Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là gì?
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là gì?
Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch. Khi đo huyết áp, kết quả sẽ có dạng phân số với chỉ số ở trên là huyết áp tâm thu và chỉ số ở dưới là huyết áp tâm trương. Ví dụ, nếu kết quả đo là 120/80 mmHg thì 120 là huyết áp tâm thu còn 80 là huyết áp tâm trương.
Khi cả hai chỉ số đều cao hơn bình thường thì có nghĩa là bạn bị tăng huyết áp (cao huyết áp). Tăng huyết áp có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được kiểm soát.
Nhưng nếu huyết áp tâm thu cao trong khi huyết áp tâm trương ở mức bình thường thì sao?
Tình trạng này được gọi là tăng huyết áp tâm thu đơn độc (isolated systolic hypertension). Cùng tìm hiểu xem tăng huyết áp tâm thu đơn độc là do nguyên nhân nào gây ra, có đáng ngại hay không và điều trị bằng cách nào.
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là gì?
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên trong khi huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg.
Mặc dù chỉ có huyết áp tâm thu cao trong khi huyết áp tâm trương vẫn bình thường nhưng tăng huyết áp tâm thu đơn độc vẫn được coi là một loại tăng huyết áp. Trên thực tế, tăng huyết áp tâm thu đơn độc là loại tăng huyết áp phổ biến nhất ở người trên 65 tuổi.
Giống như các loại tăng huyết áp khác, tăng huyết áp tâm thu đơn độc cũng làm tăng nguy cơ:
- Nhồi máu cơ tim
- Đột quỵ
- Bệnh thận
- Suy tim
- Các vấn đề sức khỏe khác
Ngoài ra, một nghiên cứu vào năm 2015 phát hiện ra rằng tăng huyết áp tâm thu đơn độc có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong ở người trưởng thành trẻ tuổi.
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc cũng có thể là dấu hiệu của các vấn đề sức khỏe khác như thiếu máu hoặc cường giáp.
Huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương là gì?
Chỉ số bên trên hoặc đằng trước trong kết quả đo huyết áp là huyết áp tâm thu, là áp lực máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp. Chỉ số bên dưới hoặc đằng sau là huyết áp tâm trương, là áp lực máu tác động lên thành động mạch khi cơ tim giãn ra giữa các lần co bóp.
Các mức huyết áp
Huyết áp được đo bằng đơn vị milimét thủy ngân (mmHg) và được chia thành các mức như sau
| Huyết áp bình thường | Huyết áp tâm thu dưới 120 mmHg VÀ huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg |
| Tiền tăng huyết áp | Huyết áp tâm thu từ 120-129 mmHg VÀ huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg |
| Tăng huyết áp độ 1 | Huyết áp tâm thu từ 130-139 mmHg HOẶC huyết áp tâm trương từ 80-89 mmHg |
| Tăng huyết áp độ 2 | Huyết áp tâm thu 140 mmHg trở lên HOẶC huyết áp tâm trương 90 mmHg trở lên |
| Cơn tăng huyết áp | Huyết áp tâm thu trên 180 mmHg VÀ/HOẶC huyết áp tâm trương trên 120 mmHg |
Nguyên nhân gây tăng huyết áp tâm thu đơn độc
Huyết áp là áp lực mà máu tác động lên thành động mạch, do đó huyết áp thay đổi theo lượng máu mà tim bơm mỗi phút.
Khi có tuổi, động mạch giảm độ đàn hồi và giảm khả năng tự điều chỉnh theo dòng máu chảy qua. Động mạch còn bị cứng lại do sự tích tụ chất béo (xơ vữa động mạch).
Huyết áp, đặc biệt là huyết áp tâm thu, thường tăng lên theo tuổi tác. Do đó, phần lớn các trường hợp tăng huyết áp đều không xác định được nguyên nhân.
Tuy nhiên, có một số bệnh lý có thể dẫn đến tăng huyết áp tâm thu đơn độc. Những bệnh lý này ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn, làm hỏng mạch máu hoặc góp phần làm cứng động mạch.
