Nhồi máu - bệnh viện 103

1 . Định nghĩa 

• Nhồi máu là hiên tượng một vùng nào đó của cơ thể bị hoại tử do thiếu máu cục bộ .
• Nguyên nhân nhồi máu thông thường là nghẽn mạch và tắc mạch . Thường hiện tượng tắc xảy ra đột ngột và hoàn toàn .

2. Phân loại nhồi máu 

Dựa trên vị trí của của mạch máu bị tắc , nhồi máu có thể là nhồi máu động mạch hay nhồi máu tĩnh mạch . Dựa trên hình ảnh đại thể nhồi máu có loại nhồi máu trắng hay nhồi máu đỏ .

2 -1. Nhồi  máu động mạch .

Nguyên nhân quan trọng nhất là tắc mạch do vật tắc, thông thường vật tắc là cực nghẽn.

• Những tổn thương ở tim phải như viêm gan ba lá, viêm màng trong tim tạo nên cục nghẽn ở tim phải. Mảnh cục nghẽn ở tim phải hoặc mảnh cục nghẽn ở một tĩnh mạch ngoại vi đưa về tim phải sẽ gây nên nhồi máu phổi.
• Những tổn thương ở tim trái như viêm van hai lá, viêm van động mạch chủ, viêm màng trong tim tạo nên cục nghẽn ở tim trái dẫn tới nhồi máu ở các phủ tạng khác nhau như gan, lách, thận.

Ngoài nguyên nhân là các vật tắc, tất cả những yếu tố nào có thể làm ngưng dòng máu của một động mạch  đều có thể gây nhồi máu như một khối u đề nén vào động mạch, chấn thương làm đứt động mạch …

Nhồi máu động mạch chai làm hai loại : nhồi máu trắng và nhồi máu đỏ.

2-1 -1. Nhồi máu trắng :

• Nhồi máu trắng thường do tắc động mạch ở các cơ quan chắc đặc loại này thường gặp ở lách và thận .
• Nó xuất hiện khi một động mạch tận cùng bị tắc trong khi đó tĩnh mạch từ vùng đó đi ra vân lưu thông. Như vậy, tổ chức vùng đó sẽ bị hoại tử trong điều kiện hoàn toàn thiếu máu.

Về hình thể , ổ nhồi máu trắng chia làm 3 vùng:

• Vùng trung tâm: màu vàng nhạt gồm phần lớn tổ chức đã bị hoại tử, tan rã.
• Vùng trung gian: màu xám nhạt. Tại vùng này hình ảnh vi thể cho thấy là tổ chức tan rã có lẫn nhiều bạch cầu đa nhân và đại thực bào.
• Vùng ngoài cùng: vùng này rất mỏng, mầu đỏ. Vùng này, tổ chức còn sống, có những mao mạch giãn rất to khiến cho bạch cầu và hồng cầu thoát ra.

Tiến triển của ổ nhồi máu : khu vực bị thiếu máu hoại tử thường nhạt màu hơn so với tổ chức xung quanh , sau một vài ngày nó sẽ trở lên lốm đốm . Trong những ổ nhồi máu tái phát nó sẽ chuyển sang màu nâu , lâu ngày ổ nhồi máu sẽ bị xơ hóa dần và thành sẹo. Lúc đó chỉ còn lại một ổ màu trắng.

2-1 -2 . Nhồi máu đỏ:

• Nó xảy ra khi động mạch bị lấp cùng với việc tuần hoàn tĩnh mạch bị ngưng trệ. Như vậy, tổ chức bị thiếu máu nuôi dưỡng của động mạch sẽ chết nhưng lại chết trong điều kiên tràn đầy máu tĩnh mạch. Vì vậy mang mầu đỏ.
• Khi nó bị tắc, vùng này thiếu máu nuôi dưỡng, sẽ chết, nhưng trong khi đó, vẫn còn một số nhánh khác đứa máu tới. Nhưng máu này quá ít không đủ nuôi tổ chức mà chỉ gây nên tràn máu vào tổ chức đó mà thôi.

Về hình thể, ổ nhồi máu đỏ thường được nêu làm ví dụ là ổ nhồi máu ở phổi.

Hình ảnh đại thể cho thấy là một khối cứng, có giới hạn rõ rệt, mầu đỏ đậm, Khối này thường là hình tam giác, đáy quay về phía màng phổi, đỉnh quay về phía trong.

Về vi thể, thấy các phế nang chứa đầy máu, thành phế nang chỉ nhận thấy lờ mờ do các tế bào của thành phế nang bị hoại tử, không bắt mầu hoặc bắt màu rất kém.

2-2. Nhồi máu tĩnh mạch .

• Nhồi máu tĩnh mạch xuất hiện khi một tĩnh mạch bị tắc trong khi động mạch nuôi dưỡng còn nguyên vẹn.
• Nhồi máu này hay gặp ở ruột non, thận, lách, tinh hoàn. Hình ảnh điển hình hay gặp ở ruột non. Các quai ruột sưng to, thành dầy, ứ đầy máu, máu đỏ đậm ngả sang mầu đen.
• Trên thanh mạc có nhiều màng giả, niêm mạc ruột thì phù, chảy máu lan tràn thường có các ổ loét rải rác.Màng treo ruột cũng bị ngấm đầy máu.
• Tuy vậy, khi tắc ở động mạch mạc treo tràng trên cũng có thể sinh ra nhồi máu động mạch và hình ảnh rất giống với nhồi máu tĩnh mạch. Khi đó, rất khó phân biệt, thường phải tìm xem vật tắc nằm ở động mạch hay tĩnh mạch để chuẩn đoán.

3 .Tiến triển của ổ nhồi máu

• Phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí giải phẫu của nó , tình trạng tuần hoàn chung , khả năng của cơ thể cho việc sửa chữa nơI tổn thương .
• Ở tim chúng được thay thế bằng tổ chức xơ , não không thể thay thế bằng tổ chức xơ được , hoại tử nước trong não sẽ được tái hấp thu còn lại hang chứa đầy dịch sáng .
• Ở các tổ chức khác , các tế bào có khả năng phân chia tái tạo như gan nếu nhỏ có thể sửa chữa táI tạo, còn nếu lớn nói chung là thành sẹo .
• Nếu cục huyết khối nhiễm trùng hoặc vật tắc nhiễm khuẩn có biểu hiện viêm và abscess và ổ áp xe này thường lâu khỏi .

Nguồn: Bệnh viện 103