Tổng quan về bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD)- Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn

Bệnh viện Hoàn Mỹ

11:32 +07 Thứ năm, 08/07/2021

Chia sẻ

I- Căn bản

A. Dịch tễ học

Độ xuất hiện

Ở trẻ em: tỷ lệ khoảng 1/300–1.000

Tỷ lệ mắc

Tỷ lệ trào ngược dạ dày tá tràng (GERD): là 10–20% theo thống kê ở Mỹ
Tỷ lệ mắc thực quản Barrett: 1,5%
65% người lớn bị chứng ợ nóng, trong đó 15% có triệu chứng xuất hiện thường xuyên (hàng tuần).

Yếu tố nguy cơ

Béo phì
Uống rượu
Hút thuốc
Uống cà phê

Di truyền học

Đã xác định được hiện tượng đa dạng gen (gene polymorphism) có thể ảnh hưởng đến sự di truyền bệnh

Phòng ngừa chung

Liệu pháp tư thế ở trẻ em: Cho trẻ ngồi từ 2–3 giờ sau các bữa ăn; cho ăn thức ăn hơi đặc
Tránh uống rượu, chất nicotine và caffein.
Tránh nằm ngay sau khi ăn.
Nâng cao đầu giường (15 cm)

B. Căn nguyên

Thường do thư giãn cơ LES không phù hợp:

Thức ăn (thức ăn béo, thức ăn nhiều gia vị, chanh, chocolat, bạc hà, hành)
Các loại thuốc men (thuốc đối kháng cholinergic, thuốc giãn cơ trơn, như các thuốc chặn kênh calcium, các thuốc thuộc nhóm nitrate)

Các yếu tố góp phần khác bao gồm:

Có thai (các nội tiết tố thai nghén làm giảm áp lực của cơ LES)
Nhu động ruột không hiệu quả
Xơ cứng bì (scleroderma)
Chậm làm rỗng dạ dày
Tư thế: tư thế nằm, cúi gập người
Béo phì

II-Chẩn đoán

A. Triệu chứng

Nóng rát thượng vị (70–85%)
Ợ ngược thức ăn đã tiêu hóa (60%)
Đau ngực, dạng đau thắt ngực (33%)
Đau bụng (29%)
Khan tiếng (21%)
Nuốt nghẹn các thức ăn đặc; trường hợp nuốt nghẹn cả thức ăn đặc lẫn lỏng thì nên nghĩ thêm đến các nguyên nhân khác (20%)
Co thắt phế quản (hen suyễn) (15–20%)
Sặc hít (14%)
Ho mạn tính
Hư tổn men răng

B. Bệnh sử

Ợ nóng: nóng rát sau xương ức
Ợ ngược, vị chua ở miệng
Triệu chứng xảy ra khi cúi gập người hay nằm
Các triệu chứng ngoài thực quản (như ho chẳng hạn)
Chế độ ăn, rượu, hút thuốc, và thức uống có caffeine
Chẩn đoán thường chỉ dựa trên bệnh sử là đủ, sau đó là thử điều trị trong một tuần bằng các phác đồ kháng acid

C. Chẩn đoán phân biệt

Viêm thực quản nhiễm trùng (do nấm Candida, do các virus herpes, HIV, cytomegalovirus)
Viêm thực quản do hóa chất (uống dung dịch kiềm)
Viêm thực quản do thuốc
Tổn thương do xạ trị
Bệnh Crohn
Cơn đau thắt ngực
Chít hẹp thực quản
Carcinoma thực quản
Co thắt tâm vị (Achalasia)
Xơ cứng bì
Bệnh viêm loét tiêu hóa

III- Điều trị

A. Thuốc men

1. Thuốc hàng thứ I

Điều trị từng bước:

Bước I: Thay đổi lối sống và chế độ ăn, kết hợp với thuốc ức chế H₂ hoặc ức chế bơm proton PPI.
Bước II: Nếu các triệu chứng vẫn tồn tại, nội soi để đánh giá
Bước III: Phẫu thuật

Thuốc ức chế H₂ dùng đường uống gồm:

Cimetidine 800 mg ngày 2 lần hoặc 400 mg ngày 4 lần,
Ranitidine 150 mg ngày 2 lần, hoặc
Famotidine 20 mg ngày 2 lần, hoặc
Nizatidine 150 mg ngày 2 lần.

Thuốc PPI:

Omeprazole 20 mg/ngày
Lansoprazole 30 mg/ngày
Pantoprazole 40 mg/ngày
Rabeprazole 20 mg/ngày
Esomeprazole 40 mg/ngày

Đối với viêm trợt loét thực quản: Dùng PPI trong 8 tuần có hiệu quả lành loét trong 90% trường hợp. PPI có hiệu quả hơn các thuốc ức chế H₂ trong điều trị viêm trợt loét thực quản.

Đối với trẻ em: Có thể dùng các thuốc kháng acid, thuốc ức chế thụ thể H2 dạng lỏng, omeprazole, metoclopramide

2. Thuốc hàng thứ II

Các thuốc kháng acid

Metoclopramide: 5–10 mg trước các bữa ăn chính
Thận trọng:

Rối loạn huyết học khi sử dụng PPI hay thuốc ức chế thụ thể H₂
Cần điều chỉnh liều theo chức năng thận đối với thuốc ức chế H₂.
Metoclopramide là chất ức chế dopamine: nguy cơ gây rối loạn trương lực cơ và rối loạn vận động muộn
Các thuốc PPI có thể gây giảm hấp thu B₁₂, cần thường xuyên kiểm tra lượng B₁₂nếu dùng PPI kéo dài

B. Điều trị bổ sung

1. Các biện pháp chung

Nâng cao đầu giường (15 cm) và tránh nằm ngay sau khi ăn.
Tránh cúi đầu thấp, tránh mặc quần áo quá chật.
Tránh dùng các thuốc gây giãn cơ thắt thực quản dưới (như các thuốc kháng cholinergic, thuốc ức chế kênh calcium).
Nên giảm cân.
Bỏ thuốc lá.
Tránh uống rượu bia.
Phẫu thuật mở hay nội soi cuộn đáy vị Nissen (Nissen fundoplication) giúp tăng chênh lệch áp suất giữa dạ dày và thực quản bằng cách cuộn đáy vị quanh thực quản xa, thường là giáp vòng (cuộn đáy vị 360 độ):
Chỉ định: có bằng chứng tổn thương thực quản nặng, đáp ứng không hoàn toàn với điều trị nội, điều trị nội đã lâu và khả năng phải điều trị bằng thuốc lâu dài
Cần loại trừ rối loạn vận động thực quản trước khi tiến hành phẫu thuật. Nếu có rối loạn vận động nên xem xét phẫu thuật cuộn đáy vị bán phần (270 độ, Toupet).
Cả phẫu thuật mở và nội soi đều đạt kết quả tốt ở >90% trường hợp, hiệu quả giảm triệu chứng ngang nhau, cải thiện chất lượng sống, giảm nhu cầu dùng thuốc.
Phân tích về chi phí/hiệu quả cho thấy nếu bệnh nhân cần điều trị >10 năm bằng PPI, thì can thiệp phẫu thuật sẽ có lợi hơn.