Thoát vị đĩa đệm thắt lưng: nguyên nhân, mức độ bệnh và thái độ xử trí - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Giải phẫu đĩa đệm

• Đĩa đệm nằm trong không gian đốt bao gồm nhân đĩa đệm nằm giữa, mâm sụn và vòng sợi bao bọc ở ngoài, được giữ cố định bởi dây chằng dọc trước và dọc sau.
• Do dáng đi thẳng nên đĩa đệm phải chịu áp lực của tất cả phần trên cơ thể dồn xuống một diện tích nhỏ vài cm2.
• Sự thay đổi tư thế của nửa trên cơ thể ra khỏi trục sinh lý làm cho áp lực trọng tải tăng lên gấp nhiều lần, nếu áp lực trọng tải quá cao tác động thường xuyên kéo dài sẽ gây thoái hóa.
• Đảm bảo chức năng cho cột sống trong điều kiện tĩnh, nó có chức năng như một “giảm xóc” làm giảm nhẹ chấn động theo trục dọc cột sống do các nhân nhầy có khả năng chuyển tiếp các lực trải đều, cân đối tới mâm sụn và vòng sợi.

Sinh bệnh học

• Tư thế bình thường và khi bê vật nặng sai tư thế.
• Điều kiện làm chuyển dịch tổ chức đĩa đệm gây nên lồi hoặc thoát vị đĩa đệm:
• Áp lực trọng tải cao.
• Áp lực căng phồng của tổ chức đĩa đệm cao.
• Sự lỏng lẻo từng phần với sự tan rã của tổ chức đĩa đệm.
• Lực đẩy và lực cắt xén do các vận động cột sống, đĩa đệm quá mức (xoắn vặn, dồn dập, nén ép) (hình vẽ).
• Hiện tượng thoái hoá cột sống trong đó có thoái hoá đĩa đệm và thoái hoá dây chằng.
• Di chuyển của nhân nhầy khi cột sống vận động ưỡn và cúi.

Phân loại mức độ

Lồi đĩa đệm đơn thuần:

• Chủ yếu là điều trị nội khoa.
• Bất động lưng tại nền cứng trong thời kỳ cấp tính 5 - 7 ngày.
• Vật lý trị liệu: xoa bóp, bấm huyệt, điện châm, laser, sóng cao tần (radio).
• Kéo giãn cột sống: xà đơn, bơi lội… sử dụng thuốc giảm đau chống viêm và giãn cơ.

Thoát vị đĩa đệm chưa làm rách dây chằng:

• Áp dụng điều trị nội khoa tích cực như trên trong thời gian 3 tháng.
• Nếu không khỏi thì có thể áp dụng các phương pháp như: hóa tiêu nhân nhầy, tiêu hủy nhân nhầy qua da…
• Cuối cùng là mổ: nội soi, lấy đĩa đệm tự động qua da, mổ ít xâm lấn và mổ mở.  

Thoát vị đĩa đệm có mảnh rời trong ống tủy:

• Bắt buộc phải mổ để lấy mảnh rời trong ống tủy và kiểm soát đĩa đệm bệnh lý bị thoát vị.
• Ngoài ra, có thể chia ra thoát vị đĩa đệm trung tâm, lệch bên, bên xa hoặc thoát vị trong lỗ tiếp hợp.

Can thiệp mổ cấp cứu

• TVĐĐ gây đau quá mức: bệnh nhân không thể chịu đựng được hoặc nằm im không nhúc nhích, đau mất ăn mất ngủ, không dám ho, dùng các loại thuốc giảm đau đều không có tác dụng.
• TVĐĐ gây liệt: TVĐĐ chèn ép rễ thần kinh (thường ở rễ L5 và S1) dẫn đến giảm trương lực cơ gây yếu hoặc liệt các nhóm cơ do rễ thần kinh bị chèn ép chi phối, liệt chỉ phục hồi được khi phát hiện sớm và mổ giải ép kịp thời.
• TVĐĐ gây hội chứng đuôi ngựa
• Thể không điển hình: TVĐĐ trong và ngoài lỗ tiếp hợp chiếm khoảng 8 - 10%.

Nguồn: Bệnh viện Đại học Y Hà Nội