Ví dụ về những bệnh lý này gồm có:
- Thiếu máu: Đây là tình trạng cơ thể không có đủ hồng cầu khỏe mạnh để mang oxy đến các mô. Tim sẽ phải làm việc nhiều hơn để bù đắp cho tình trạng này và các mạch máu sẽ dần dần bị hỏng.
- Bệnh tiểu đường: Nếu bệnh tiểu đường type 1 hoặc type 2 không được kiểm soát tốt, lượng đường trong máu cao sẽ dẫn đến nhiều vấn đề, bao gồm các vấn đề về tim mạch.
- Cường giáp: Đây là tình trạng tuyến giáp hoạt động quá mức và sản xuất ra nhiều hormone tuyến giáp hơn mức cần thiết. Nồng độ hormone tuyến giáp cao sẽ ảnh hưởng đến hầu hết mọi cơ quan trong cơ thể, bao gồm cả tim và mạch máu.
- Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn: Tình trạng này xảy ra khi các cơ ở cổ họng giãn ra quá mức và chặn đường thở trong khi ngủ, khiến cho luồng khí hít vào bị gián đoạn tạm thời, lặp đi lặp lại nhiều lần. Điều này có thể gây áp lực lên hệ thống tim mạch và dẫn đến tăng huyết áp.
Ai có nguy cơ bị tăng huyết áp tâm thu đơn độc?
Tuổi cao là yếu tố nguy cơ lớn nhất gây tăng huyết áp tâm thu đơn độc.
Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ khác còn có:
- Mắc một số bệnh lý nhất định, chẳng hạn như cường giáp, tiểu đường và xơ cứng động mạch
- Béo phì hoặc chỉ số khối cơ thể (BMI) cao
- Ăn nhiều muối
- Hút thuốc (các hóa chất trong thuốc lá có thể làm cứng động mạch)
- Uống nhiều rượu
Biến chứng của tăng huyết áp tâm thu đơn độc
Nếu tăng huyết áp không được kiểm soát, áp lực máu cao sẽ dần làm hỏng động mạch. Điều này sẽ ảnh hưởng đến nhiều bộ phận của cơ thể và làm tăng nguy cơ:
- Nhồi máu cơ tim. Huyết áp cao có thể làm hỏng động mạch vành, mạch máu lớn cung cấp máu cho tim. Khi máu không thể lưu thông qua động mạch vành, cơ tim sẽ bị thiếu máu và cơn nhồi máu cơ tim (đau tim) sẽ xảy ra.
- Đột quỵ. Tăng huyết áp không được điều trị có thể làm hỏng hoặc làm suy yếu các động mạch trong não, điều này làm tăng nguy cơ đột quỵ, bao gồm cả đột quỵ do thiếu máu cục bộ, đột quỵ xuất huyết não và cơn thiếu máu não thoáng qua.
- Suy tim. Huyết áp cao có thể làm suy yếu các cơ tim, khiến tim không thể bơm máu hiệu quả đến các bộ phận còn lại của cơ thể.
- Phình động mạch. Tăng huyết áp có thể làm suy yếu một phần động mạch, khiến cho động mạch phình lên và có nguy cơ bị vỡ.
- Bệnh thận. Tăng huyết áp khong được kiểm soát có thể làm hỏng các mạch máu trong thận, khiến thận không thể lọc máu một cách hiệu quả.
- Mất thị lực. Tổn thương các mạch máu trong mắt do tăng huyết áp có thể dẫn đến chảy máu võng mạc và mất thị lực.
- Sa sút trí tuệ. Lưu lượng máu giàu oxy đến não bị giảm có thể dẫn đến chứng sa sút trí tuệ não mạch.
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc được chẩn đoán bằng cách nào?
