Phòng ngừa thiếu vitamin K và xuất huyết não ở trẻ

1. Vai trò của vitamin K

Vitamin K tham gia vào quá trình tổng hợp một số yếu tố đông máu tại gan, đây là yếu tố cần thiết để ngăn chặn trường hợp chảy máu nghiêm trọng. Cơ thể được cung cấp vitamin K từ hai nguồn: từ thực phẩm (rau xanh, thịt, gan động vật) và từ vi khuẩn đường ruột tổng hợp. Bình thường vi khuẩn trong ruột có thể tổng hợp đủ vitamin K nhưng đối với trẻ sơ sinh các nhà khoa học khuyến cáo nên điều trị cho trẻ một liều vitamin K1 (Phytomenadione) 1mg ngay sau khi sinh để phòng ngừa xuất huyết sơ sinh. Đến khoảng sáu tháng tuổi, cơ thể trẻ đã tự xây dựng nguồn cung vitamin K của mình.

Xuất huyết não-màng não là tình trạng chảy máu não, màng não do vỡ bất kì một mạch máu nào trong não. Bệnh có tỷ lệ tử vong cao và để lại di chứng nặng nề.

Xuất huyết não-màng não ở trẻ nhỏ hoàn toàn khác với ở trẻ lớn, người lớn và người cao tuổi về nguyên nhân, biểu hiện bệnh, điều trị và dự phòng. Xuất huyết não - màng não ở trẻ nhỏ khá phổ biến ở các nước trên thế giới cũng như ở nước ta. Các di chứng của lại rất nặng nề như động kinh, liệt vận động, chậm phát triển tinh thần, ứ nước não thất, khiến trẻ bị tàn tật suốt đời. Tuy đây là bệnh lý nguy hiểm, song lại hoàn toàn có thể dự phòng được và chữa khỏi, ít di chứng nếu như phát hiện được bệnh sớm.

Nguyên nhân chính gây xuất huyết não - màng não ở trẻ nhỏ là do thiếu vitamin K. Trẻ sơ sinh có rất ít vitamin K trong cơ thể sau khi sinh. Vitamin K không qua nhau thai cho em bé đang phát triển và ruột không có bất kỳ vi khuẩn nào tạo ra vitamin K trước khi sinh. Sau khi sinh, có rất ít vitamin K trong sữa mẹ và trẻ bú sữa mẹ có thể bị thiếu vitamin K trong vài tuần cho đến khi vi khuẩn đường ruột bình thường bắt đầu tạo ra nó. Sữa bột cho trẻ sơ sinh đã bổ sung vitamin K, nhưng ngay cả trẻ bú sữa công thức cũng có lượng vitamin K rất thấp trong vài ngày.

Xuất huyết não-màng não do thiếu vitamin K ở trẻ nhỏ thường xảy ra rất sớm, từ tuần lễ đầu tiên sau sinh đến 3 tháng tuổi, 90% trường hợp xảy ra vào lúc trẻ từ 30-60 ngày tuổi, đặc biệt là từ 40-50 ngày tuổi. Chỉ một số rất ít xảy ra từ trên 3 tháng tuổi.

Bệnh xảy ra rất nhanh, đột nhiên thấy da trẻ xanh tái đi, bỏ bú, nôn trớ rồi trẻ khóc thét, rên rỉ và co giật. Đồng thời với co giật, trẻ mất ý thức và hôn mê. Trẻ tiếp tục co giật toàn thân hoặc co giật cục bộ ở một chi, ở mặt hay nửa người, sụp mí mắt. Nhiều trẻ có biểu hiện thở không đều hoặc có từng lúc ngừng thở. Tình trạng bệnh nhi lúc này rất nguy kịch.

Bệnh xuất huyết não-màng não ở trẻ nhỏ hoàn toàn có thể dự phòng được bằng cách bổ sung vitamin K cho tất cả trẻ mới sinh. Theo đó, Bộ Y tế hướng dẫn cụ thể:

• Đối với trẻ > 1.500 gram: tiêm bắp 1mg Vitamin K1
• Đối với trẻ ≤ 1.500 gram: tiêm bắp 0,5 mg Vitamin K1

Việc tiêm Vitamin K1 thực hiện ngay sau khi trẻ được chăm sóc EENC (Chăm sóc sớm thiết yếu bà mẹ, trẻ sơ sinh trong và ngay sau đẻ/sau mổ lấy thai).