Các nguyên nhân gây đau đầu gối

Đau đầu gối nhẹ thường có thể điều trị bằng các cách đơn giản như dùng thuốc giảm đau, chườm, mang nẹp đầu gối hay vật lý trị liệu nhưng đôi khi cần phải phẫu thuật để giải quyết nguyên nhân gây đau đầu gối.

Các triệu chứng đi kèm đau đầu gối

Vị trí và mức độ của cơn đau đầu gối tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra vấn đề. Đau đầu gối đôi khi đi kèm các triệu chứng như:

• Sưng đỏ và cứng khớp
• Nóng quanh khớp
• Khớp gối yếu hoặc không ổn định
• Khớp gối có tiếng lạo xạo hay lục cục
• Không thể duỗi thẳng chân hoàn toàn

Khi nào cần đi khám?

Cần đi khám ngay khi nhận thấy những triệu chứng dưới đây ở đầu gối:

• Đau đớn dữ dội đến mức không thể đứng thẳng hoặc cảm thấy đầu gối không ổn định
• Đầu gối sưng tấy rõ rệt
• Không thể duỗi hay gập chân
• Chân hoặc đầu gối bị biến dạng rõ rệt
• Bị sốt, kèm theo sưng đỏ và đau ở đầu gối
• Đầu gối đau nhức dữ dội sau chấn thương

Các nguyên nhân gây đau đầu gối

Đau đầu gối có thể là do chấn thương, các vấn đề về cơ học, viêm khớp và một số nguyên nhân khác.

Chấn thương

Chấn thương đầu gối có thể ảnh hưởng đến dây chằng, gân hoặc bao hoạt dịch (túi chứa dịch bao quanh khớp gối), cũng như là xương và sụn. Một số dạng chấn thương đầu gối phổ biến gồm có:

• Đứt dây chằng chéo trước: Dây chằng chéo trước (anterior cruciate ligament - ACL) là một trong bốn dây chằng nối xương chày với xương đùi. Đứt dây chằng chéo trước là dạng chấn thương đặc biệt phổ biến ở những người chơi bóng rổ, bóng đá hoặc các môn thể thao khác cần thay đổi hướng chuyển động đột ngột.
• Gãy xương: Giống như các xương khác trong cơ thể, các xương ở đầu gối, bao gồm cả xương bánh chè cũng có thể bị gãy khi va đập mạnh. Ở những người có cấu trúc xương bị suy yếu do loãng xương, xương đầu gối có thể bị gãy ngay cả khi chỉ bị ngã hay va đập nhẹ.
• Rách sụn chêm: Sụn chêm hay sụn đầu gối là phần sụn dẻo dai có tác dụng giảm va đập giữa đầu xương chày và xương đùi. Sụn chêm có thể bị rách do đột ngột xoay đầu gối khi đang mang vác vật nặng.
• Viêm bao hoạt dịch khớp gối: Một số chấn thương đầu gối gây viêm bao hoạt dịch – túi chứa dịch nhỏ nằm ở bên ngoài khớp gối, có vai trò như lớp đệm giữa xương và gân, cơ, dây chằng.
• Viêm gân bánh chè: Gân là cấu trúc được tạo nên từ các sợi đàn hồi, có vai trò liên kết cơ với xương. Tình trạng viêm gân bánh chè có thể xảy ra khi có tổn thương ở gân bánh chè - gân chạy từ phần dưới của xương bánh chè đến phần trên của xương chày. Gân bánh chè giúp cho khớp gối cử động linh hoạt. Những người thường xuyên chạy bộ, trượt tuyết, đạp xe và tập các môn thể thao cần bật nhảy nhiều có nguy cơ cao bị viêm gân bánh chè.

