Phân biệt tăng lipid máu và tăng cholesterol máu

Tăng lipid máu là gì?

Tăng lipid máu (hyperlipidemia) là khi nồng độ lipid (chất béo) trong máu cao hơn bình thường. Cụ thể, những người bị tăng lipid máu có nồng độ những loại lipid sau đây ở mức cao:

• Cholesterol lipoprotein mật độ thấp (low-density lipoprotein – LDL). LDL cholesterol được gọi là “cholesterol xấu”. Đây là thủ phạm chính gây ra tình trạng xơ vữa động mạch và khiến động mạch bị hẹp lại.
• Triglyceride. Khi nạp vào nhiều calo hơn lượng calo tiêu hao, cơ thể sẽ chuyển hóa lượng calo dư thừa thành triglyceride và lưu trữ trong tế bào mỡ. Nồng độ triglyceride và LDL trong máu cao sẽ làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch.

Tăng lipid máu là một vấn đề phổ biến. Ước tính có khoảng 30% dân số thế giới bị tăng lipid máu.

Nồng độ cholesterol và triglyceride bao nhiêu là cao?

Xét nghiệm lipid máu hay mỡ máu sẽ cho biết nồng độ cholesterol và triglyceride trong máu. Nồng độ các chất này được đo bằng đơn vị miligam trên decilit (mg/dL).

Dưới đây là các mức cholesterol toàn phần, LDL cholesterol và triglyceride:

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây tăng lipid máu

Tăng lipid máu có thể là do di truyền. Loại tăng lipid máu này được gọi là tăng lipid máu nguyên phát hay tăng lipid máu có tính gia đình.

Tuy nhiên, tăng lipid máu thường là kết quả của các yếu tố lối sống như:

• Chế độ ăn uống không lành mạnh, đặc biệt là chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa
• Quá ít hoạt động thể chất
• Thừa cân hoặc béo phì
• Hút thuốc
• Uống quá nhiều rượu

Các yếu tố khác làm tăng nguy cơ tăng lipid máu còn có:

• Tuổi tác (nam giới trên 45 tuổi và nữ giới trên 55 tuổi có nguy cơ bị tăng lipid máu cao hơn)
• Dùng một số loại thuốc nhất định, gồm có:
  • Thuốc tránh thai
  • Thuốc chẹn beta
  • Một số thuốc chống trầm cảm
• Mắc một số bệnh lý, chẳng hạn như:
  • Bệnh tiểu đường
  • Suy giáp (tuyến giáp hoạt động kém)
  • Bệnh gan
  • Bệnh thận

Tăng cholesterol máu là gì?

Tăng cholesterol máu là một loại tăng lipid máu. Tăng cholesterol máu nghĩa là nồng độ LDL cholesterol trong máu quá cao hoặc nồng độ HDL cholesterol quá thấp.

HDL cholesterol hay cholesterol lipoprotein mật độ cao (high-density lipoprotein) còn được gọi là “cholesterol tốt” vì HDL cholesterol giúp loại bỏ LDL cholesterol ra khỏi động mạch. Vì lý do này nên cần duy trì nồng độ HDL cholesterol trong máu ở mức cao.

Tăng cholesterol máu và tăng lipid máu có nguyên nhân, yếu tố nguy cơ và tác hại đến sức khỏe giống nhau..

Mức HDL cholesterol khỏe mạnh là bao nhiêu?

Mức HDL cholesterol lý tưởng là từ 60 mg/dL trở lên. Nam giới có chỉ số HDL từ 40 mg/dL trở xuống và phụ nữ có HDL từ 50 mg/dL trở xuống có nguy cơ cao bị nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Điểm khác biệt chính giữa tăng cholesterol máu và tăng lipid máu

Tăng cholesterol máu là một loại tăng lipid máu. Nói cách khác, tăng lipid máu là một thuật ngữ chỉ một nhóm gồm nhiều vấn đề, trong đó có cả những vấn đề do di truyền và vấn đề mắc phải.

Dưới đây là những điểm khác biệt chính giữa tăng lipid máu và tăng cholesterol máu:

• Tăng lipid máu là tình trạng nồng độ lipid (chất béo) trong máu cao hơn mức bình thường, gồm có cholesterol và triglyceride.
• Tăng cholesterol máu là tình trạng LDL cholesterol hoặc cholesterol toàn phần cao hơn bình thường. Không gồm có triglyceride.

Phương pháp chẩn đoán tăng lipid máu và tăng cholesterol máu

Cả tăng lipid máu và tăng cholesterol máu đều đa phần không có triệu chứng. Đó là lý do tại sao bạn nên xét nghiệm máu định kỳ để kiểm tra mức cholesterol và triglyceride.

Xét nghiệm lipid máu thường là một phần trong quá trình khám sức khỏe định kỳ khi bạn đến một độ tuổi nhất định - thường là 35 tuổi đối với nam và 45 tuổi đối với nữ. Nếu bạn có nguy cơ cao thì nên xét nghiệm thường xuyên hơn.

Bạn cần nhịn ăn từ 8 đến 12 tiếng trước khi xét nghiệm máu để có kết quả chính xác.

Điều trị tăng lipid máu và tăng cholesterol máu

Trong nhiều trường hợp, chỉ cần thay đổi lối sống là đủ để làm giảm mức lipid hay cholesterol.

Nếu bị tăng lipid máu hoặc tăng cholesterol máu, bạn nên thực hiện những thay đổi lối sống sau đây:

• Giảm lượng chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa trong chế độ ăn. Những loại chất béo này có trong:
  • Thịt đỏ
  • Sản phẩm từ sữa nguyên kem
  • Đồ chiên
  • Thực phẩm chế biến sẵn
• Ăn nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá, thịt gia cầm bỏ da, các loại hạt và quả hạch.
• Tập thể dục đều đặn. Cố gắng tập cường độ vừa phải ít nhất 150 phút mỗi tuần.
• Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì.
• Bỏ thuốc lá.
• Uống ít rượu bia.

Nếu đã thay đổi lối sống mà mức lipid hay cholesterol không cải thiện, bạn sẽ phải dùng thuốc.

Các nhóm thuốc thường được dùng để điều trị tăng lipid máu hoặc tăng cholesterol máu là:

• átatin, chẳng hạn như:
  • simvastatin
  • atorvastatin
  • rosuvastatin
  • pravastatin
• thuốc gắn axit mật, chẳng hạn như:
  • colesevelam
  • cholestyramine
  • colestipol
• Thuốc ức chế PCSK9, một loại thuốc tiêm
• Niacin
• Fibrat

Uống bổ sung axit béo omega-3 cũng giúp kiểm soát mỡ máu và cải thiện sức khỏe tim mạch.

Biến chứng của tăng lipid máu và tăng cholesterol máu

Nếu không được điều trị, tăng lipid máu và tăng cholesterol máu đều có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như:

• Xơ vữa động mạch (hẹp động mạch)
• Đột quỵ
• Nhồi máu cơ tim
• Tăng huyết áp
• Bệnh tiểu đường type 2
• Bệnh động mạch ngoại biên
• Bệnh động mạch vành

Tóm tắt bài viết

Tăng lipid máu là khi nồng độ lipid hay chất béo trong máu cao hơn bình thường. Đây là một nhóm gồm nhiều rối loạn khác nhau. Tăng cholesterol máu là một loại tăng lipid máu, xảy ra khi nồng độ cholesterol trong máu cao hơn bình thường.

Duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống lành mạnh và tập thể dục đều đặn có thể làm giảm mức cholesterol và các loại lipid khác trong máu, từ đó làm giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.