U dây thần kinh số V - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội

Ca bệnh

Bệnh nhân (nữ, 20 tuổi) có biểu hiện đau đầu, tê nửa mặt nhiều tháng mới đi khám tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Sau khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ chuyên khoa Ngoại Thần kinh - Cột sống chỉ định cho bệnh nhân đi chiếu chụp, kết quả trên phim cộng hưởng từ thấy hình ảnh một khối u dây V, có chỉ định phẫu thuật.

Bệnh nhân được phẫu thuật cắt toàn bộ khối u, bảo tồn các chức năng thần kinh. Sau phẫu thuật 5 ngày, tình trạng bệnh nhân ổn định và được ra viện.

Sau mổ 6 tháng, bệnh nhân đến khám lại đã hết triệu chứng đau đầu và tê nửa mặt, phim chụp sau mổ không còn u.

Triệu chứng 

• Đau đầu, giảm cảm giác nửa mặt;
• Đau nửa mặt, yếu và tê nửa mặt liên quan đến chi phối của các nhánh dây thần kinh số V và yếu động tác nhai;
• Khối u ở hố Meckel có thể chèn ép các dây thần kinh khác, gây nhìn đôi, thường hiếm và phát hiện khi khối u đã to;
• Các khối u ở vị trí góc cầu có thể chèn ép thân não gây đi lại loạng choạng;
• U có thể chèn ép gây giãn não thất.

Chẩn đoán

Dưạ vào các biểu hiện lâm sàng được liệt kê phía trên (có thể không đầy đủ ở từng người bệnh) kết hợp với:

Chụp cắt lớp vi tính:

• Hình ảnh điển hình của u dây V là khối ngoài trục, đôi khi nó nang, ở vùng đỉnh xương đá thường đồng tỉ trọng sau tiêm thuốc cản quang, tiêu xương ở hố sọ giữa, tiêu xương ở phần trước giữa của xương đá.
• Những dấu hiện tiêu xương ít phổ biến hơn liên quan đến khe ổ mắt trên, ống thị giác, mỏm yên và thành bên của xoang hang.
• Hạn chế: nhiễu ảnh có thể làm khó khăn cho chẩn đoán. Hơn thế nữa, sự liên quan giữa hạch Gassereian và khối u thường không rõ ràng.

Chụp mạch trong u dây V

• Có thể thấy đè đẩy động mạch cảnh trong do một khối ngoài trục và khối u bắt thuốc bất thường.
• Khối u dây V bắt thuốc ít hơn so với u màng não.

Cộng hưởng từ:

• Là phương pháp tốt cho chẩn đoán u dây V trước phẫu thuật do cắt được trên nhiều mặt phẳng.
• Điển hình là khối u có hình đồng hồ cát (dumbell). Sự liên quan của một hoặc nhiều nhánh u dây V (cả trong sọ và ngoài sọ) có thể xác định. Khối u tăng tín hiệu trên T2 và giảm tín hiệu trên T1, xong có thể không đặc hiệu.

Điều trị

Phẫu thuật

• Là biện pháp điều trị chính để chẩn đoán mô bệnh học, giải ép và cắt bỏ toàn bộ khối u.
• Cắt bỏ toàn bộ khối u khi có thể là mục tiêu chính, giúp bảo tồn các cấu trúc mạch máu và thần kinh quan trọng, giúp tăng thời gian sống cho bệnh nhân. 
• Trong khi đó, cắt không toàn bộ khối u có thể tái phát.

Xạ trị

• Xạ trị là biện pháp dành cho những khối u không thể lấy hết được sau phẫu thuật hoặc trong những trường hợp không thể phẫu thuật. 
• Bệnh nhân với những khối u nhỏ hoặc trung bình, không có tổn thương chức năng thần kinh có chỉ định tốt với xạ trị.
• Xạ trị cũng là lựa chọn tốt với những bệnh nhân có tổn thương chức năng dây thần kinh do có tỉ lệ hồi phục cao sau xạ trị.
• Xạ trị không phải là lựa chọn cho những khối u lớn (>= 10ml) gây hiệu ứng khối trên thân não, khối u chèn ép não thất IV, khối u gây phù thân não.

Nguồn: Bệnh viện Đại học Y Hà Nội