Mãn kinh do hóa trị kéo dài bao lâu?

Mãn kinh do hóa trị là gì?

Mãn kinh xảy ra khi buồng trứng ngừng sản xuất hormone estrogen và progesterone. Ở giai đoạn này, kích thước của buồng trứng cũng sẽ giảm. Chu kỳ kinh nguyệt trở nên không đều do những thay đổi về nội tiết tố và cuối cùng chấm dứt hoàn toàn.

Sự thay đổi nội tiết tố không chỉ làm ngừng chu kỳ kinh nguyệt mà còn gây ra các triệu chứng như:

• Bốc hỏa
• Đổ mồ hôi nhiều
• Dễ cáu gắt
• Mất ngủ
• Giảm ham muốn tình dục

Một phụ nữ được xác định là chính thức mãn kinh khi không có kinh nguyệt trong suốt một năm. Theo nghiên cứu vào năm 2022, độ tuổi mãn kinh trung bình là 51.

Một số phương pháp điều trị ung thư như hóa trị liệu có thể khiến cho thời kỳ mãn kinh bắt đầu sớm hơn. Theo nghiên cứu vào năm 2011, mãn kinh do hóa trị cũng gây ra các triệu chứng vận mạch như bốc hỏa và đổ mồ hôi ban đêm giống như mãn kinh tự nhiên. Triệu chứng vận mạch là các triệu chứng xảy ra do mạch máu bị thu hẹp và giãn rộng.

Tuy nhiên, mãn kinh do hóa trị gây ra các triệu chứng nghiêm trọng hơn. Trong một nghiên cứu vào năm 2020, những phụ nữ bị mãn kinh do hóa trị gặp tình trạng bốc hỏa và mệt mỏi nhiều hơn so với những phụ nữ mãn kinh một cách tự nhiên. (1)

Tại sao hóa trị gây mãn kinh sớm?

Hóa trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư. Thuốc hóa trị tiêu diệt các tế bào ung thư.

Nói một cách chính xác, thuốc hóa trị nhắm đến các tế bào đang phát triển và phân chia nhanh chóng trong cơ thể, bao gồm cả tế bào ung thư và tế bào khỏe mạnh, chẳng hạn như tế bào mầm tóc (các tế bào giúp mọc tóc mới). Vì thế nên thuốc hóa trị có thể ảnh hưởng đến cả các cơ quan không bị ung thư, trong đó có cả buồng trứng và ảnh hưởng đến nội tiết tố.

Khi thuốc hóa trị ảnh hưởng đến hệ nội tiết, nồng độ estrogen và progesterone sẽ trở nên mất cân bằng. Tổn thương tế bào và sự mất cân bằng nội tiết tố do hóa trị có thể dẫn đến các triệu chứng mãn kinh và thậm chí có thể làm ngừng chu kỳ kinh nguyệt.

Nếu bạn bắt đầu hóa trị khi đã ngoài 40 tuổi thì lúc này rất có thể nồng độ hormone đã giảm và thời kỳ mãn kinh đã bắt đầu. Trong trường hợp này, hóa trị sẽ đẩy nhanh quá trình mãn kinh.

Các dấu hiệu của mãn kinh do hóa trị

Các triệu chứng của mãn kinh do hóa trị rất giống với triệu chứng mãn kinh tự nhiên. Tuy nhiên, các triệu chứng mãn kinh do hóa trị thường nghiêm trọng hơn vì sự sụt giảm hormone xảy ra đột ngột trong một khoảng thời gian rất ngắn thay vì giảm từ từ.

Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp vào thời kỳ mãn kinh gồm có:

• Bốc hỏa
• Đổ nhiều mồ hôi, nhất là vào ban đêm
• Da khô
• Những thay đổi về kinh nguyệt
• Lo âu, bồn chồn, buồn bã
• Tâm trạng thay đổi thất thường
• Mệt mỏi
• Khô âm đạo và đau khi quan hệ tình dục
• Rụng tóc, tóc trở nên khô xơ
• Nhiễm trùng đường tiết niệu tái đi tái lại
• Giảm ham muốn tình dục
• Tăng cân

Mãn kinh do hóa trị kéo dài bao lâu?

