Sinh thiết phần mềm bằng súng Fastgun dưới hướng dẫn của siêu âm - Bộ y tế 2014

I. ĐẠI CƯƠNG

Bệnh lý phần mềm là một nhóm bệnh thường gặp trong thực hành chuyên ngành thấp khớp học cũng như trong các chuyên ngành khác như u bướu, truyền nhiễm... Tổn thương phần mềm rất đa dạng, có thể là ở tổ chức cơ, mỡ, xơ, tổ chức dưới da, hạch, thần kinh... dưới dạng các tổn thương viêm, áp xe, u lành hay ác tại chỗ hoặc dưới dạng khối thâm nhiễm tổ chức phần mềm do di căn... Để chẩn đoán xác định bệnh nhiều khi cần phải sinh thiết các tổ chức đó để lấy bệnh phẩm làm giải phẫu bệnh. Vì vậy việc sinh thiết phần mềm bằng dụng cụ chuyên dụng trong đó có súng Fastgun dưới hướng dẫn của siêu âm cung cấp cho chúng ta một dụng cụ hữu ích để chẩn đoán bệnh lý phần mềm.

II. CHỈ ĐỊNH

•  Các tổn thương phần mềm dạng khối tổ chức đặc nằm ở sâu dưới da (xác định dưới siêu âm hoặc CT scan, cộng hưởng từ) hoặc vùng tổ chức cơ cần thăm dò xác định bản chất.

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

•  Bệnh lý rối loạn đông cầm máu.
•  Tổn thương nằm ở các tạng sâu như gan, thận, lách, đại trực tràng... các kỹ thuật sinh thiết do các chuyên khoa tương ứng như tiêu hóa, thận tiết niệu... thực hiện.
•  Các tổn thương nằm sát các vị trí có nguy cơ cao gây tổn thương như sát mạch máu, thần kinh, tim phổi...
•  Chống chỉ định tương đối: khối tổ chức nghi chứa dịch lỏng (cần hút dịch dưới siêu âm), có các nhiễm khuẩn tại vị trí sinh thiết (cần điều trị hết nhiễm trùng).
•  Thận trọng với người bệnh có tiền sử đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh máu. Chỉ thực hiện thủ thuật khi các bệnh lý trên đã được kiểm soát tốt.

IV. CHUẨN BỊ

1. Người thực hiện (chuyên khoa)

•  01 bác sỹ thực hiện thủ thuật: là bác sỹ chuyên khoa cơ xương khớp đã được đào tạo.
•  01 bác sỹ siêu âm.
•  01 điều dưỡng phụ.

2. Phương tiện

•  Phòng Thủ thuật vô trùng.
•  01 máy siêu âm màu/ đen trắng có ít nhất 2 đầu dò: 01 đầu dò cong (convex) tần số 3,5 MHz và 01 đầu dò phẳng (linear) tần số tối thiểu 7,5 MHz.
•  Súng Fastgun (hình dưới).

•  Kim sinh thiết chuyên dụng đi kèm súng Fastgun, đường kính 14,16,18 Gauge, dài 25 cm.
•  Hộp thuốc chống sốc theo quy định.
•  Hộp đựng dụng cụ vô trùng (xăng có lỗ, kẹp có mấu, bông băng gạc...).
•  Bông, cồn 70o, dung dịch Betadin hoặc cồn iốt, băng dính y tế/ băng dính Urgo.
•  Thuốc: gây tê xylocain 2% loại ống 2; 5ml.
•  Ống đựng bệnh phẩm chứa formon, lam kính, nhãn dán / bút viết trực tiếp trên lam kính, ống nuôi cấy vi khuẩn/ nấm...

3. Người bệnh

•  Cần được kiểm tra các chỉ định, chống chỉ định.
•  Hình ảnh siêu âm và/ hoặc CT scan, và/hoặc cộng hưởng từ khối phần mềm tổn thương.
•  Giải thích BN: mục đích, tai biến của thủ thuật; ký giấy cam đoan làm thủ thuật
•  Làm các xét nghiệm cơ bản như đông máu cơ bản, nhóm máu, HIV, HbsAg, các xét nghiệm huyết học, sinh hóa cơ bản.

4. Hồ sơ bệnh án

•  Theo mẫu quy định

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

Thực hiện tại phòng thủ thuật xương khớp vô khuẩn theo quy định

1.  Kiểm tra hồ sơ bệnh án , chỉ định, chống chỉ định
2.  Siêu âm kiểm tra lại vị trí khối u, kích thước, đường dự định sinh thiết, đo chiều sâu mũi kim.
3.  Sát trùng tại chỗ bằng dung dịch Betadin, trải săng vô khuẩn có lỗ.
4.  Bọc đầu dò siêu âm bằng găng vô khuẩn.
5.  Gây tê tại chỗ bằng xylocain dưới hướng dẫn của siêu âm.
6.  Rạch da tại chỗ gây tê, khoảng 0,3 cm.
7.  Lắp kim vào súng Fastgun, lên lẫy cò súng ở mức 1 cm, 2 cm tùy kích thước của khối u.
8.  Xuyên kim qua vết rạch trên da vào khối tổn thương dưới hướng dẫn của siêu âm, đến vị trí định trước, sau đó đẩy lẫy để bắn kim sinh thiết.
9.  Rút kim ra khỏi khối u, lấy bệnh phẩm. Yêu cầu bệnh phẩm dài từ 1-2 cm, giống như lõi bút chì là đạt tiêu chuẩn. Nếu bệnh phẩm nhỏ, vụn có thể sinh thiết lần 2,3.
10. Cho bệnh phẩm vào ống đựng bệnh phẩm theo đúng quy định.
11.  Chăm sóc người bệnh ngay sau sinh thiết:

•  Theo dõi tình trạng chảy máu tại chỗ ngay sau sinh thiết, nếu có cần băng ép chặt.
•  Dán băng dính.
•  Dặn BN không cho nước tiếp xúc với vị trí sinh thiết.
•  Sau 24 h mới bỏ băng dính và rửa nước bình thường vào chỗ vừa sinh thiết.

VI. THEO DÕI

•  Chỉsố theo dõi: mạch, HA, tình trạng chảy máu tại chỗ, tình trạng viêm trong 24h
•  Theo dõi các tai biến và tác dụng phụ có thể xảy ra (bên dưới) sau 24 h

VII. TAI BIẾN VÀ XỬ TRÍ

•  Đau tăng sau khi sinh thiết, có thể bổ xung giảm đau paracetamol.
•  Chảy máu sau sinh thiết, cần băng ép chặt.
•  Nhiễm khuẩn phần mềm tại chỗ do thủ thuật sinh thiết (viêm mủ): biểu hiện bằng sốt, sưng đau tại chỗ, tràn dịch => điều trị kháng sinh.
•  Phản ứng thần kinh thực vật: đôi khi người bệnh cảm thấy hơi nhức đầu hoặc xây xẩm trong lúc làm hoặc sau khi làm, rất hiếm khi bị ngất.