Ý nghĩa của xét nghiệm kháng thể kháng nhân trong chẩn đoán lupus ban đỏ

Kháng thể kháng nhân (ANA) bao gồm một nhóm các kháng thể kháng nhân được áp dụng để chẩn đoán bệnh lupus ban đỏ hệ thống (SLE) và các bệnh tự miễn khác như: Viêm khớp dạng thấp, xơ cứng bì, viêm đa cơ, hội chứng Sjogren,... Một vài kháng thể trong nhóm kháng thể này biểu hiện đặc trưng cho bệnh lupus ban đỏ hệ thống, một số kháng thể khác còn lại sẽ đặc trưng cho các bệnh tự miễn khác.

Chỉ định xét nghiệm kháng thể kháng nhân có thể thực hiện bằng nhiều xét nghiệm khác nhau như:

• Miễn dịch huỳnh quang gián tiếp.
• Xét nghiệm bằng kỹ thuật hấp thụ miễn dịch liên kết với enzyme (ELISA).

Kết quả xét nghiệm được tính theo một độ chuẩn theo phương pháp miễn dịch huỳnh quang gián tiếp trong trường hợp dương tính. Nếu kết quả hiệu giá kháng thể thấp sẽ là âm tính, hiệu giá kháng thể tăng sẽ là dương tính và kháng thể kháng nhân có nồng độ cao.

Bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân đi làm xét nghiệm kháng thể kháng nhân khi có nghi ngờ mắc bệnh lupus ban đỏ hoặc các bệnh tự miễn hệ thống khác. Một số triệu chứng điển hình có thể kể đến như:

• Bị sốt nhẹ kéo dài.
• Cơ thể mệt mỏi.
• Đau nhức ở các vùng cơ khớp.
• Xuất hiện các nốt phát ban, phát ban đỏ dạng cánh bướm ở vùng mặt – triệu chứng điển hình của bệnh lupus ban đỏ.
• Dạ nhạy cảm với ánh sáng mặt trời.
• Rụng nhiều tóc.
• Tê bì, hoặc cảm giác châm chích nhói ở lòng bàn tay, chân.

Kiểm tra thấy bị tổn thương ở nhiều cơ quan trong cơ thể như thận, phổi, tim, nội tâm mạc, hệ dây thần kinh trung ương, mạch máu.

Xét nghiệm kháng thể kháng nhân thông qua máu được lấy từ tĩnh mạch cánh tay của bệnh nhân. Kỹ thuật viên sẽ sử dụng dây chun buộc chặt quanh cánh tay trên giúp bệnh nhân hạn chế có cảm giác đau nhói khi chọc kim tiêm vào.

Lưu ý không cần nhịn ăn trước khi tiến hành lấy máu.

Mẫu bệnh phẩm sẽ được cho vào ống đựng chuyên dụng và mang tới phòng xét nghiệm máu để phân tích.

Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (yếu tố kháng nhân FAN tế bào):

Kỹ thuật xét nghiệm này bằng cách dùng hồng cầu gà gắn vào lam kính, nhỏ huyết thanh của bệnh nhân ủ trong vòng 30 phút với nhiệt độ 37 độ C, sau đó rửa lại lam kính bằng nước lạnh để loại bỏ những kháng thể khác.

Để khô lam kính, sau đó nhỏ huỳnh quang đặc hiệu (fluorescent) lên. Soi lam kính dưới kính hiển vi quang học.

Kết quả xét nghiệm

• Kết quả xét nghiệm bình thường: Âm tính ở hiệu giá 1:40.
• Kết quả xét nghiệm bất thường: Tăng hiệu giá trong các trường hợp mắc 1 số bệnh như Lupus ban đỏ hệ thống; viêm khớp dạng thấp; bệnh viêm da cơ, xơ cứng bì; bệnh Raynaud; hội chứng Sjogren; xơ gan; nhược cơ; các bệnh miễn dịch khác,...

Nếu kết quả trả dương tính tức là có nhiều kháng thể kháng nhân (ANA) trong máu hơn so với bình thường, bác sĩ sẽ chỉ định cho làm thêm một số xét nghiệm khác để xác định kháng thể kháng ADN hay kháng thể kháng nguyên nhân hòa tan EAN có trong máu với số lượng cao hơn mức thông thường.

Việc bệnh nhân đang sử dụng một số loại thuốc có thể gây ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm. Kết quả xét nghiệm có thể dương tính giả nếu bệnh nhân sử dụng thuốc: Acetazolamide, aminosalicylic acid, phenylbutazone, streptomycin, chlorprothixene, griseofulvin, phenytoin sodium, hydralazine, penicillin, procainamide, chlorothiazides, sulfonamides, và tetracyclines,...

Kết quả xét nghiệm âm tính giả nếu bệnh nhân sử dụng nhóm thuốc chứa Steroid. Vì vậy, bệnh nhân cần thông báo với bác sĩ bệnh của mình và thuốc kê đơn đang sử dụng.