Mãn kinh do hóa trị có thể là tạm thời hoặc vĩnh viễn. Không có cách nào có thể dự đoán được thuốc hóa trị sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến nội tiết tố. Trước khi bắt đầu hóa trị, bác sĩ chuyên khoa sẽ cho biết về nguy cơ mãn kinh dựa trên các yếu tố như:

• Tuổi tác
• Loại thuốc hóa trị
• Thời gian hóa trị
• Các phương pháp điều trị khác
• Nồng độ hormone trước khi điều trị
• Biện pháp bảo tồn chức năng buồng trứng

Kinh nguyệt có thể trở lại trong vòng từ vài tháng đến 2 năm sau khi kết thúc hóa trị.

Một nghiên cứu vào năm 2015 đã theo dõi 280 phụ nữ mắc bệnh ung thư vú trước 45 tuổi. Trong số đó có 255 người bị mãn kinh do hóa trị. Ở những người này, chu kỳ kinh nguyệt dừng hơn 3 tháng sau khi kết thúc hóa trị. Tuy nhiên, có 170 người có kinh nguyệt trở lại. Thời gian trung bình để kinh nguyệt trở lại là 8 tháng. Trong số những người bị mãn kinh do hóa trị, 84 người không có kinh nguyệt trở lại trong suốt khoảng thời gian theo dõi. (2)

Trong nghiên cứu này, tuổi tác dường như là yếu tố chính quyết định liệu kinh nguyệt có quay trở lại sau hóa trị hay không.

Nếu có kinh trở lại, chu kỳ kinh nguyệt có thể sẽ hơi khác so với trước khi hóa trị. Những gì được biết đến hiện nay về chu kỳ kinh nguyệt sau khi hóa trị đều chưa có bằng chứng khoa học chứng minh và cần có thêm nhiều nghiên cứu hơn nữa để hiểu rõ chu kỳ kinh nguyệt sẽ thay đổi như thế nào khi quay trở lại sau hóa trị.

Có vẻ như những phụ nữ có kinh nguyệt trở lại sau hóa trị sẽ mãn kinh sớm hơn nhiều năm so với những người không phải hóa trị.

Bảo tồn khả năng sinh sản trước khi hóa trị

Nếu bạn vẫn muốn sinh con sau khi hóa trị thì trước khi bắt đầu hóa trị cần cho bác sĩ biết để được tư vấn phương pháp bảo tồn khả năng sinh sản.

Một lựa chọn là dùng thuốc tạm ngừng kinh nguyệt trước khi hóa trị. Mục đích của phương pháp này là bảo vệ buồng trứng và giảm thiểu tổn hại cho trứng. Một giải pháp khác là đông lạnh trứng trước khi bắt đầu điều trị ung thư.

Điều trị các triệu chứng mãn kinh do hóa trị

Phương pháp điều trị các triệu chứng mãn kinh do hóa trị cũng tương tự như điều trị các triệu chứng mãn kinh tự nhiên. Tuy nhiên, một số loại thuốc hormone và thuốc ổn định tâm trạng không dùng được trong quá trình hóa trị và giai đoạn thuyên giảm bệnh ung thư.

Bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị triệu chứng mãn kinh phù hợp trong thời gian bạn trải qua hóa trị và khi kết thúc quá trình hóa trị.

Dưới đây là một số cách giúp làm giảm các triệu chứng mãn kinh do hóa trị.

Thay đổi lối sống

Nếu các triệu chứng mãn kinh ở mức độ nhẹ đến vừa thì có thể kiểm soát bằng cách thực hiện một số thay đổi trong lối sống, ví dụ như tránh các tác nhân kích hoạt như rượu bia hay đồ ăn cay, giữ cho nhà ở luôn thoáng mát và mặc quần áo mỏng nhẹ để giảm tình trạng bốc hỏa.

