Hội chứng vùi lấp: Những điều cần biết

Khi gặp các tổn thương nghiêm trọng dẫn đến hội chứng vùi lấp, tế bào bị hủy hoại thông qua một số cơ chế sau:

• Do trực tiếp bị chấn thương
• Do hiện tượng thiếu máu cục bộ cấp tính
• Do tế bào bị nhiễm độc

Tuy theo từng trường hợp khác nhau ba cơ chế trên có thể xảy ra riêng rẽ hoặc phối hợp dẫn đến các hậu quả như:

• Rối loạn điện giải và nước: khi bị tổn thương, màng tế bào bị rối loạn tính thấm dẫn đến các kênh ion qua màng bị đảo lộn. Lúc này Natri ở bên ngoài tràn vào bên trong tế bào kéo theo nước và Clo gây mất nước ngoại bào, nếu nặng có thể gây sốc. Ngược lại Kali phía trong tế bào bị tràn ra ngoài cùng photphat làm lượng Kali và photphat trong máu bệnh nhân mắc hội chứng vùi lấp tăng.
• Toan chuyển hóa: Nguyên nhân của toan chuyển hóa là do lactat và axit hữu cơ bị đẩy ồ ạt từ tế bào vào máu. Tình trạng này làm toan hóa nước tiểu, nguy cơ myoglobin và axit uric lắng đọng ở ống thận cao.
• Sốc giảm thể tích: nước bị kéo vào tế bào gây giảm thể tích ngoại bào, bên cạnh đó chức năng co bóp của cơ tim bị giảm.
• Suy thận cấp: là hiện tượng xuất hiện sớm nhất và tiến triển tương đối nhanh ở người bị tiêu cơ vân. Suy thận cấp có thể xảy ra do giảm thể tích, ống thận bị lắng đọng nhiều myoglobin và axit uric, tình trạng giảm tưới máu khiến tế bào ống thận tổn thương,...
• Suy hô hấp và đông máu trong lòng mạch: Khi bị tổn thương tế bào giải phóng các chất trung gian như kinin, prostaglandin, serotonin,... để thực hiện phản ứng viêm.

Dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp gây ra hội chứng vùi lấp:

• Cơ bị tổn thương trực tiếp do các tai nạn như: sập hầm, đổ nhà, các tai nạn lao động,..
• Vết bỏng nặng do bị điện giật, sét đánh,.. có thể gây ra hội chứng vùi lấp.
• Thiếu máu cục bộ cấp tính do hiện tượng tắc động mạch cấp tính.
• Nhiễm độc cấp, khi bị rắn cắn, ong đốt, các chất kích thích thần kinh như thuốc ngủ, thuốc an thần, hoặc do hôn mê kéo dài cũng gây tiêu cơ vân.

Ngoài ra nguyên nhân gây hội chứng vùi lấp cũng có thể là tình trạng nhiễm khuẩn, uốn ván hoặc thân nhiệt tăng quá nhanh hay bị hạ xuống dưới 35 độ C trong thời gian dài,..

Sau khi xảy ra sự cố, nạn nhân được đưa ra khỏi đống đổ nát hoặc xe cộ gây tai nạn,... lúc này bệnh nhân có thể vẫn ở trạng thái tỉnh táo, có khả năng đi lại bình thường, trên cơ thể không có vết thương nặng mà chỉ có các vết bầm tím nhỏ.

Ban đầu tuy không có dấu hiệu nghiêm trọng nhưng, chỉ sau một vài giờ các biểu hiện của hội chứng vùi lấp bắt đầu xuất hiện ở bệnh nhân. Lúc này bệnh nhân bắt đầu cảm cảm thấy mệt mỏi, tim đập nhanh, da xanh tái, vã nhiều mồ hôi, tay chân lạnh, các cơ toàn thân đau mỏi và bắt đầu rơi vào trạng thái sốc (mạch nhanh hơn, tụt huyết áp).

Khi mắc hội chứng vùi lấp, các đè nén gây tổn thương tế bào làm giải phóng ra myoglobin làm nước tiểu bệnh nhân chuyển sang màu đỏ sậm thậm chí là màu bia đen và ít dần đi.

Trong khoảng từ 24 đến 48 giờ đầu bệnh nhân rơi vào tình trạng sốc nghiêm trọng với những biểu hiện như rối loạn điện giải và nước, nhiễm độc nặng và thăng bằng kiềm toan. Lượng canxi trong máu giảm và toan máu cũng gây ra rối loạn nhịp tim cho bệnh nhân mắc hội chứng vùi lấp. Tình trạng sức khỏe bệnh nhân sẽ càng nghiêm trọng hơn nếu bệnh nhân đồng thời bị các chấn thương nặng khác như gãy xương, dập phổi, tổn thương tạng,..

Nếu không được phát hiện và có biện pháp kịp thời hội chứng vùi lấp sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí là đe dọa đến tính mạng. Một số biến chứng có thể xảy ra ở bệnh nhân mắc hội chứng vùi lấp là:

• Rối loạn nước và điện giải do cơ bị tích tụ nước, hiện tượng này dễ gây sốc và hội chứng khoang
• Hội chứng vùi lấp có thể gây ra toan chuyển hóa
• Đông máu rải rác trong lòng mạch cũng là một biến chứng nguy hiểm của hội chứng vùi lấp

• Suy thận cấp và suy đa tạng là một trong các bệnh lý dễ gặp và nguy hiểm nhất đối với người mắc hội chứng vùi lấp

Như vậy, để phòng tránh hội chứng vùi lấp mỗi người cần có ý thức tự bảo vệ bản thân, đề phòng, cảnh giác các thảm họa thiên nhiên, chú ý an toàn lao động khi làm việc, không sử dụng rượu bia và các chất kích thích khi tham gia giao thông,.. Khi không may có tai nạn xảy ra cần chú ý và phát các dấu hiệu của bệnh trước khi xảy ra hiện tượng suy thận cấp để giảm mức độ nặng của bệnh.

XEM THÊM:

• Dấu hiệu suy đa tạng và cách điều trị
• Xử trí cấp cứu do sốc giảm thể tích máu
• Hội chứng tiêu cơ vân cấp