UNG THƯ BUỒNG TRỨNG VÀ KHỐI U BIỂU BÌ THƯỜNG GẶP

1. ĐẠI CƯƠNG

Ung thư buồng trứng là loại ung thư thường gây tỷ lệ tử vong cao nhất trong các bệnh ung thư phụ khoa, chiếm tỷ lệ 52% ở Mỹ. Ung thư buồng trứng xếp hàng thứ ba sau ung thư vú và ung thư cổ tử cung. Là loại ung thư ngày càng tăng vì chẩn đoán sớm hơn nhưng điều trị khó hơn, tiễn lượng xấu.

1.1. Yếu tố thuận lợi

Ung thư buồng trứng thường gặp ở những phụ nữ có mức sinh hoạt cao, và ở những nước công nghiệp hoá cao, tỷ lệ mắc bệnh cao ở những phụ nữ da trắng. Nguy cơ tăng ở lứa tuổi sau 40, trung bình là từ 50-59 tuổi.

1.2. Nguyên nhân

Cho đến nay, người ta chưa biết rõ nguyên nhân, tuy vậy những yếu tố như ô nhiễm môi trường đặc biệt là chất asbestos và hột tale (hydrous magnesium silicate) là hai chất hoá học công nghiệp hay gây ung thư buồng trứng. Chế độ ăn nhiều mỡ động vật, yếu tố hormon, yếu tố di truyền, và nhiễm vi khuẩn là những yếu tố liên quan đến ung thư buồng trứng, còn gặp ở người không sinh đẻ. Thai nghén và những người dùng thuốc tránh thai được coi như là có tác dụng chống lại ung thư buồng trứng. Người ta thấy rõ, phụ nữ bị ung thư buồng trứng có 3-4 lần có nguy cơ mắc ung thư vú và phụ nữ bị ung thư vú có 2 lần có nguy cơ mắc ung thư buồng trứng.

2. PHÂN LOẠI

2.1. Phân loại theo tổ chức học

Buồng trứng sinh ra rất nhiều loại khối u,do đó có rất nhiều bảng phân loại của nhiều tác giả. Hiện nay các ung thư buồng trứng được phân chia thành ba nhóm chính sau: Khối u biểu bì (Adenocarcinoma), khối u tế bào mầm (germ cell tumors) và các khối u đệm sinh dục (sexcord stromal tumors) 90% ung thư buồng trứng là ung thư biểu bì, trong đó khối u thanh dịch chiếm khoảng 40-45%. U nhầy 10%, u nội mạc 25%, khối u không biệt hoá 17%, ung thư tế bào sáng 6%, hiếm gặp là khối u Brenner.

2.2. Khối u có độ ác tính giới hạn (Borderline tumors)

Là loại khối u về mặt tổ chức học nằm giữa u lành tính và ác tính, trong đó người ta thấy chưa có sự xâm lấn của tế bào khối u vào lớp đệm.

a. Tỷ lệ

• Khối u Borderline thường gặp ở phụ nữ 20-40 tuổi, tỷ lệ sống ở giai đoạn I là 100% nhưng khi bệnh tiến triển thì 50% chết ở giai đoạn ác tính.

b. Điều trị

• Khi phát hiện khối u Borderline ở phụ nữ trẻ thì nên mổ cắt khối u và buồng trứng cả phía bên đối diện.

3. SỰ LAN TRÀN

Có ba cách lan tràn của ung thư buồng trứng:

•  Sự lan tràn trực tiếp từ khối u tới chậu hông và màng bụng.
•  Tế bào khối u di căn đến hạch chậu hông và hạch vị qua đường bạch mạch.
•  Qua đường bạch huyết dọc theo buồng trứng tới hạch cạnh động mạch chủ, thận, mạc nối lớn, gan, phổi. Tắc ruột và sự xâm nhiễm niệu quản là biến chứng phổ biến. Trong giai đoạn muộn có thể có cổ trưởng và kết quả là suy mòn gọi là vẻ mặt buồng trứng.

4. TRIỆU CHỨNG VÀ CORTISOL

4.1. Triệu chứng

• Triệu chứng hay gặp là bệnh nhân đau nặng, cảm thấy bụng to lên, cảm giác khó chịu, đôi khi có thể ra máu ở tử cung, bởi vì ung thư buồng trứng thường thẩm lặng, không có triệu chứng báo trước, nên 70% bệnh nhân đến khám vì tự sở thấy khối u ở bụng hay do đi khám phụ khoa thông thường mà phát hiện ra.

a. Thăm âm đạo:

• Nếu khối u nhỏ, không có gì đặc biệt, khi khối u có đường kính lớn hơn 5cm thì mới rõ và nếu khám thấy khối u lớn hơn 5cm, ở những phụ nữ từ 40-60 thì phải nghĩ đến khối u buồng trứng ác tính.
• Một khối u có khuynh hướng ác tính khi khám thấy:
• Kích thước khối u tiến triển nhanh, mật độ khối u chắc, di động hạn chế và u phát triển cả hai bên buồng trứng.

b. Xét nghiệm

• Tế bào học âm đạo cổ tử cung: ít có giá trị trong chẩn đoán ung thư buồng trứng.
• Tế bào nước cổ trướng: 96% ung thư giai đoạn muộn có tế bào ung thư rụng phiến đồ (+). Theo Gzaham có những trường hợp ung thư ở giai đoạn sớm, tế bào không rụng trong tiểu khung do đó có khoảng 34% (-) giả. Đây là phương pháp tốt để chẩn đoán và theo dõi sự tiến triển của bệnh.
• Siêu âm. Giúp chẩn đoán kích thước khối u, dịch ổ bụng, mật độ khối u.
•  CA 125. Là chất đánh dấu khối u tốt nhất trong ung thư buồng trứng. Bình thường ở người khoẻ mạnh 99% có nồng độ CA 125 ít hơn 35 đơn vị trong ml (35unit/ml) 80% với ung thư buồng trứng giai đoạn III và IV có nồng độ CA 125 tăng cao. Mặc dù, CA 125 là có giá trị trong chẩn đoán ung thư buồng trứng như CA 125 có thể tăng trong một số ung thư khác như: ung thư cổ tử cung, ung thư niêm mạc tử cung, ung thư vú, đại tràng

– Ý nghĩa nồng độ CA 125.

