Kiểm soát bộ ba đường - đạm - mỡ cho bệnh nhân bị hội chứng ruột ngắn

1. Tổng quan về chế độ ăn trong hội chứng ruột ngắn

Hội chứng ruột ngắn (SBS) là một tình trạng suy giảm khả năng hấp thu có liên quan đến tần suất biến chứng cao và sử dụng nhiều nguồn lực chăm sóc sức khỏe. Căn bệnh này thường không trở nên rõ ràng về mặt lâm sàng cho đến khi khoảng 3/4 ruột non (SB) được cắt bỏ.

Theo đó, nếu không sử dụng tích cực các tác nhân dược lý, chế độ ăn uống nói chung sẽ không có hiệu quả trong việc hạn chế tiêu chảy nhiều ở bệnh nhân hội chứng ruột ngắn. Tuy nhiên, liệu pháp ăn kiêng là một thành phần quan trọng của việc chăm sóc ở những bệnh nhân này. Nền tảng của liệu pháp ăn kiêng là điều chỉnh lượng thức ăn để tạo điều kiện sử dụng chất dinh dưỡng và chất lỏng tối đa bằng cách giảm lượng phân. Đầu ra của phân trong hội chứng ruột ngắn được thúc đẩy bởi tải trọng chất lỏng vượt quá khả năng hấp thụ của ruột rút ngắn, nhưng các yếu tố khác cũng góp phần. Ví dụ, ngoài việc mất diện tích bề mặt hấp thụ, các cơ chế phản hồi kiểm soát quá trình vận chuyển và tiết axit, bicarbonate thường bị. Sự hiểu biết rõ ràng về các yếu tố này là điều cần thiết để lựa chọn các can thiệp điều trị tốt nhất.

Đánh giá ban đầu của tất cả bệnh nhân hội chứng ruột ngắn nên bao gồm đánh giá toàn diện về dinh dưỡng. Thông tin thu được phải bao gồm tiền sử liên quan đến sự thay đổi cân nặng, việc sử dụng thuốc (bao gồm cả thuốc bổ sung và thuốc không kê đơn), sự hiện diện của các triệu chứng khác có thể ảnh hưởng đến việc uống hoặc mất chất lỏng, các dấu hiệu / triệu chứng tiềm ẩn của thiếu vi chất dinh dưỡng và thể chất đánh giá các dấu hiệu mất nước và suy dinh dưỡng. Thông tin bổ sung cần được thu thập lúc ban đầu bao gồm tiền sử y tế, tâm thần và phẫu thuật liên quan trong quá khứ, bao gồm các bệnh đi kèm và sự hiện diện của các biến chứng ruột chẳng hạn như miệng ống nối; tắc nghẽn mãn tính; lỗ rò qua da và dẫn lưu phúc mạc.

Cũng nên thu thập tiền sử hỗ trợ dinh dưỡng, bao gồm thông tin liên quan đến thiết bị tiếp cận đường ruột và/ hoặc tĩnh mạch trung tâm, công thức được sử dụng, đường dùng và phương pháp sử dụng và các biến chứng đã biết trước đó. Cuối cùng, với mức độ động lực cao cần thiết để tuân thủ chế độ ăn uống, chất lỏng và các phương pháp điều trị y tế được chỉ định, sẽ rất hữu ích khi hỏi về trình độ học vấn, động lực, hệ thống hỗ trợ và các rào cản tiềm năng về kinh tế của họ.

Bằng chứng ban đầu chứng minh tác dụng có lợi của liệu pháp ăn kiêng ở bệnh nhân hội chứng ruột ngắn dựa trên một số nghiên cứu hạn chế bao gồm một số lượng nhỏ bệnh nhân có các giải phẫu ruột khác nhau. Các nghiên cứu này thường chứng minh sự giảm lượng phân và tăng trong việc hấp thụ, tùy thuộc vào giải phẫu ruột còn lại và lượng carbohydrate, chất béo được sử dụng. Cụ thể, những bệnh nhân hội chứng ruột ngắn với một đoạn ruột kết còn lại dường như thu được lợi ích nhiều nhất về mặt hấp thụ chất dinh dưỡng và giảm thất thoát phân từ chế độ ăn nhiều carbohydrate phức hợp, ít chất béo vừa phải.

