Mắc bệnh tim mạch có dùng được liệu pháp hormone thay thế không?

Liệu pháp hormone được dùng để làm giảm các triệu chứng khó chịu trong thời kỳ mãn kinh ở phụ nữ và điều trị mất cân bằng nội tiết tố ở cả nam và nữ.

Mặc dù liệu pháp hormone mang lại những lợi ích như giảm bốc hỏa và cải thiện tâm trạng nhưng có ý kiến cho rằng liệu pháp hormone tác động tiêu cực đến sức khỏe tim mạch. Một số dạng liệu pháp hormone có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đặc biệt là khi sử dụng khi tuổi tác đã cao.

Liệu pháp hormone thay thế có an toàn cho người bị bệnh tim mạch không?

Liệu pháp hormone không an toàn đối với những người đang mắc một số loại bệnh tim mạch, đặc biệt là những người có tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc bệnh động mạch ngoại biên. Lý do là vì liệu pháp hormone toàn thân có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Liệu pháp hormone toàn thân có thể làm tăng nguy cơ gặp biến cố tim mạch ở những nhóm này. Mặt khác, các chế phẩm hormone tại chỗ dùng cho âm đạo không được hấp thụ nhiều vào máu, vì thế nên có thể giúp điều trị các triệu chứng mãn kinh như khô âm đạo mà không đi kèm những rủi ro như liệu pháp hormontoàn thân.

Nếu bạn đang gặp phải các triệu chứng khó chịu do mãn kinh và muốn thử liệu pháp hormone thay thế thì trước hết nên trao đổi với bác sĩ để hiểu rõ những lợi ích và rủi ro.

Những ai có thể sử dụng liệu pháp hormone?

Liệu pháp hormone an toàn cho những phụ nữ mãn kinh không mắc bệnh tim mạch, miễn là bắt sử dụng liệu pháp hormone từ sớm.

Một số tổ chức y tế khuyến nghị sử dụng liệu pháp hormone đối với những phụ nữ có triệu chứng mãn kinh, ngay cả những người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, nhưng bác sĩ cần điều chỉnh liệu pháp hormone theo tình trạng sức khỏe của người bệnh. Ngoài ra, những người có các yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch cần kiểm soát những yếu tố này bằng cách theo dõi huyết áp và mức cholesterol.

Nghiên cứu cho thấy liệu pháp hormone có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở phụ nữ dưới 60 tuổi hoặc trong vòng 10 năm sau khi mãn kinh. Hệ tim mạch phản ứng tốt hơn với những tác động tích cực của estrogen trong giai đoạn này, bao gồm cải thiện mức cholesterol và chức năng nội mạc mạch máu.

Tuy nhiên, bắt đầu liệu pháp hormone sau 60 tuổi hoặc khi đã mãn kinh trên 10 năm sẽ tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt là đối với những người đã mắc bệnh tim mạch hoặc có các yếu tố nguy cơ khác như béo phì. Trong những trường hợp này, estrogen có thể không mang lại lợi ích bảo vệ tim mạch và thậm chí còn có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Nhìn chung, những phụ nữ đã mắc bệnh tim mạch hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch cần được bác sĩ đánh giá trước khi bắt đầu liệu pháp hormone. Cần cân nhắc các yếu tố như tuổi tác, tiền sử gia đình, tình trạng sức khỏe hiện tại và bệnh tim mạch trước khi đưa ra quyết định.

Liệu pháp testosterone ở nam giới

Một số nghiên cứu cho thấy liệu pháp testosterone có thể có lợi cho những nam giới mắc bệnh tim mạch, bao gồm bệnh động mạch vành và suy tim sung huyết.

Liệu pháp testosterone đã được chứng minh là có tác dụng cải thiện các vấn đề liên quan đến tim như khả năng hoạt động thể chất ở những người bị suy tim sung huyết và làm giảm các triệu chứng như thiếu máu cục bộ cơ tim (giảm lưu lượng máu đến tim) ở người mắc bệnh động mạch vành. Ngoài ra, liệu pháp testosterone còn có thể cải thiện các yếu tố khác, chẳng hạn như lượng đường trong máu và tình trạng kháng insulin. Cải thiện những yếu tố này là điều rất quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát bệnh tim mạch.

Các nghiên cứu về tác động của liệu pháp testosterone đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch cho ra nhiều kết quả khác nhau. Các nghiên cứu ban đầu cho thấy liệu pháp testosterone có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch trong khi các bằng chứng mới đây lại cho thấy liệu pháp testosterone không chỉ an toàn mà còn có lợi cho những nam giới mắc bệnh tim mạch.

Ví dụ, một nghiên cứu ngẫu nhiên vào năm 2023 phát hiện ra rằng liệu pháp testosterone ở những nam giới bị suy tuyến sinh dục kèm theo bệnh tim mạch hoặc có nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch không làm tăng nguy cơ gặp biến cố tim mạch.

Như vậy, nếu được sử dụng đúng cách, liệu pháp testosterone sẽ không gây hại mà thậm chí còn có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Liệu pháp hormone thay thế có làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch không?

Liệu pháp hormone có làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch hay không phụ thuộc vào thời điểm bắt đầu, độ tuổi và thời gian mãn kinh.

Trong khi các nghiên cứu ban đầu cho thấy liệu pháp hormone làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch thì các nghiên cứu gần đây lại xác định rằng liệu pháp hormone an toàn và thậm chí còn có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch ở những phụ nữ dưới 60 tuổi hoặc mới mãn kinh.

Bằng chứng chỉ ra rằng liệu pháp hormone an toàn với phụ nữ dưới 60 tuổi và những người vừa mới mãn kinh, nhất là ở những người không mắc bệnh tim mạch và không có các yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch. Những người đang mắc bệnh tim mạch hoặc có các yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch cần trao đổi với bác sĩ về những rủi ro của liệu pháp hormone.

Một nghiên cứu vào năm 2017 cho thấy những phụ nữ sử dụng liệu pháp hormone có mức độ xơ vữa động mạch (tích tụ mảng bám trong động mạch) thấp hơn và nguy cơ tử vong thấp hơn so với những người không sử dụng liệu pháp hormone.

Các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu sức khỏe của hơn 4.200 phụ nữ và phát hiện ra rằng những người sử dụng liệu pháp hormone:

• có nguy cơ tử vong thấp hơn 30%
• có khả năng có động mạch khỏe mạnh cao hơn 20%
• nguy cơ bị xơ vữa động mạch nghiêm trọng đến mức làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim thấp hơn 37%

Những rủi ro của liệu pháp hormone thay thế

Liệu pháp hormone thay thế đi kèm một số rủi ro nhất định. Nguy cơ gặp phải vấn đề không mong muốn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời điểm bắt đầu liệu pháp hormone, loại hormone sử dụng và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Dưới đây là một số rủi ro chính của liệu pháp hormone thay thế.

Ung thư vú

Liệu pháp hormone làm tăng nhẹ nguy cơ ung thư vú, đặc biệt là khi sử dụng trong thời gian dài.

Một nghiên cứu lớn tại Anh đã so sánh hơn 98.000 phụ nữ mắc bệnh ung thư vú với 457.000 người không mắc bệnh và phát hiện ra rằng những người dùng liệu pháp kết hợp estrogen - progestin có nguy cơ cao hơn so với những người chỉ dùng estrogen.

Nguy cơ còn tăng theo tuổi tác và thời gian sử dụng hormone nhưng giảm sau khi ngừng sử dụng.

Cục máu đông

Trước đây, Tổ Chức Sáng Kiến Sức Khỏe Phụ Nữ (The Women’s Health Initiative) từng có một thử nghiệm cho thấy liệu pháp hormone, đặc biệt là estrogen đường uống, có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, chẳng hạn như thuyên tắc phổi và huyết khối tĩnh mạch sâu.

Nghiên cứu hiện tại cho thấy nguy cơ hình thành cục máu đông phụ thuộc vào loại hormone và đường dùng liệu pháp hormone. Các dạng liệu pháp hormone tại chỗ như miếng dán và gel ít hoặc không làm tăng nguy cơ ở những phụ nữ khỏe mạnh.

Tuy nhiên, tính an toàn của liệu pháp hormone ở những phụ nữ mắc hội chứng tăng đông máu hoặc có tiền sử cục máu đông vẫn chưa được làm rõ.

Ung thư nội mạc tử cung

Liệu pháp hormone chỉ gồm estrogen có thể làm tăng nguy cơ ung thư nội mạc tử cung. Tuy nhiên, liệu pháp kết hợp estrogen và progestin lại có thể làm giảm nguy cơ vì progestin giúp bảo vệ nội mạc tử cung khỏi tác động của estrogen.

Ung thư buồng trứng

Một nghiên cứu thực hiện trên 75.606 phụ nữ đã mãn kinh ở Pháp cho thấy những người dùng liệu pháp hormone kết hợp estrogen và progesterone có nguy cơ mắc ung thư buồng trứng cao hơn.

Tuy nhiên, những người dùng estrogen kết hợp với các dạng progestagen khác lại có nguy cơ thấp hơn. Các nhà nghiên cứu không phát hiện mối liên hệ giữa liệu pháp hormone chỉ gồm estrogen và nguy cơ mắc ung thư buồng trứng, nhưng vẫn cần nghiên cứu thêm.

Bệnh túi mật

Một tổng quan nghiên cứu vào năm 2024 cho thấy sử dụng liệu pháp estrogen lâu dài trong thời kỳ mãn kinh có thể làm tăng nồng độ cholesterol trong dịch mật và từ đó làm tăng nguy cơ sỏi mật.

