Chụp CT: 6 ứng dụng phổ biến cần biết

Chụp cắt lớp vi tính (tên tiếng Anh là computed tomography và viết tắt là CT hoặc CAT) sử dụng chùm tia X hẹp đi vòng tròn quanh một phần cơ thể. Điều này giúp chụp một loạt các hình ảnh từ nhiều góc độ khác nhau. Máy tính sử dụng thông tin này để tạo ra một hình ảnh cắt ngang. Giống như một miếng trong ổ bánh mì, kỹ thuật chụp hai chiều (2D) này cho thấy một lát cắt bên trong cơ thể bạn.

Quá trình này được lặp đi lặp lại để tạo ra một số lát cắt của cơ thể. Máy tính xếp chồng các bản quét này lên nhau để tạo ra hình ảnh chi tiết về các cơ quan, xương hoặc mạch máu của bệnh nhân. Hiện nay, CT có rất nhiều ứng dụng trong chẩn đoán và điều trị. Ví dụ, bác sĩ phẫu thuật có thể sử dụng chụp CT để xem xét tất cả các mặt của khối u, chuẩn bị cho ca phẫu thuật.

Bệnh nhân có thể được yêu cầu không ăn hoặc uống trong vài giờ trước khi chụp. Bệnh nhân cũng có thể cần mặc áo choàng bệnh viện và loại bỏ bất kỳ vật kim loại nào mang theo trên người, chẳng hạn như đồ trang sức.

Một kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh sẽ thực hiện chụp CT. Trong quá trình chụp, bệnh nhân sẽ nằm trên bàn bên trong một máy CT lớn có hình giống như một chiếc bánh rán. Khi bàn từ từ di chuyển qua máy quét, các tia X xoay quanh cơ thể bệnh nhân.

Thông thường bệnh nhân sẽ nghe thấy tiếng ồn hoặc ù ù trong quá trình chụp. Do nếu bệnh nhân chuyển động có thể làm mờ hình ảnh, vì vậy bệnh nhân sẽ được yêu cầu nằm yên và thậm chí đôi khi cần phải nín thở.

Thời gian chụp sẽ phụ thuộc vào bộ phận cần được kiểm tra, từ vài phút đến nửa giờ. Trong hầu hết các trường hợp, bệnh nhân sẽ về nhà trong ngày.

Có rất nhiều lý do để các bác sĩ chỉ định chụp CT, sau đây là 6 ứng dụng phổ biến nhất của chụp CT:

• Chụp CT có thể phát hiện các vấn đề về xương và khớp, như gãy xương và khối u phức tạp.
• Nếu bạn có bệnh lý như ung thư, bệnh tim, khí phế thũng hoặc khối u gan, chụp CT có thể phát hiện các bệnh lý này hoặc giúp bác sĩ phát hiện bất kỳ thay đổi nào.

• Chụp CT phát hiện các chấn thương bên trong và chảy máu, chẳng hạn như người bệnh bị chấn thương do tai nạn xe hơi.
• Chụp CT có thể giúp xác định vị trí khối u, cục máu đông, chất lỏng dư thừa hoặc nhiễm trùng.
• Các bác sĩ sử dụng chụp CT để lên kế hoạch và quy trình điều trị, chẳng hạn như sinh thiết, phẫu thuật và xạ trị.
• Các bác sĩ có thể sử dụng chụp CT để đánh giá hiệu quả của một số phương pháp điều trị đang sử dụng. Ví dụ, quét khối u theo thời gian có thể cho thấy liệu khối u này có đáp ứng với hóa trị liệu hay xạ trị hay không.

Trong chụp CT, các chất dày đặc như xương rất dễ nhìn thấy, nhưng mô mềm thì lại khó nhìn thấy hơn. Để giúp hình ảnh xuất hiện rõ ràng, bệnh nhân có thể cần sử dụng một loại thuốc đặc biệt gọi là chất cản quang. Chất này chặn các tia X và xuất hiện màu trắng khi quét, làm nổi bật các mạch máu, các cơ quan hoặc các cấu trúc khác.

Chất cản quang thường được làm bằng iốt hoặc bari sulfat. Bệnh nhân có thể nhận được các loại thuốc này theo một hoặc nhiều cách sau:

• Tiêm: Chất cản quang được tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch sẽ làm cho các mạch máu, đường tiết niệu, gan hoặc túi mật của bệnh nhân nổi bật lên trong hình ảnh.
• Đường uống: Uống chất lỏng với chất cản quang có thể tăng cường khả năng chụp đường tiêu hóa của bệnh nhân rõ nét hơn.
• Thuốc xổ: Nếu ruột của bệnh nhân đang được chụp, chất cản quang có thể được đưa vào trực tràng.

Sau khi chụp CT, bệnh nhân sẽ cần uống nhiều nước để giúp thận loại bỏ chất cản quang ra khỏi cơ thể.

Chụp CT sử dụng tia X nên tạo ra bức xạ ion hóa. Nghiên cứu cho thấy loại phóng xạ này có thể làm hỏng ADN của bệnh nhân và dẫn đến ung thư. Nhưng rủi ro vẫn còn rất nhỏ, khả năng bệnh nhân bị ung thư gây tử vong vì chụp CT là khoảng 1 trên 2.000.

Nhưng hiệu ứng bức xạ lại ảnh hưởng cộng dồn và diễn ra trong suốt cuộc đời của bạn. Vì vậy, nguy cơ của bệnh nhân tăng lên với mỗi lần chụp CT. Do đó, trước khi chụp, bệnh nhân có thể cần nói chuyện với bác sĩ về nguy cơ tiềm tàng, lợi ích, và hỏi tại sao bệnh nhân cần chụp CT.

Bức xạ ion hóa có thể có hại cho trẻ em hơn, do trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển. Nếu tính tổng số thời gian tiếp xúc với bức xạ, trẻ càng nhỏ mà đã tiếp xúc bức xạ sớm thì trẻ đó có nhiều năm tiếp xúc với bức xạ hơn so với những trẻ khi lớn lên mới bắt đầu tiếp xúc với bức xạ. Vì vậy, để giảm nguy cơ biến chứng cộng dồn cho nhiều lần tiếp xúc với bức xạ, bố mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc kỹ thuật viên có thể cài đặt máy chụp CT sang chế độ dành cho trẻ em hay không.

Bệnh nhân nên thông báo cho bác sĩ nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai. Nếu bệnh nhân cần chẩn đoán hình ảnh cho vùng bụng, bác sĩ có thể chỉ định các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác mà không sử dụng bức xạ, chẳng hạn như siêu âm.

Một số người bị dị ứng với chất cản quang nhưng hầu hết các trường hợp có phản ứng nhẹ như ngứa hoặc phát ban. Trong rất ít trường hợp, chất cản quang có thể gây ra phản ứng nặng và đe dọa tính mạng. Bởi vậy, bệnh nhân cần ở lại bệnh viện trong một thời gian ngắn sau khi chụp CT để theo dõi. Bệnh nhân nên thông báo cho bác sĩ hoặc nhân viên y tế về bất kỳ tình trạng dị ứng nào như dị ứng thuốc, hải sản hoặc iốt.

Ngoài ra, bệnh nhân cũng cần cung cấp thông tin cho bác sĩ về tình trạng bệnh lý hiện tại như: tiểu đường và đang dùng thuốc metformin; hoặc mắc các bệnh lý về thận.