Xử trí ngộ độc thuốc tê

Cần nghĩ ngay để ngộ độc thuốc tê trong và sau khi gây tê nếu bệnh nhân có các triệu chứng sau:

Triệu chứng thần kinh trung ương:

• Đắng miệng, tê quanh miệng, ù tai, nhìn mờ
• Có các kích thích như nói nhảm, lú lẫn, kích động, rung hoặc co giật
• Có các dấu hiệu ức chế như ngủ lơ mơ, đờ đẫn, hôn mê hoặc ngưng thở

Triệu chứng tim mạch:

• Rối loạn dẫn truyền và nhịp tim, thậm chí ngừng tim
• Huyết áp tụt kẹt

Cập nhật chẩn đoán ngộ độc thuốc tê của Hội hồi sức cấp cứu và chống độc Việt Nam năm 2018 gồm có:

• Có tới hơn 50% các trường hợp ngộ độc không điển hình: bệnh nhân không co giật, chỉ có triệu chứng tim mạch hoặc khởi phát chậm
• Các trường hợp điển hình sẽ có các triệu chứng như tê quanh miệng, ù tai, kích thích, rối loạn thần kinh, lẫn lộn, co giật và hôn mê
• Hệ tim mạch khởi đầu sẽ có tăng huyết áp, nhịp nhanh rồi lại hạ huyết áp, nhịp chậm kèm rối loạn nhịp thất, vô tâm thu
• Hệ thần kinh trung ương có các triệu chứng như kích thích (lo lắng, khó nói, co giật), ức chế (ngủ gà, đáp ứng chậm, hôn mê) và các triệu chứng không đặc hiệu khác (vị kim loại trong miệng, tê, nhìn đôi, hoa mắt)
• Nếu là các rối loạn sớm sẽ xuất hiện trong vòng 1 phút sau khi tiêm thuốc tê, nếu muộn sẽ rơi vào khoảng 1 giờ sau khi tiêm thuốc tê.

Bác sĩ và kỹ thuật viên gây mê cần phải nghĩ tới ngộ độc thuốc tê ở bất kỳ bệnh nhân nào có thay đổi về ý thức và triệu chứng bất thường về tim mạch, thần kinh. Triệu chứng tim mạch đôi khi có thể là biểu hiện duy nhất của ngộ độc. Không chủ quan trong mọi trường hợp kể cả:

• Liều thuốc tê được sử dụng là liều thấp, bệnh nhân có thể quá nhạy cảm
• Đường dùng thuốc không điển hình
• Do phẫu thuật viên trực tiếp tiêm
• Sau khi tháo garo trong gây tê tĩnh mạch

• Người bệnh là trẻ em, người già yếu, suy kiệt hoặc có các bệnh về tim mạch như suy tim, rối loạn dẫn truyền, protein máu thấp
• Bệnh nhân lớn tuổi dễ có rối loạn chức năng tạng
• Trẻ em được gây tê hầu hết khi đã gây mê dẫn tới không nhận biết được các triệu chứng sớm, biểu hiện tim mạch hoặc hệ thần kinh trung ương làm bị động trong công tác xử trí
• Các thuốc tê tan trong mỡ có nguy cơ cao gây ngộ độc hơn
• Tổng liều thuốc tê hoặc liều/kg cao làm tăng nguy cơ ngộ độc thuốc tê
• Bệnh nhân suy tim mất bù, bệnh van tim nặng
• Vị trí gây tê nhiều mạch máu.

Lipid 20% là thuốc dùng đầu tiên, chủ yếu và quan trọng nhất trong cấp cứu ngộ độc thuốc tê. Nhân viên y tế cần thực hiện các bước sau để xử trí một ca ngộ độc thuốc tê:

• Đầu tiên cần ngừng tiêm thuốc tê ngay lập tức
• Gọi hỗ trợ nếu cần thiết
• Sử dụng hộp cấp cứu ngộ độc thuốc tê, truyền lipid 20%
• Kiểm soát đường thở bằng cách cho bệnh nhân thở oxy 100% hoặc đặt nội khí quản thở máy nếu cần
• Dùng lipid 20% như sau: tiêm tĩnh mạch 1,5 nl/kg trong 2-3 phút sau đó truyền duy trì 0,25 ml/kg/phút. Nếu tình trạng bệnh nhân vẫn không ổn định thì cần tiêm nhắc lại 1-2 lần với liều tương tự và gấp đôi tốc độ truyền duy trì. Tổng liều không được vượt quá 12 ml/kg hay 1000 ml trong 30 phút.
• Điều trị co giật cho bệnh nhân bằng Benzodiazepin, tránh dùng Propofol nhất là ở bệnh nhân có huyết động không ổn định
• Điều trị nhịp chậm bằng Atropin
• Nếu bệnh nhân ngừng tim do ngộ độc thuốc tê cần hồi sinh tim phổi, gọi đơn vị tim phổi nhân tạo và sẵn sàng hồi sức kéo dài. Dùng rung thất (sốc điện) đặc biệt không dùng Vasopressin, thuốc chẹn kênh Calci, thuốc ức chế Beta hoặc các loại thuốc tê khác.
• Tiếp tục theo dõi bệnh nhân trong 4-6 giờ tiếp theo nếu có biến cố tim mạch hoặc ít nhất 2 giờ nếu có biến cố thần kinh trung ương.