Tăng huyết áp đa phần không có bất kỳ dấu hiệu hay triệu chứng nào hoặc nếu có thì cũng chỉ là những triệu chứng không rõ ràng. Cách duy nhất để kiểm tra xem bản thân có bị tăng huyết áp hay không là đo huyết áp. Bạn có thể mua máy đo huyết áp và tự kiểm tra tại nhà hoặc đo tại hiệu thuốc, bệnh viện hay phòng khám.
Điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc
Phương pháp điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc cũng giống như các dạng tăng huyết áp khác. Mục tiêu là giảm huyết áp tâm thu xuống dưới 140 mmHg. Có thể đạt được điều này bằng cách thay đổi lối sống, dùng thuốc hoặc kết hợp cả hai.
Điều quan trọng là phải cân bằng việc điều trị để đưa huyết áp tâm thu về mức khỏe mạnh mà không làm giảm huyết áp tâm trương quá nhiều. Huyết áp tâm trương thấp hơn bình thường có thể gây tổn thương tim.
Nếu tăng huyết áp tâm thu đơn độc là do một bệnh lý gây ra hoặc góp phần gây ra thì cần phải điều trị bệnh lý đó.
Dưới đây là các biện pháp chính để điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc.
Dùng thuốc
Một tổng quan tài liệu vào năm 2016 đã tổng hợp các nghiên cứu được thực hiện trên người lớn tuổi bị tăng huyết áp tâm thu đơn độc và phát hiện ra rằng các loại thuốc sau đây có hiệu quả cao nhất trong việc giảm nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch khác:
- Thuốc chẹn kênh canxi: có tác dụng ngăn chặn ion canxi xâm nhập vào các tế bào cơ trơn mạch máu, nhờ đó làm giãn thành động mạch và giúp máu chảy qua dễ dàng hơn.
- Thuốc lợi tiểu giống thiazid: giúp thận đào thải nhiều natri và nước hơn, từ đó làm giảm thể tích máu.
Các loại thuốc sau đây có hiệu quả thấp hơn nhưng vẫn có thể điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc:
- Thuốc ức chế men chuyển angiotensin (ACE): ngăn chặn sự hình thành men chuyển angiotensin (angiotensin converting enzyme) - một loại enzyme làm hẹp mạch máu.
- Thuốc ức chế thụ thể angiotensin (ARB): ngăn chặn hormone angiotensin II liên kết với thụ thể trong máu – nguyên nhân gây hẹp mạch máu.
Thay đổi lối sống
Bên cạnh dùng thuốc, thay đổi lối sống cũng là một phần quan trọng trong phác đồ điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc. Những thay đổi lối sống mà người bị tăng huyết áp nên thực hiện gồm có:
- Giảm cân nếu thừa cân. Ở những người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp giảm huyết áp.
- Chế độ ăn tốt cho tim mạch. Chế độ ăn uống cũng có ảnh hưởng lớn đến huyết áp. Nếu bị tăng huyết áp, bạn nên cân nhắc thực hiện chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), một chế độ ăn được thiết kế để ngăn ngừa và điều trị tăng huyết áp. Chế độ này tập trung vào các nhóm thực phẩm có lợi cho sức khỏe tim mạch:
- Rau củ
- Trái cây
- Ngũ cốc nguyên hạt
- Sản phẩm từ sữa ít béo
- Protein nạc
- Các loại hạt, quả hạch và đậu
- Giảm lượng muối. Tiêu thụ nhiều muối (natri) sẽ khiến cho huyết áp tăng cao. Đó là lý do tại sao người bị tăng huyết áp được khuyến nghị cắt giảm lượng muối tiêu thụ (dưới 2.300mg natri mỗi ngày).
- Tập thể dục. Tập thể dục không chỉ giúp hạ huyết áp mà còn giúp kiểm soát cân nặng và giảm căng thẳng. Cố gắng tập cardio hầu hết các ngày trong tuần, mỗi ngày ít nhất 30 phút.
- Hạn chế rượu bia. Phụ nữ không nên uống quá 10g cồn nguyên chất mỗi ngày và nam giới không nên uống quá 20g cồn nguyên chất/ngày.
