Bệnh Viêm Tụy Cấp Ở Trẻ Em - Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn

Những điều cần biết về viêm tụy cấp ở trẻ em

Viêm tụy cấp ở trẻ em thường có liên quan đến nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau. Diễn tiến bệnh có thể nhẹ, tự khỏi cho đến rất nặng có thể ảnh hưởng đến tính mạng.

Bệnh thường có những biểu hiện như đau bụng và nôn:

• Bệnh thường xảy ra đột ngột sau bữa ăn “thịnh soạn”, thường bữa ăn có nhiều dầu mỡ.
• Vị trí đau vùng bụng trên rốn, vùng thượng vị có khi đau ¼ bụng trên bên phải hay bên trái.
• Cơn đau dữ dội, mức độ đau tăng dần sau 10 -20 phút sau và có thể kéo dài đến nhiều giờ.
• Đau có thể lan ra sau lưng, đau tăng lên sau khi ăn.
• Đa số đều có biểu hiện nôn, nôn ra nhiều nước, nôn vẫn không làm giảm đau bụng.
• Nếu không tìm được nguyên nhân gây nôn cần nghĩ đến viêm tụy.

Thăm khám

• Ấn đau vùng thượng vị, có thể lan ra sau lưng.
• Nhu động ruột có thể giảm hoặc liệt ruột.
• Vàng da có thể xảy ra trong viêm tụy tự phát hoặc gặp trong  viêm tụy do sỏi. Lúc này da sẽ vàng nặng hoặc trung bình.

Ở viêm tụy cấp nặng, bệnh nhân sẽ có những biểu hiện như:

• Vẻ mặt nhiễm trùng, nhiễm độc: vẻ mặt mệt mỏi, lừ đừ, môi khô, lưỡi bẩn.
• Dấu mất nước: môi khô, khát nhiều, mắt trũng...
• Dấu hiệu sốc: tay chân lạnh, huyết áp thấp, mạch nhanh…
• Suy hô hấp: mệt khó thở, SpO2 giảm.
• Da đổi màu xanh tím vùng quanh rốn (dấu hiệu Cullen), hoặc da đổi màu xanh tím vùng hông (dấu hiệu Grey Turner) trong viêm tụy thể xuất huyết.
• Tràn dịch màng phổi.

Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ sẽ làm các cận lâm sàng

Xét nghiệm máu

• Công thức máu: bạch cầu có thể tăng, Hematocrit có thể giảm trong viêm tụy thể xuất huyết.
• Amylase/ máu tăng trên 3 lần trị số bình thường, tăng tối đa và tồn tại trong 3-5 ngày. Mức độ tăng cao của Amylase/máu có thể không tương ứng với mức độ nặng của bệnh. Khoảng 10-15% trường hợp viêm tụy cấp Amylase/máu có thể bình thường lúc khởi đầu.
• Amylase/nước tiểu tăng và tồn tại trên 2 tuần, có giá trị khi Amylase/máu tăng chưa đến 3 lần so với giá trị bình thường
• Lipase/máu tăng gấp 3 lần so với bình thường, có độ đặc hiệu cao hơn Amylase/máu.
• Ion đồ, khí máu, đường huyết, urê/máu, creatinin/máu, triglyceride, LDH.. được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ bệnh nặng.
• Cấy máu: khi nghi ngờ nhiễm trùng hoặc có hoại tử tụy.

Chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm bụng có giá trị trong chẩn đoán và tiên lượng bệnh. Có khoảng 20% trường hợp viêm tụy cấp có hình ảnh siêu âm bình thường lúc khởi đầu.
• Xquang bụng không sửa soạn: khi cần phân biệt bệnh tắc ruột hay thủng ruột.

Tiên lượng bệnh: 

Có thể gợi ý dưa vào thang điểm TMMPSG (The Midwest Multicenter Pancreatic Study Group)

• Tuổi < 7 tuổi    - (1 điểm)
• Cân nặng < 23 Kg      - (1 điểm)
• Bạch cầu lúc nhập viện > 18,500/mm3          - (1 điểm)
• LDH lúc nhập viện >2,000U/L (1 điểm)
• Lượng dịch bù trong 48 giờ đầu >75ml/Kg/48 giờ     - (1 điểm)
• Ure/máu tăng > 5mg/dL trong 48 giờ - (1 điểm)
• Albumin sau 48 giờ nhập viện < 26g/L           - (1 điểm)

Kết quả

• ≤ 2 điểm:           8,6% diễn tiến nặng, 1,4% tử vong.
• 2-4 điểm:           38,5% diễn tiễn nặng, 5,8% tử vong.
• 5-7 điểm:           80% diễn tiến nặng, 10% tử vong.

Điều trị

Việc điều trị cần tuân thủ các nguyên tắc sau

• Ngăn cản quá trình tự tiêu hủy tuyến tụy và cho tụy nghỉ ngơi.
• Điều trị nguyên nhân.
• Bù nước, điều chỉnh thăng bằng kiềm toan.
• Đảm bảo dinh dưỡng.
• Điều trị phẩu thuật khi có chỉ định.
• Phòng ngừa và điều trị các biến chứng tại chỗ và toàn thân.

Điều trị cụ thể:

• Chống sốc: trong trường hợp nặng, có sốc.
• Điều rị đặc hiệu

Giảm đau

• Nhịn ăn hoàn toàn, có thể xem xét đặc sonde dạ dày hút dịch khi có chỉ định.
• Bù dịch
• Điều chỉnh thăng bằng kiềm toan, điện giải.
• Kháng sinh khi có chỉ định.
• Kháng acid.

Chỉ định phẫu thuật khi:

• Viêm tụy hoại tử kèm ói nhiều, chướng bụng đau khi ấn, vẻ mặt nhiễm trùng nhiễm độc.
• Áp xe tụy kích thước > 3cm.
• Viêm tụy xuất huyết.
• Nang giả tụy tăng kích thước nhanh hoặc kích thước > 5cm hoặc tồn tại >4 tuần.

Biến chứng

Hầu hết sẽ ổn định trong vòng 7-10 ngày mà không có biến chứng. Khoảng 13-20% sẽ kéo dài và có biến chứng.

• Tụy dịch quanh tụy và nang giả tụy.
• Viêm tụy hoại tử và viêm tụy xuất huyết.
• Áp xe tụy
• Bệnh não do tụy

Nguồn: Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn