Papilloma (u nhú) mũi xoang - Bộ y tế 2015

1. ĐỊNH NGHĨA

• U nhú mũi xoang là u lành tính xuất phát từ biểu mô niêm mạc mũi xoang.
• Là loại u thường gặp nhất trong các khối u lành tính mũi xoang, chiếm tỷ lệ 0,5- 4% u mũi xoang, có thể có xu hướng ác tính hóa.

2. NGUYÊN NHÂN

Có nhiều giả thuyết về nguyên nhân của u nhú mũi xoang.

•  Do virus: Đây là giả thuyết được nhiều tác giả chấp nhận. Nhiều tác giả đã tìm thấy ADN của Human Papilloma Virus (HPV) trong mô của u nhú với hai nhóm gây bệnh chính là HPV 6 và HPV 11.
•  Các yếu tố môi trường như ô nhiễm, hoá chất....bị nghi ngờ là nguyên nhân gây u nhú nhưng chưa có thống kê đầy đủ.
•  Do viêm: Giả thuyết này ít được chấp nhận. Theo nhiều tác giả viêm thường thấy kèm theo u nhú do hậu quả của khối u gây bít tắc lỗ thông mũi xoang cản trở đường vận chuyển niêm dịch từ xoang ra ngoài.

3. CHẨN ĐOÁN

3.1. Chẩn đoán xác định

3.1.1. Lâm sàng

− Triệu chứng cơ năng:

•  Ngạt tắc mũi là triệu chứng nổi bật.
•  Chảy nước mũi.
•  Đau nhức vùng mặt.
•  Giảm ngửi hoặc mất ngửi.
•  Có thể xì ra máu mũi.

Các triệu chứng này thường chỉ ở một bên hốc mũi.

− Triệu chứng thực thể:

•  Soi mũi thấy khối u ở một bên hốc mũi có dạng như chùm nho nhợt màu hoặc như quả dâu sẫm màu.

3.1.2. Cận lâm sàng

− X quang thường quy (Blondeau, Hirtz..)

•  Hình ảnh không đặc hiệu.
•  Hình ảnh mờ các xoang và mờ trong hốc mũi.

− CT Scan:

•  Xác định vị trí khối u.
•  Đánh giá lan rộng của khối u ra các xoang, các vùng lân cận.
•  Tuy nhiên trong nhiều trường hợp khó phân biệt khối u với ứ đọng dịch và niêm mạc dày do bít tắc lỗ thông mũi xoang.

− MRI:

•  Cho phép phân biệt u với các tổn thương do tắc lỗ thông mũi xoang (dày niêm mạc, polyp, dịch trong xoang).
•  Đánh giá những tổn thương xâm lấn phần mềm và nền sọ tốt hơn CT Scan.

3.1.3. Kết quả mô bệnh học

•  Giúp chẩn đoán xác định u nhú và phân loại u nhú.
•  Theo mô bệnh học, có hai loại u nhú: u nhú thường và u nhú đảo ngược.

3.1.4. Phân giai đoạn u nhú đảo ngược

Theo John H. Krouse (2000), u nhú mũi xoang chia làm bốn giai đoạn:

•  T1: Khối u nằm trong hốc mũi, chưa phát triển vào xoang; không có tổn thương ác tính.
•  T2: Khối u phát triển tới vùng phức hợp lỗ ngách và xoang sàng, hoặc thành trong xoang hàm; không có tổn thương ác tính.
•  T3: Khối u chiếm toàn bộ xoang hàm; hoặc lan vào xoang bướm; hoặc lan vào xoang trán; không có tổn thương ác tính.
•  T4: Khối u vượt khỏi phạm vi mũi xoang (xâm lấn ổ mắt, nội sọ, hố chân bướm hàm) hoặc có tổn thương ác tính.

3.2. Chẩn đoán phân biệt

− Với bệnh polyp mũi:

•  Thường ở hai bên hốc mũi.
•  Soi mũi thấy polyp mềm, nhẵn, mọng trong, màu hồng nhạt.
•  Kết quả mô bệnh học là polyp.

− Với bệnh ung thư mũi xoang:

•  Thường ở một bên hốc mũi.
•  Thường chảy máu hoặc xì ra máu mũi.
•  Soi mũi thấy tổ chức u sùi, loét dễ chảy máu.
•  Kết quả mô bệnh học là tổn thương ác tính.

4. ĐIỀU TRỊ

4.1. Nguyên tắc điều trị

•  Điều trị bằng phẫu thuật.
•  Phẫu thuật càng sớm càng tốt.
•  Lấy hết bệnh tích u.

4.2. Điều trị cụ thể

•  Phẫu thuật nội soi mũi xoang: chỉ định với khối u nhú giai đoạn I, II, III.
•  Phẫu thuật mở cạnh mũi: chỉ định với khối u nhú ở giai đoạn IV.

5. TIÊN LƯỢNG VÀ BIẾN CHỨNG

5.1. Tiên lượng

•  U nhú thường tiên lượng tốt hơn u nhú đảo ngược do ít tái phát và hiếm phát triển thành tổn thương ác tính.
•  U giai đoạn sớm (I, II) tiên lượng tốt hơn giai đoạn muộn (III, IV).

5.2. Biến chứng

 U nhú mũi xoang, đặc biệt là u nhú đảo ngược có khả năng chuyển thành tổn thương ác tính với tỷ lệ từ 7 đến 10%.

6. PHÒNG BỆNH

•  Thường xuyên rèn luyện sức khoẻ, nâng cao thể lực.
•  Không hút thuốc lá, thuốc lào, hạn chế rượu bia.
•  Tránh tiếp xúc với các yếu tố ô nhiễm môi trường, hoá chất. Trong trường hợp phải tiếp xúc, phải có trang bị lao động đầy đủ.
•  Thường xuyên đi khám sức khoẻ định kỳ.