- Bỏ thuốc lá. Hút thuốc làm tăng huyết áp và nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ cùng nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác.
- Kiểm soát căng thẳng. Căng thẳng (stress) có thể làm tăng huyết áp, vì vậy nên giảm căng thẳng là điều rất quan trọng. Bạn có thể thử các biện pháp giảm căng thẳng tập thể dục, thiền, hít thở sâu, tập yoga hay ra ngoài đi dạo.
Ngăn ngừa tăng huyết áp
Những thay đổi lối sống nêu trên không chỉ giúp điều trị mà còn có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp.
Ngoài ra, cần kiểm soát tất cả các vấn đề sức khỏe có thể dẫn đến tăng huyết áp, chẳng hạn như bệnh tiểu đường hoặc cường giáp.
Nếu có thể, hãy thường xuyên đo huyết áp tại nhà để phát hiện sớm những thay đổi về huyết áp.
Khi nào cần đi khám?
Tăng huyết áp thường diễn ra âm thầm mà không có triệu chứng. Đó là lý do tại sao nhiều người không biết mình bị tăng huyết áp cho đến khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc tình cờ phát hiện trong quá trình chẩn đoán một bệnh lý khác.
Để có thể phát hiện sớm tăng huyết áp, bạn nên mua máy đo huyết áp và thường xuyên đo tại nhà. Điều này đặc biệt quan trọng khi có các yếu tố nguy cơ như:
- Tuổi cao
- Bị thừa cân hoặc béo phì
- Hút thuốc
- Uống nhiều rượu bia
- Đang mang thai
- Có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp
- Mắc các bệnh lý làm tăng nguy cơ tăng huyết áp
Hãy đi lại kết quả mỗi lần đo để theo dõi. Nếu huyết áp thường xuyên ở mức cao thì bạn nên đi khám.
Tóm tắt bài viết
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc là khi huyết áp tâm thu cao trong khi huyết áp tâm trương bình thường. Tình trạng này có thể xảy ra một cách tự nhiên khi có tuổi hoặc do các vấn đề sức khỏe như thiếu máu, tiểu đường và cường giáp.
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc cần được điều trị ngay cả khi huyết áp tâm trương bình thường. Nếu không được điều trị, tình trạng tăng huyết áp sẽ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ. Việc điều trị tăng huyết áp tâm thu đơn độc cũng giống như tăng huyết áp thông thường, gồm thay đổi lối sống và dùng thuốc.
Nhiều người sợ đi máy bay do sợ độ cao, sợ không gian hẹp hoặc lo sợ xảy ra tai nạn. Đối với những người mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp, mỗi chuyến bay lại đi kèm những nỗi lo khác.
Khó thở có thể là do rất nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó có tăng huyết áp và tăng áp phổi.
Lo âu có thể gây ra nhiều triệu chứng về thể chất, trong đó có tăng huyết áp. Mặc dù lo lắng không gây ra tình trạng tăng huyết áp mạn tính nhưng cả lo lắng ngắn hạn và mạn tính đều có thể khiến huyết áp tăng vọt.
Huyết áp là áp lực máu tác động lên thành động mạch. Huyết áp tăng và giảm một chút vào các thời điểm khác nhau trong ngày là điều bình thường. Tuy nhiên, khi huyết áp duy trì ở mức cao trong một thời gian dài thì được gọi là tăng huyết áp, hay cao huyết áp. Đây là một vấn đề rất phổ biến.
Mọi ca phẫu thuật đều tiềm ẩn rủi ro nhất định, ngay cả khi đó chỉ là ca phẫu thuật thông thường. Một trong những rủi ro là thay đổi huyết áp. Có nhiều nguyên nhân khiến huyết áp tăng cao sau phẫu thuật. Nguy cơ gặp phải tình trạng này phụ thuộc vào loại phẫu thuật, phương pháp vô cảm và thuốc được sử dụng, và người bệnh có vấn đề về huyết áp trước đó hay không.