Vấn đề về cơ học

Một số vấn đề cơ học có thể gây đau đầu gối gồm có:

• Mảnh sạn khớp: Đôi khi, chấn thương hay thoái hóa xương hoặc sụn có thể làm cho một phần xương hoặc sụn bị vỡ ra rồi di chuyển tự do trong khớp. Mảnh sạn khớp có thể gây cản trở chuyển động của khớp gối, gây đau và cứng khớp.
• Hội chứng dải chậu chày: Đây là tình trạng mà dải chậu chày – dải mô liên kết kéo dài từ bên ngoài hông đến bên ngoài đầu gối – bị căng đến mức cọ xát với phần bên ngoài của xương đùi. Những vận động viên chạy đường dài và đạp xe có nguy cơ mắc hội chứng dải chậu chày đặc biệt cao.
• Trật xương bánh chè: Xương bánh chè là xương hình tam giác nằm ở phía trước đầu gối. Trật xương bánh chè là tình trạng mà xương này bị lệch khỏi vị trí, thường là ra bên ngoài đầu gối. Trật xương bánh chè có thể gây biến dạng đầu gối.
• Đau hông hoặc chân: Khi bị đau hông hoặc đau chân, chúng ta thường thay đổi tư thế đi lại để tránh khớp bị đau. Việc đi lại ở tư thế bất thường có thể gây áp lực lớn lên khớp gối và gây ra tình trạng đau đầu gối.

Viêm khớp

Có hơn 100 loại viêm khớp khác nhau. Các loại viêm khớp chính ảnh hưởng đến đầu gối gồm có:

• Thoái hóa khớp (viêm khớp thoái hóa): Thoái hóa khớp là loại viêm khớp phổ biến nhất. Thoái hóa khớp gối xảy ra khi sụn ở đầu gối bị bào mòn hay phá hủy, khiến cho hai đầu xương cọ xát với nhau, gây đau và cản trở chuyển động.
• Viêm khớp dạng thấp: Đây là một bệnh tự miễn có thể xảy ra ở hầu hết các khớp trong cơ thể, bao gồm cả khớp gối. Mặc dù viêm khớp dạng thấp là một bệnh mãn tính nhưng các triệu chứng không kéo dài liên tục mà xảy ra theo đợt. Các đợt bùng phát triệu chứng viêm khớp dạng thấp có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần. Mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng vào mỗi đợt là không giống nhau.
• Bệnh gout (gút): Loại viêm khớp này xảy ra khi các tinh thể axit uric tích tụ trong khớp. Mặc dù bệnh gút thường chủ yếu xảy ra ở khớp bàn ngón chân cái nhưng cũng có thể xảy ra ở cả khớp gối.
• Giả gout: Giả gout thường bị nhầm với bệnh gout nhưng bản chất hai căn bệnh này là khác nhau. Giả gout xảy ra do các tinh thể chứa canxi hình thành trong dịch khớp. Giả gout thường chủ yếu xảy ra ở khớp gối.
• Viêm khớp nhiễm trùng: Khớp gối có thể bị nhiễm trùng, dẫn đến sưng, đau và nóng đỏ. Viêm khớp nhiễm trùng thường đi kèm sốt. Viêm khớp nhiễm trùng có thể nhanh chóng phá hủy sụn khớp gối. Nếu bị đau đầu gối kèm theo các dấu hiệu của viêm khớp nhiễm trùng thì cần phải đi khám ngay lập tức.

Các nguyên nhân khác

Hội chứng đau bánh chè - đùi là một thuật ngữ chung dùng để chỉ tình trạng đau nhức xảy ra ở giữa xương bánh chè và xương đùi. Dạng đau đầu gối này phổ biến ở các vận động viên và những người trẻ tuổi, đặc biệt là người có xương bánh chè bị lệch khỏi vị trí khi duỗi hay gập chân. Hội chứng đau bánh chè - đùi cũng có thể xảy ra ở người lớn tuổi và nguyên nhân thường là do viêm khớp xương bánh chè.

Các yếu tố nguy cơ gây đau đầu gối

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp phải các vấn đề gây đau đầu gối gồm có:

