Căng thẳng kéo dài có thể gây tăng cholesterol máu

Cả căng thẳng và cholesterol cao đều làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Một số nghiên cứu cho thấy hai yếu tố nguy cơ này có liên quan đến nhau.

Cholesterol được chia thành hai loại chính là cholesterol tốt (HDL) và cholesterol xấu (LDL). Nồng độ cholesterol xấu trong máu quá cao sẽ gây tích tụ mảng bám trong động mạch (xơ vữa động mạch). Điều này làm giảm lưu lượng máu đến não và tim, dẫn đến đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Các nhà khoa học cho rằng căng thẳng kéo dài (mạn tính) có thể góp phần làm tăng nồng độ cholesterol trong máu.

Mối liên hệ giữa stress và cholesterol cao

Có bằng chứng thuyết phục cho thấy căng thẳng mạn tính có thể dẫn đến tăng cholesterol máu và các vấn đề về tim mạch như xơ vữa động mạch.

Các nhà nghiên cứu cho rằng điều này có thể là do cortisol, một loại hormone mà cơ thể tạo ra khi bị căng thẳng. Nồng độ cortisol cao do căng thẳng kéo dài sẽ gây ra nhiều tác hại cho sức khỏe, chẳng hạn như làm thay đổi cách cơ thể chuyển hóa cholesterol.

Căng thẳng còn khiến cơ thể giải phóng một loại hormone khác là adrenaline. Adrenaline kích hoạt phản ứng “chống trả hay bỏ chạy” (fight or flight) để giúp kiểm soát căng thẳng. Phản ứng này sẽ kích hoạt sự phân hủy triglyceride để giải phóng năng lượng. Điều này làm tăng nồng độ LDL cholesterol trong máu.

Căng thẳng còn phá hỏng nội mạc động mạch (lớp tế bào bao phủ bề mặt bên trong của động mạch). Tổn thương nội mạc động mạch góp phần gây xơ vữa động mạch và nhồi máu cơ tim.

Nghiên cứu còn cho thấy căng thẳng ảnh hưởng đến thói quen ăn uống. Một tổng quan nghiên cứu vào năm 2022 cho thấy khi bị căng thẳng, mọi người có xu hướng ăn nhiều thực phẩm không lành mạnh hơn và ăn ít thực phẩm lành mạnh.

Các hormone như cortisol khiến chúng ta thèm ăn những thực phẩm chứa nhiều chất béo hoặc đường. Ăn nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa góp phần làm tăng mức LDL cholesterol.

Đã có rất nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ chặt chẽ giữa căng thẳng mức độ cao và tình trạng tăng cholesterol máu. Trên thực tế, căng thẳng kéo dài đã được chứng minh là một yếu tố làm tăng nguy cơ cholesterol máu cao.

Những ai có nguy cơ bị cholesterol cao?

Chế độ ăn uống kém lành mạnh và căng thẳng kéo dài không phải là những yếu tố duy nhất làm tăng nguy cơ cholesterol máu cao. Các yếu tố nguy cơ khác còn có:

• Tiền sử gia đình bị cholesterol cao, bệnh tim mạch hoặc đột quỵ
• Béo phì
• Bệnh tiểu đường
• Hút thuốc lá
• Uống quá nhiều rượu
• Ít vận động
• Không ngủ đủ giấc

Theo khuyến nghị của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), những người từ 20 tuổi trở lên không mắc bệnh tim mạch nên xét nghiệm cholesterol 4 đến 6 năm một lần. Nếu có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ thì nên xét nghiệm thường xuyên hơn.

Các cách kiểm soát căng thẳng để giảm cholesterol

Căng thẳng càng kéo dài hoặc càng xảy ra thường xuyên thì càng có hại cho sức khỏe và mức cholesterol. Giảm căng thẳng sẽ giúp ngăn ngừa và kiểm soát tình trạng cholesterol máu cao. Giảm căng thẳng còn giúp duy trì thói quen ăn uống lành mạnh và điều này cũng giúp kiểm soát mức cholesterol.

Một tổng quan nghiên cứu vào năm 2024 chỉ ra rằng thực hiện các biện pháp kiểm soát căng thẳng có thể cải thiện sức khỏe tim mạch. Các biện pháp kiểm soát căng thẳng được khuyến nghị gồm có:

• Tập thể dục đều đặn. Không chỉ giúp giảm căng thẳng, tập thể dục còn giúp cải thiện mức cholesterol.
• Thiền. Một tổng quan nghiên cứu vào năm 2024 đã phát hiện ra rằng những người thường xuyên thiền định có chỉ số triglyceride và cholesterol thấp hơn.
• Yoga. Một tổng quan tài liệu vào năm 2022 về 53 nghiên cứu đã chỉ ra rằng tập yoga có thể gíup làm giảm LDL cholesterol và tăng HDL cholesterol.
• Hít thở sâu. Các bài tập hít thở sâu có lợi cho sức khỏe tim mạch. Một nghiên cứu vào năm 2024 phát hiện ra rằng tập thở chánh niệm có thể làm giảm huyết áp và giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở những người bị cholesterol cao.

Các cách khác để điều trị và phòng ngừa cholesterol cao

Mặc dù kiểm soát căng thẳng là điều rất quan trọng để phòng ngừa bệnh tim mạch nhưng nghiên cứu cho thấy rằng giảm căng thẳng là chưa đủ để ngăn ngừa và điều trị tình trạng cholesterol máu cao. Một tổng quan nghiên cứu vào năm 2022 lưu ý rằng mức cholesterol thường vẫn cao ngay cả khi đã giảm căng thẳng.

Các biện pháp khác để giảm mức cholesterol:

• Duy trì chế độ ăn uống có lợi cho tim mạch
• Tập thể dục đều đặn
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh
• Bỏ thuốc lá
• Ngủ đủ giấc
• Hạn chế rượu bia
• Dùng thuốc hạ cholesterol như statin hoặc thuốc ức chế PCSK9

Các loại thuốc và thực phẩm chức năng khác cũng có tác dụng giảm cholesterol:

• Nicacin
• Fibrate, ví dụ như fenofibrate
• Axit béo omega-3

Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc hay thực phẩm chức năng nào để điều trị tăng cholesterol máu. Thuốc và thực phẩm chức năng, kể cả những sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, đều đi kèm tác dụng phụ và có thể tương tác với các loại thuốc mà bạn đang dùng

Tóm tắt bài viết

Căng thẳng mức độ cao kéo dài có góp phần dẫn đến cholesterol cao và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Kiểm soát căng thẳng là điều cần thiết để ngăn ngừa và điều trị tình trạng cholesterol cao.