• Khi nồng độ CA 125 trong ung thư buồng trứng tăng lên bệnh tiến triển khi nồng độ CA 125 giảm là bệnh thoái triển. Tuy vậy, người ta cũng nhận thấy rằng 15% có nồng độ CA 125 giảm xuống ở những bệnh nhân ung thư buồng trứng tiến triển, thông thường sau phẫu thuật nồng độ CA 125 trở lại bình thường sau 3 tháng.

– Nước cổ trướng trong khối u buồng trứng.

• Nếu khối u buồng trứng có kèm theo cổ trướng thì cổ trướng có giá trị trong tiến triển và tiên lượng bệnh.
• Cổ trướng là nước vàng chanh có tiên lượng xấu, theo Wolff 32% bệnh nhân chết trong năm đầu nếu có cổ trướng. Nước cổ trưởng thường do phúc mạc bị các ổ ung thư lan tràn trong ổ bụng kích thích tiết dịch, và nước cổ trướng lại mang tế bào ung thư lan đi khắp các phủ tạng.
•  Nếu nước cổ trướng là nước đỏ máu thì tiên lượng càng xấu, 70% bệnh nhân chết trong năm đầu.

4.2. Xử trí

• Việc điều trị khối u ác tính buồng trứng vẫn còn được tranh cãi nhiều do việc phát hiện bệnh sớm khó khăn, do tính chất giải phẫu bệnh lý phức tạp, do tiến triển và tiên lượng, khó lường trước được của bệnh.

4.2.1. Phẫu thuật

- Là phương pháp đầu tiên và quan trọng

- Mục đích:

• Để đánh giá toàn bộ khối u, gửi giải phẫu bệnh lý hoặc giúp điều trị bằng hoá liệu bổ sung có kết quả, nếu trường hợp không cắt được toàn bộ khối u thì bấm sinh thiết, sau đó điều trị hoá chất khi khối u nhỏ đi, có thể mổ lại lần hai, lần 3 (second look), nếu là ung thư, cắt khối u, cắt buồng trứng, bên kia và mạc nối lớn, cắt tử cung.

4.2.2. Hoa liệu pháp

- Là phương pháp điều trị bổ sung quan trọng, có tác dụng đặc biệt đối với các trường hợp có nhiều thương tổn ở nhiều nơi, hoặc khu trú sâu ở một nơi mà phẫu thuật khó khăn hoặc quang tuyến không tới được.

- Hoá liệu pháp có những ưu điểm sau:

•  Đa số bệnh nhân chịu được.
•  Có thể điều trị kéo dài.
•  Có thể điều trị trong nhiều tình huống khác nhau như tấn công, phòng ngự, triệu chứng hoá liệu pháp có những nhược điểm sau:
•  Tác dụng thay đổi trên từng bệnh nhân và từng loại ung thư.
•  Sau một thời gian có hiện tượng quen thuốc.
•  Độc cho hệ tạo huyết, gây giảm miễn dịch, do đó trước khi dùng phải kiểm tra chức năng gan, thận và công thức máu.
•  Phải điều trị kéo dài, nếu nghỉ đột ngột thường nguy hiểm cho bệnh nhân. Các hoá chất điều trị ung thư rất nhiều nhưng có thể xếp thành những nhóm chính.

a. Nhóm các chất làm huỷ hoại ADN có tác dụng trong toàn bộ chu kỳ sinh sản của tế bào. Ví dụ, Thiotepa, Alkeran, cylophophamid, Chlorambucil.

b. Các chất chống chuyển hoá, chống lại nơi sinh sản ADN bằng cách thay thế một chất khác vào chuỗi tổng hợp. Ví dụ: Fluouracil, Methotrexat.

c. Các chất chống phân bào, có tác dụng chủ yếu trong giai đoạn phân bào như: Cisplastin, carboplatin, decarbasin.

d. Các kháng sinh chống ung thư Actinonyxin D, Adrianycin, Bleomycin...

                                     Cisplastin 50mg/magnesium sulfat (truyền trong 4 giờ)

e. Adriamyxin 50mg/m2 (tĩnh mạch tiêm chậm).

f. Cyclophophamid 750mg/m2 (tiêm tĩnh mạch chậm).

Một đợt truyền nghỉ 3-4 tuần. Với phác đồ này các tác giả nhận thấy kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân khoảng 24 tháng. Viện Bà mẹ trẻ sơ sinh dùng công thức sau:

•  HTM 1000ml truyền tĩnh mạch trong 4 giờ.
•  Cyclophosphamid 600mg/m2.
•  Cisplastin 100mg/m2.
•  HTN 1000ml truyền 4 giờ.

4.2.3. Quang tuyển liệu pháp

Là phương pháp điều trị được nhắc tới từ lâu. Cơ sở của phương pháp này là dùng tác dụng huỷ của tia xạ để diệt các tế bào đang phân chia 50 lần nhiều hơn các tổ chức thường. Liều thường dùng là 6000 Rad, trong vòng 24 đến 30 ngày.

4.3. Tiên lượng

• Nói chung đối với ung thư buồng trứng là tiên lượng xấu, do chẩn đoán muộn nên khối u đã tràn trong ổ bụng