• Thừa cân hoặc béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn làm tăng áp lực lên khớp gối, ngay cả khi thực hiện các hoạt động bình thường hàng ngày như đi bộ hay lên xuống cầu thang. Thừa cân hay béo phì còn khiến cho sụn khớp bị mòn nhanh hơn và làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp.
• Các cơ yếu hoặc thiếu linh hoạt: Các cơ hỗ trợ khớp gối bị yếu hoặc thiếu linh hoạt có thể làm tăng nguy cơ chấn thương đầu gối. Cơ khỏe giúp giữ ổn định và bảo vệ các khớp. Sự linh hoạt của các cơ giúp cho khớp chuyển động trơn tru hơn.
• Một số môn thể thao và nghề nghiệp: Một số môn thể thao gây áp lực lớn đến khớp gối, chẳng hạn như trượt tuyết xuống dốc, chạy, bóng rổ, tennis, bóng đá… Các môn thể thao này còn có nguy cơ té ngã cao và điều này sẽ gây chấn thương đầu gối. Các công việc mà khớp gối phải lặp đi lặp lại một chuyển động, chẳng hạn như xây dựng hoặc làm nông cũng có thể làm tăng nguy cơ gặp phải các vấn đề gây đau đầu gối.
• Từng bị chấn thương: Tiền sử chấn thương đầu gối làm tăng nguy cơ tiếp tục bị chấn thương và đau đầu gối.

Biến chứng của đau đầu gối

Không phải nguyên nhân gây đau đầu gối nào cũng nghiêm trọng nhưng một số dạng chấn thương và các bệnh lý như thoái hóa khớp có thể khiến cho đầu gối ngày càng đau, dẫn đến tổn thương khớp và tàn tật vĩnh viễn nếu không được điều trị. Và một khi bị chấn thương đầu gối, cho dù chỉ là chấn thương nhẹ thì cũng sẽ làm tăng nguy cơ tiếp tục gặp phải chấn thương tương tự trong tương lai.

Phòng ngừa đau đầu gối

Không phải nguyên nhân gây đau đầu gối nào cũng có thể phòng ngừa được nhưng những cách sau đây có thể giúp giảm nguy cơ chấn thương và thoái hóa khớp gối:

• Giảm cân nếu thừa cân: Duy trì cân nặng hợp lý là điều cần thiết để bảo vệ sức khỏe khớp gối. Thừa cân sẽ làm gia tăng áp lực lên các khớp, làm tăng nguy cơ chấn thương và thoái hóa khớp.
• Khởi động kỹ trước khi tập luyện. Sau khi tập xong cần giãn cơ để các cơ được thả lỏng và chuẩn bị cho buổi tập tiếp theo.
• Tập luyện đúng kỹ thuật: Mỗi một động tác trong quá trình tập đều phải đúng kỹ thuật để giảm áp lực lên các khớp và hạn chế chấn thương.
• Tăng cường sức mạnh và sự linh hoạt của cơ: Cơ yếu và thiếu linh hoạt là nguyên nhân hàng đầu gây ra chấn thương đầu gối. Để giảm nguy cơ chấn thương thì cần phải tăng cường cơ tứ đầu và cơ đùi sau - các cơ ở mặt trước và mặt sau của đùi, có vai trò hỗ trợ đầu gối. Tập các bài tập cải thiện khả năng giữ thăng bằng và ổn định sẽ giúp các cơ xung quanh đầu gối phối hợp cùng nhau hiệu quả hơn khi chuyển động.

Căng cơ cũng có thể góp phần gây ra chấn thương nên khởi động kỹ và giãn cơ là điều rất cần thiết vào mỗi buổi tập.

• Điều chỉnh chế độ tập luyện: Những người bị thoái hóa khớp, đau đầu gối mãn tính hoặc dễ bị chấn thương nên thay đổi chế độ tập luyện. Có thể chuyển sang bơi lội hoặc tập các bài tập ít tác động đến khớp như đi bộ ít nhất vài ngày một tuần. Đôi khi chỉ cần hạn chế các hoạt động tác động mạnh đến khớp là đủ để giảm đau.

Phương pháp chẩn đoán đau đầu gối

Trước tiên, bác sĩ sẽ khám lâm sàng, trong đó gồm có các bước:

• Kiểm tra đầu gối xem có bị sưng, đau, nóng đỏ và bầm tím hay không
• Đánh giá khả năng di chuyển cẳng chân theo các hướng khác nhau
• Đánh giá tính toàn vẹn của cấu trúc khớp gối

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

Thường sẽ cần thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh sau để xác định nguyên nhân gây đau đầu gối:

• Chụp X-quang: Ảnh chụp X-quang giúp phát hiện gãy xương và bệnh thoái hóa khớp.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Sử dụng tia X để thu hình ảnh từ nhiều góc độ khác nhau và kết hợp công nghệ xử lý vi tính để tạo ra hình ảnh mặt cắt của các cấu trúc bên trong cơ thể. Ảnh chụp CT có thể giúp chẩn đoán các vấn đề về xương, bao gồm cả những vết nứt nhỏ trong xương. Công nghệ chụp CT hiện đại có thể phát hiện chính xác bệnh gút ngay cả khi khớp không bị viêm.
• Siêu âm: Sử dụng sóng âm thanh để tạo ra hình ảnh theo thời gian thực của các cấu trúc mô mềm bên trong và xung quanh đầu gối. Bác sĩ sẽ di chuyển đầu gối của bệnh nhân trong quá trình siêu âm để kiểm tra các vấn đề cụ thể.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Sử dụng sóng vô tuyến và từ trường mạnh từ nam châm để tạo ra hình ảnh ba chiều của cấu trúc bên trong đầu gối. MRI giúp phát hiện chấn thương ở mô mềm như dây chằng, gân, sụn và cơ.

Xét nghiệm máu và dịch khớp

Nếu có dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc viêm, bệnh nhân sẽ phải làm xét nghiệm máu hoặc xét nghiệm dịch khớp. Bác sĩ dùng kim đưa vào bên trong đầu gối để lấy dịch khớp và sau đó mẫu dịch được mang đến phòng xét nghiệm để phân tích.

Điều trị đau đầu gối

Việc điều trị sẽ tùy thuộc vào nguyên nhân gây đau đầu gối.

Điều trị bằng thuốc

Bác sĩ sẽ kê thuốc giảm đau và thuốc điều trị các bệnh lý gây đau đầu gối, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp hoặc bệnh gút.

Trị liệu

Tăng cường các cơ xung quanh đầu gối sẽ giúp cải thiện tính ổn định của khớp gối. Bác sĩ có thể sẽ đề nghị vật lý trị liệu hoặc các bài tập tập trung vào cơ đầu gối, tùy theo vấn đề cụ thể gây đau.

Nếu đang tập một môn thể thao hay thường xuyên thực hiện các hoạt động tác động nhiều đến khớp gối thì bệnh nhân nên tập các bài tập có tác dụng cải thiện kỹ thuật tập luyện hay hoạt động. Ngoài ra, các bài tập cải thiện sự linh hoạt và khả năng giữ thăng bằng cũng rất quan trọng.

Trong những trường hợp đau đầu gối do thoái hóa khớp, bệnh nhân có thể sử dụng lót giày y khoa. Loại lót giày này có phần giữa nhô lên kèm phần đệm dày ở một bên gót chân, giúp giảm bớt áp lực tác động lên bên đầu gối bị đau. Ngoài ra, mang nẹp đầu gối cũng có thể giúp bảo vệ và hỗ trợ khớp gối khi chuyển động, nhờ đó giảm bớt đau đớn.

Các phương pháp tiêm

Đôi khi cần tiêm thuốc hoặc một số chất khác trực tiếp vào khớp gối để giảm đau:

• Tiêm corticoid: Tiêm corticoid (corticosteroid) vào khớp gối là một cách để giảm đau và các triệu chứng khác của bệnh viêm khớp. Hiệu quả có thể kéo dài vài tháng sau khi tiêm. Tuy nhiên, không phải khi nào cách này cũng có hiệu quả.
• Tiêm axit hyaluronic: Axit hyaluronic có dạng chất lỏng đặc tương tự như dịch nhờn bôi trơn khớp tự nhiên. Axit hyaluronic có thể được tiêm vào đầu gối để cải thiện khả năng vận động và giảm đau. Mặc dù các nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp điều trị này cho ra nhiều kết quả khác nhau nhưng hiệu quả sau khi tiêm axit hyaluronic có thể kéo dài đến 6 tháng.
• Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP): Huyết tương giàu tiểu cầu là huyết tương có chứa nồng độ tiểu cầu cao hơn bình thường, được tách từ máu của chính bệnh nhân. Ngoài tiểu cầu, PRP còn có nhiều yếu tố tăng trưởng có tác dụng giảm viêm và thúc đẩy quá trình chữa lành. Một số nghiên cứu đã phát hiện ra rằng PRP có lợi cho những người bị thoái hóa khớp.

Phẫu thuật

Một số dạng chấn thương đầu gối cần phẫu thuật để điều trị. Các lựa chọn phẫu thuật gồm có:

• Nội soi khớp gối: Trong những trường hợp chấn thương nhẹ, bác sĩ thường sẽ kiểm tra và điều trị chấn thương bằng kỹ thuật nội soi khớp gối, trong đó đưa ống nội soi có gắn camera cáp quang và đèn chiếu sáng vào trong đầu gối qua một đường rạch nhỏ, sau đó đưa các dụng cụ phẫu thuật vào qua ống nội soi. Phương pháp nội soi khớp gối có thể được sử dụng để loại bỏ các mảnh sạn khớp trong khớp gối, loại bỏ hoặc khôi phục phần sụn bị hỏng (đặc biệt là khi sụn hỏng gây cứng khớp gối) và tái tạo lại các dây chằng bị đứt.
• Thay khớp gối bán phần: Trong quy trình phẫu thuật, bác sĩ thay phần bị hỏng nặng nhất của khớp gối bằng vật liệu kim loại và nhựa. Ca phẫu thuật thay khớp gối bán phần thường được thực hiện qua các đường rạch nhỏ nên thời gian hồi phục sẽ nhanh hơn so với phẫu thuật thay khớp gối toàn phần.
• Thay khớp gối toàn phần: Bác sĩ cắt bỏ xương và sụn bị hỏng khỏi xương đùi, xương chày và xương bánh chè rồi thay thế bằng khớp nhân tạo làm bằng hợp kim kim loại, nhựa cao cấp và polyme.
• Cắt xương: Cắt bỏ một phần xương đùi hoặc xương chày để điều chỉnh khớp gối và giảm đau do viêm khớp. Phương pháp này giúp trì hoãn hoặc tránh phải phẫu thuật thay khớp gối toàn phần.

Các cách khác để giảm đau đầu gối

Bệnh nhân có thể sử dụng các loại thuốc giảm đau không kê đơn như ibuprofen hay naproxen natri mỗi khi cảm thấy đau nhức ở đầu gối.

Nếu không muốn dùng thuốc giảm đau đường uống thì có thể dùng các loại thuốc hay kem bôi giảm đau có chứa chất gây tê như lidocaine hoặc capsaicin.

Ngoài ra còn có các cách khác để giảm đau đầu gối:

• Hạn chế cử động: Khi bị đau đầu gối hãy hạn chế hoạt động để tránh gây áp lực lặp đi lặp lại ở đầu gối, giúp tổn thương có thời gian hồi phục và tránh bị tổn thương nặng thêm. Nếu bị chấn thương nhẹ thì thường chỉ cần nghỉ ngơi 1 – 2 ngày là đủ nhưng nếu bị chấn thương nặng thì thời gian hồi phục chắc chắn sẽ lâu hơn.
• Chườm lạnh: Chườm lạnh giúp giảm đau và giảm viêm. Bạn có thể sử dụng túi rau củ cấp đông hoặc cho đá viên vào một chiếc khăn sạch rồi áp lên toàn bộ đầu gối. Không được đặt đá viên trực tiếp lên da. Mặc dù phương pháp chườm lạnh nói chung là an toàn và hiệu quả nhưng không nên chườm quá 20 phút mỗi lần để tránh gây tổn hại đến dây thần kinh và da.
• Chườm nóng: Chườm nóng cũng là một cách hiệu quả để giảm đau tạm thời. Bạn có thể sử dụng túi chườm hoặc chai nước nóng áp lên vùng bị đau ở đầu gối.
• Mang băng gối: Điều này giúp ngăn ngừa sự tích tụ chất lỏng trong vùng mô bị tổn thương, đồng thời duy trì sự liên kết và tính ổn định của khớp gối. Nên chọn loại băng thoáng khí và có miếng dán. Băng phải đủ chặt để hỗ trợ khớp gối nhưng không quá được quá chặt để tránh gây cản trở lưu thông máu.
• Kê cao chân: Để giảm sưng, hãy kê cao bên chân bị đau khi nằm và ngồi.