mê
• Chảy máu hoặc bầm tím
• Cục máu đông
• Tổn thương dây thần kinh hoặc mạch máu
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc tại vị trí đặt dây dẫn
• Hình thành mô sẹo xung quanh máy tạo nhịp tim
• Hội chứng máy tạo nhịp tim, tình trạng mà máy tạo nhịp tim chỉ kích thích một tâm thất, gây ra các triệu chứng như mệt mỏi, khó thở, huyết áp thấp và bệnh cơ tim
• Tràn khí màng phổi (tình trạng phổi bị xẹp)
• Tràn dịch màng ngoài tim (tích tụ dịch quanh tim)
• Thủng tim, có thể do các dây dẫn của máy tạo nhịp tim bị dịch chuyển

Hầu hết các biến chứng này chỉ là tạm thời, rất hiếm khi xảy ra các biến chứng lâu dài.

Mặc dù hiếm khi xảy ra nhưng máy tạo nhịp tim có thể bị trục trặc hoặc ngừng hoạt động sau khi cấy. Điều này có thể xảy ra nếu:

• một hoặc nhiều dây dẫn dịch chuyển ra khỏi vị trí ban đầu
• máy tạo nhịp hết pin
• từ trường mạnh làm hỏng máy
• máy tạo nhịp bị lỗi lập trình

Khi máy tạo nhịp tim bị trục trặc, các triệu chứng rối loạn nhịp tim hoặc suy tim sẽ quay trở lại hoặc trở nên nặng hơn. Khi nhận thấy các triệu chứng tái phát, hãy đi khám ngay để bác sĩ kiểm tra máy tạo nhịp tim.

Chuẩn bị trước khi cấy máy tạo nhịp tim

Trước khi cấy máy tạo nhịp tim, người bệnh sẽ phải trải qua quá trình khám sức khỏe để kiểm tra xem có thích hợp cấy máy tạo nhịp tim hay không. Quá trình khám sức khỏe thường gồm có:

• Điện tâm đồ (ECG/EKG): các điện cực nối với máy tính được đặt trên da để đo tín hiệu điện của tim.
• Siêu âm tim: sử dụng sóng âm để đo kích thước và độ dày của cơ tim.
• Holter điện tâm đồ: người bệnh phải đeo một thiết bị theo dõi nhịp tim trong thời gian 24 - 48 giờ.
• Nghiệm pháp gắng sức (stress test): theo dõi nhịp tim trong khi người bệnh vận động.

Dựa trên kết quả của các phương pháp này và bệnh sử, bác sĩ sẽ xác định xem cấy máy tạo nhịp tim có phải là giải pháp thích hợp với người bệnh hay không.

Không phải ai bị rối loạn nhịp tim hay suy tim cũng cần cấy máy tạo nhịp tim.

Ví dụ, những trường hợp rối loạn nhịp tim không có triệu chứng hoặc chỉ có triệu chứng nhẹ không cần phải cấy máy tạo nhịp tim. Nếu tình trạng rối loạn nhịp tim chỉ là tạm thời và xảy ra do một nguyên nhân có thể đảo ngược, chẳng hạn như nhiễm trùng hoặc ngộ độc thuốc thì cũng không cần đặt máy tạo nhịp tim.

Nếu cần phải đặt máy tạo nhịp tim, bác sĩ sẽ hướng dẫn những gì cần chuẩn bị cho ca phẫu thuật, chẳng hạn như:

• Nhịn ăn. Người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 8 tiếng trước ca phẫu thuật. Không được ăn uống bất cứ thứ gì ngoài nước lọc trong khoảng thời gian này.
• Ngừng thuốc. Người bệnh cần cho bác sĩ biết về tất cả các loại thuốc cũng như thực phẩm chức năng đang dùng. Nếu trong đó có loại thuốc hay thực phẩm chức năng gây ảnh hưởng đến ca phẫu thuật, ví dụ như thuốc làm loãng máu, thì sẽ phải tạm ngừng sử dụng.
• Sử dụng thuốc. Người bệnh có thể cần dùng một số loại thuốc để chuẩn bị cho ca phẫu thuật, ví dụ như thuốc kháng sinh để phòng ngừa nhiễm trùng.
• Quần áo. Mặc đồ thoải mái, rộng rãi khi đến bệnh viện làm phẫu thuật.
• Vệ sinh thân thể. Tắm gội sạch sẽ. Có thể người bệnh sẽ phải dùng xà phòng kháng khuẩn để giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Hãy thực hiện đúng những gì được hướng dẫn để ca phẫu thuật diễn ra suôn sẻ và giảm nguy cơ phát sinh vấn đề không mong muốn sau phẫu thuật.

Quy trình cấy máy tạo nhịp tim

Máy tạo nhịp tim có dây đa phần được đặt qua đường tĩnh mạch, có nghĩa là các dây dẫn và điện cực được luồn qua tĩnh mạch vào tim, thường là qua tĩnh mạch ở cổ, ngực hoặc đùi.

Quy trình đặt máy tạo nhịp tim qua đường tĩnh mạch thường gồm có các bước sau:

1. Người bệnh được cho dùng thuốc an thần để thư giãn và gây tê tại chỗ để không thấy đau đớn khi bác sĩ tạo đường rạch. Người bệnh sẽ vẫn tỉnh táo trong suốt quá trình phẫu thuật.
2. Bác sĩ rạch một đường nhỏ, thường là ở gần xương đòn.
3. Đưa các dây dẫn của máy tạo nhịp tim qua đường rạch vào tĩnh mạch chính, sau đó dựa trên ảnh X-quang để đưa các dây dẫn qua tĩnh mạch đến tim.
4. Khi các dây dẫn đã đến tim, bác sĩ gắn các điện cực vào cơ tim. Đầu còn lại của dây dẫn gắn với máy tạo xung có chứa pin và mạch điện.
5. Khi các dây dẫn và điện cực đã được đưa vào đúng vị trí, bác sĩ cấy máy tạo xung dưới da gần xương đòn.
6. Bác sĩ kiểm tra hoạt động của máy tạo nhịp tim và khâu vết mổ.

Quá trình đặt máy tạo nhịp tim qua đường tĩnh mạch thường mất khoảng 1 giờ. Tuy nhiên, thời gian thực hiện còn tùy thuộc vào số lượng dây dẫn. Ví dụ, đặt máy tạo nhịp tim hai thất với ba dây dẫn thường mất nhiều thời gian hơn so với máy tạo nhịp tim một dây dẫn. Bác sĩ sẽ cho biết thời gian thực hiện cụ thể.

Các điện cực của máy tạo nhịp tim cũng có thể được đặt ở bề mặt của tim thay vì bên trong tim. Phương pháp này không phổ biến bằng phương pháp đặt qua đường tĩnh mạch và đòi hỏi phải gây mê toàn thân. Phương pháp này được sử dụng:

• để ngăn ngừa rối loạn nhịp tim trong quá trình phẫu thuật tim
• khi cấu trúc tim hoặc tĩnh mạch của người bệnh không thuận lợi cho việc đặt máy tạo nhịp qua đường tĩnh mạch
• khi cấy máy tạo nhịp tim cho trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ

Máy tạo nhịp tim không dây được đặt qua ống thông. Bác sĩ dựa trên ảnh chụp X-quang để đưa ống thông cùng với máy tạo nhịp tim qua tĩnh mạch ở đùi đến tim. Quy trình thực hiện thường mất chưa đến 1 giờ.

Sau khi cấy máy tạo nhịp tim

Tùy vào tình trạng sức khỏe và độ phức tạp của ca phẫu thuật mà người bệnh có thể về nhà ngay trong ngày hoặc phải ở lại bệnh viện một đêm sau khi cấy máy tạo nhịp tim.

Trước khi người bệnh xuất viện, bác sĩ sẽ kiểm tra để đảm bảo máy tạo nhịp tim đã được cài đặt đúng và chụp X-quang lồng ngực. Máy tạo nhịp tim có thể sẽ được cài đặt lại khi người bệnh đến tái khám.

Người bệnh có thể sẽ cảm thấy đau hoặc khó chịu sau ca phẫu thuật và cần dùng thuốc giảm đau. Trước đó, hãy hỏi bác sĩ về những loại thuốc giảm đau có thể dùng trong giai đoạn hậu phẫu.

Trước khi xuất viện, người bệnh sẽ được hướng dẫn cách chăm sóc vết mổ. Hãy tuân thủ đúng hướng dẫn để vết mổ nhanh lành và tránh bị nhiễm trùng. Sau phẫu thuật, nên mặc quần áo rộng rãi để tránh đụng chạm vào vết mổ.

Người bệnh có thể sinh hoạt trở lại bình thường sau vài ngày nhưng cần tránh vận động mạnh và bê vác nặng trong khoảng 4 đến 6 tuần, đặc biệt tránh giơ cánh tay ở bên đặt máy tạo nhịp tim lên qua đầu.

Vì máy tạo nhịp tim chỉ tạo ra xung điện rất nhẹ nên người bệnh khó có thể cảm nhận được. Nếu cảm nhận thấy xung điện, hãy báo cho bác sĩ để điều chỉnh máy. Vì bộ phận tạo xung điện của máy tạo nhịp tim được cấy dưới da nên người bệnh sẽ cảm thấy khi nằm ở một số tư thế nhất định.

Lưu ý sau khi cấy máy tạo nhịp tim

Các loại máy tạo nhịp tim hiện nay không dễ bị ảnh hưởng bởi thiết bị điện như máy tạo nhịp tim trước đây nhưng một số thiết bị có thể ảnh hưởng đến hoạt động của máy tạo nhịp tim. Nếu có thể, hãy cố gắng giữ khoảng cách ít nhất 15cm với các thiết bị này. Ví dụ, những người đã cấy máy tạo nhịp tim nên tránh:

• Ở gần nam châm hoặc thiết bị có nam châm
• Để điện thoại di động ở túi áo ngực trên máy tạo nhịp tim
• Nghe điện thoại ở bên có máy tạo nhịp tim
• Để tai nghe gần ngực
• Đeo đồng hồ thông minh
• Tiếp xúc trong thời gian dài với máy dò kim loại, bao gồm cả máy dò kim loại cầm tay
• Ở gần thiết bị chống trộm
• Ở gần một số loại thiết bị điện, chẳng hạn như máy biến áp cao thế, hàng rào điện hoặc bộ sạc ô tô điện cầm tay

Hầu hết các thiết bị gia dụng và văn phòng thông thường đều ít hoặc không ảnh hưởng đến máy tạo nhịp tim.

Nếu lo lắng về một thiết bị nào đó có thể ảnh hưởng đến máy tạo nhịp tim, bạn có thể trao đổi với bác sĩ để được giải đáp.

Ngoài ra, một số kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và thủ thuật y tế cũng có thể gây ảnh hưởng đến máy tạo nhịp tim, ví dụ như:

• Chụp cắt lớp vi tính (CT)
• Chụp cộng hưởng từ (MRI)
• Đốt điện để cầm máu trong khi phẫu thuật
• Điện phân, một phương pháp triệt lông
• Thấu nhiệt vi sóng, một công nghệ được sử dụng trong vật lý trị liệu
• Xạ trị ung thư
• Đốt sóng cao tần (radiofrequency), thủ thuật phá hủy các dây thần kinh truyền tín hiệu đau
• Tán sỏi bằng sóng xung kích, một phương pháp điều trị sỏi thận
• Kích thích thần kinh bằng điện qua da (TENS)

Sau khi cấy máy tạo nhịp tim, người bệnh sẽ phải tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh cũng như hoạt động và pin của máy tạo nhịp tim. Pin của máy tạo nhịp tim thường có tuổi thọ từ 6 đến 10 năm. Bác sĩ sẽ cho biết khi nào cần thay pin. Thay pin máy tạo nhịp tim là một thủ thuật đơn giản.

Lợi ích của máy tạo nhịp tim

Máy tạo nhịp tim không chỉ giúp ngăn ngừa các biến chứng do rối loạn nhịp tim hoặc suy tim mà còn có thể làm giảm các triệu chứng và giúp người bệnh sống khỏe mạnh hơn.

Một cuộc khảo sát vào năm 2018 đã nhận được phản hồi từ 342 người đã cấy máy tạo nhịp tim. Hầu hết những người tham gia đều có mức độ hài lòng rất cao với máy tạo nhịp tim, tuy rằng phụ nữ có mức độ hài lòng thấp hơn một chút so với nam giới.

Việc đặt máy tạo nhịp tim còn giúp kéo dài tuổi thọ cho người bị rối loạn nhịp tim và suy tim.

Ví dụ, một nghiên cứu vào năm 2015 đã theo dõi 8.757 người cấy máy tạo nhịp tim từ năm 1995 đến năm 2008. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng, nếu không có các vấn đề sức khỏe lớn khác, tuổi thọ của những người cấy máy tạo nhịp tim gần bằng tuổi thọ của dân số nói chung.

Máy tạo nhịp tim không dây có một vài ưu điểm so với máy tạo nhịp tim có dâyc.

Một tổng quan tài liệu vào năm 2021 đã tổng hợp 36 nghiên cứu quan sát về máy tạo nhịp tim không dây. Trong các nghiên cứu có thời gian theo dõi 1 năm, những người cấy máy tạo nhịp tim không dây (máy tạo nhịp tim Micra) có nguy cơ gặp biến chứng thấp hơn 51% so với những người cấy máy tạo nhịp tim qua đường tĩnh mạch.

Tóm tắt bài viết

Máy tạo nhịp tim được sử dụng cho những người mắc rối loạn nhịp tim hoặc suy tim để giúp khôi phục nhịp tim bình thường. Máy tạo nhịp tim có thể làm giảm các triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng. Tuy nhiên, không phải ai bị rối loạn nhịp tim hoặc suy tim cũng cần đặt máy tạo nhịp tim. Dựa trên bệnh sử và kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ xác định máy tạo nhịp tim có phải là giải pháp phù hợp hay không.