Tuy nhiên, sử dụng liệu pháp estrogen cho những mục đích như điều trị mãn kinh do phẫu thuật hoặc suy sinh dục dường như không gây ra những vấn đề này.

Nguy cơ mắc bệnh tim mạch

Khi bắt đầu sau 60 tuổi hoặc khi đã mãn kinh trên 10 năm, liệu pháp hormone có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ.

Trao đổi với bác sĩ trước khi bắt đầu liệu pháp hormone

Trước khi bắt đầu liệu pháp hormone, bạn nên trao đổi với bác sĩ về những điều sau đây:

• Các yếu tố nguy cơ của bản thân. Có nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch khi sử dụng liệu pháp hormone, chẳng hạn như bệnh sử cá nhân, tuổi tác, tiền sử gia đình, mức cholesterol, huyết áp, hút thuốc và bệnh tiểu đường.
• Loại liệu pháp hormone thay thế. Hỏi bác sĩ xem nên chọn liệu pháp hormone chỉ gồm estrogen hay liệu pháp kết hợp estrogen và progestin vì mỗi loại có tác động khác nhau đến sức khỏe tim mạch, tùy vào loại hormone, thời điểm bắt đầu và đường dùng (đường uống hay dùng ngoài da).
• Thời điểm bắt đầu. Hãy hỏi bác sĩ về thời điểm lý tưởng nhất để bắt đầu liệu pháp hormone, vì bắt đầu sử dụng khi vừa mới mãn kinh sẽ có lợi trong khi bắt đầu quá muộn có thể gây hại.
• Lựa chọn thay thế. Nếu bạn lo ngại về rủi ro của liệu pháp hormone thì hãy hỏi bác sĩ về các giải pháp không dùng hormone để làm giảm các triệu chứng mãn kinh và bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Bác sĩ cân nhắc những yếu tố nào khi chỉ định liệu pháp hormone thay thế?

Trước khi chỉ định liệu pháp hormone thay thế để điều trị các triệu chứng mãn kinh, bác sĩ sẽ cân nhắc những yếu tố sau đây:

• Tuổi tác và thời điểm mãn kinh. Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm mà bạn bước vào thời kỳ mãn kinh. Bắt đầu liệu pháp hormone khi vừa mới mãn kinh sẽ có tác động khác đến sức khỏe tim mạch so với bắt đầu muộn.
• Bệnh sử, bao gồm các yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch, cục máu đông, ung thư vú hoặc vấn đề về gan.
• Các triệu chứng mãn kinh. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng như bốc hỏa hoặc khô âm đạo để xác định xem bạn có cần dùng liệu pháp hormone hay không.
• Tiền sử gia đình. Nguy cơ mắc bệnh tim mạch và ung thư khi sử dụng liệu pháp hormone sẽ cao hơn nếu bạn có tiền sử gia đình bị các bệnh lý này.
• Loại liệu pháp hormone. Nên dùng liệu pháp hormone chỉ gồm estrogen hay kết hợp estrogen và progestin. Điều này tùy thuộc vào việc bạn có còn tử cung hay không.
• Đường dùng liệu pháp hormone. Nên dùng liệu pháp hormone đường uống, miếng dán, gel hay các dạng khác.

Các cách khác để làm giảm triệu chứng mãn kinh

Ngoài liệu pháp hormone thay thế còn nhiều cách khác để làm giảm các triệu chứng khó chịu trong thời kỳ mãn kinh:

• Thay đổi lối sống. Tập thể dục đều đặn, ăn uống lành mạnh, đủ chất, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng có thể giúp giảm các triệu chứng.
• Thuốc không chứa hormone. Thuốc chống trầm cảm, thuốc chống co giật và thuốc điều trị tăng huyết áp có thể giúp giảm bốc hỏa và cải thiện tâm trạng tiêu cực.
• Thực phẩm chức năng và thảo dược, ví dụ như phytoestrogen, đương quy, nhân sâm, bạch linh, ngưu tất và tinh dầu hoa anh thảo.
• Kem dưỡng ẩm âm đạo và gel bôi trơn để khắc phục tình trạng khô âm đạo.
• Châm cứu.

Tóm tắt bài viết

Tác động của liệu pháp hormone thay thế đến sức khỏe tim mạch ở mỗi người là khác nhau, tùy thuộc vào các yếu tố như bệnh sử, độ tuổi và loại liệu pháp hormone.

Nếu bạn đang mắc bệnh tim mạch hoặc có các yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch thì cần cho bác sĩ biết trước khi bắt đầu sử dụng liệu pháp hormone.

Bác sĩ sẽ xác định xem liệu pháp hormone có an toàn cho bạn hay không và đưa ra các giải pháp thay thế để kiểm soát các triệu chứng mãn kinh trong trường hợp bạn không phù hợp sử dụng liệu pháp hormone.