Duy trì cân nặng vừa phải, ăn uống cân bằng và thường xuyên tập thể dục sẽ giúp cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần.

Dùng thực phẩm chức năng để bổ sung dinh dưỡng

Một số loại thực phẩm chức năng có thể giúp làm giảm tác động của thuốc hóa trị đến nội tiết tố và nhờ đó làm giảm triệu chứng mãn kinh.

Bạn có thể thử uống vitamin E liều thấp để giảm tình trạng đổ mồ hôi ban đêm và bốc hỏa. Uống bổ sung vitamin D cùng với canxi có thể giúp giảm nguy cơ loãng xương, một vấn đề phổ biến sau mãn kinh.

Có nhiều loại thảo dược có tác dụng điều trị các triệu chứng mãn kinh, ví dụ như đương quy, nhân sâm, thiên ma, cam thảo...

Tuy nhiên, thực phẩm chức năng và thảo dược có thể ảnh hưởng đến thuốc hóa trị. Do đó, bạn cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thực phẩm chức năng hay thảo dược nào trong thời gian hóa trị.

Phương pháp điều trị bổ sung

Ngoài ra bạn cũng có thể thử các phương pháp điều trị bổ sung để làm giảm các triệu chứng mãn kinh, ví dụ như châm cứu. Châm cứu có thể giúp điều trị nhiều triệu chứng mãn kinh như bốc hỏa, đau nhức người và mất ngủ. Theo một nghiên cứu vào năm 2014, yoga có thể giúp làm giảm một số tác dụng phụ của hóa trị và triệu chứng mãn kinh.

Liệu pháp hormone thay thế

Liệu pháp hormone thay thế là một giải pháp hiệu quả để kiểm soát các triệu chứng vào thời kỳ mãn kinh. Tuy nhiên, những người có tiền sử mắc các loại ung thư nhạy cảm với estrogen không nên dùng liệu pháp hormone thay thế vì liệu pháp hormone thay thế có thể làm tăng nguy cơ tái phát ung thư. Ví dụ về các bệnh ung thư nhạy cảm với estrogen gồm có ung thư buồng trứng, ung thư tử cung và ung thư vú.

Các loại thuốc khác

Ngoài ra còn có nhiều loại thuốc không chứa nội tiết tố cũng có thể làm giảm các triệu chứng mãn kinh. Ví dụ, gabapentin – một loại thuốc chống co giật – có thể giúp làm giảm tình trạng bốc hỏa do mãn kinh. Các nhóm thuốc điều trị trầm cảm như thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRI) và thuốc ức chế tái hấp thu serotonin-norepinephrine (SNRI) có thể làm giảm các cơn bốc hỏa cũng như tình trạng cáu kỉnh, buồn bã, lo âu và tâm trạng thay đổi thất thường.

Tóm tắt bài viết

Thuốc hóa trị có thể gây mất cân bằng nội tiết tố và dẫn đến mãn kinh. Trên thực tế, đây là một tác dụng phụ phổ biến của hóa trị. Mãn kinh do hóa trị có thể là tạm thời hoặc vĩnh viễn. Rất khó dự đoán trước liệu kinh nguyệt có quay trở lại sau khi kết thúc hóa trị hay không. Thuốc hóa trị khiến cho nồng độ hormone sụt giảm nhanh chóng và do đó dẫn đến các triệu chứng mãn kinh nghiêm trọng hơn so với mãn kinh tự nhiên.

Trước khi bắt đầu điều trị, bác sĩ sẽ cho bạn biết về những tác dụng phụ có thể xảy ra cũng như các biện pháp để kiểm soát các triệu chứng mãn kinh, ví dụ như thay đổi lối sống, chế độ ăn uống và dùng thuốc. Nếu bạn còn muốn có con sau khi hóa trị, bác sĩ sẽ tư vấn đề về biện pháp bảo tồn khả năng sinh sản trước khi điều trị.