Trong một môi trường nội trú, Byrne và cộng sự theo dõi gần 400 bệnh nhân trong khoảng thời gian 10 năm sau khi tư vấn chuyên sâu và theo dõi chặt chẽ trong 2-4 tuần và chứng minh thêm tầm quan trọng của chế độ ăn hội chứng ruột ngắn đối với việc cải thiện lượng phân và cả tình trạng dinh dưỡng và hydrat hóa. Họ kết luận rằng bệnh nhân đại tràng được hưởng lợi từ một chế độ ăn khác với những người không có ruột kết.

4.1. Chất béo

Chất béo là một nguồn calo tuyệt vời, nhưng tùy thuộc vào giải phẫu ruột còn lại ở bệnh nhân hội chứng ruột ngắn, quá nhiều chất béo có thể làm trầm trọng thêm tình trạng tăng tiết mỡ, dẫn đến mất calo, vitamin tan trong chất béo và các khoáng chất hóa trị hai trong phân.

Chuỗi trung bình triglyceride (MCT) thường được khuyến cáo sử dụng cho bệnh nhân hội chứng ruột ngắn, vì chúng được hấp thu trực tiếp qua ruột non và niêm mạc ruột già. Tuy nhiên, nó đã được chứng minh rằng chỉ những người có đoạn ruột kết còn lại dường như được hưởng lợi từ việc sử dụng chúng. Hơn nữa, triglyceride chứa ít calo hơn chất béo trong chế độ ăn uống, không có axit béo thiết yếu, không ngon miệng và không tăng cường sự thích nghi của ruột .

4.2. Chất đạm

Nhu cầu protein sẽ khác nhau tùy thuộc vào cơ địa của bệnh nhân trong quá trình bệnh. Đạm có giá trị sinh học cao luôn được ưu tiên hơn đạm thực vật. Bởi vì sự hấp thụ nitơ ít bị ảnh hưởng nhất bởi bề mặt giảm hấp thụ ở bệnh nhân hội chứng ruột ngắn. Không cần thay đổi protein trong chế độ ăn và việc sử dụng chế độ ăn dựa trên peptide ở những bệnh nhân này là không cần thiết.

Glutamine đường uống thường được khuyến cáo với bệnh nhân với hội chứng ruột ngắn, tuy nhiên, lợi ích lâm sàng của nó còn gây tranh cãi và không có đủ dữ liệu để hỗ trợ việc sử dụng ở bệnh nhân hội chứng ruột ngắn. Glutamine cũng dồi dào và sẵn có trong thực phẩm toàn phần protein có giá trị sinh học cao như thịt, cá, gia cầm, trứng và sữa.

4.3. Carbohydrate

Việc sử dụng nhiều carbohydrate phức tạp hơn so với đồ ngọt đậm đặc làm giảm khối lượng phân và tăng cường hấp thu trong hội chứng ruột ngắn. Chất xơ thấp hơn, carbohydrate phức hợp dễ tiêu hóa và hấp thụ hơn và nên là nguồn calo/ chất dinh dưỡng chính bất kể cấu trúc ruột còn lại. Những bệnh nhân còn lại một đoạn ruột kết có thể được hưởng lợi từ hàm lượng chất xơ hòa tan cao hơn, nhưng không phải giảm lượng đường uống do cảm giác no sớm, đặc biệt nếu cần tăng cân.

Một lĩnh vực mới nổi được quan tâm trong nhóm carbohydrate / tinh bột là có thể lên men, oligo-, di-, mono-saccharide và polyol, hoặc “FODMAPs”. FODMAP được vi khuẩn đường ruột hấp thu kém, thẩm thấu cao và dễ lên men. Chúng được tìm thấy trong thực phẩm thực vật và thuốc dạng lỏng (ví dụ: rượu đường như sorbitol và xylitol), cũng như một số công thức đường ruột (ví dụ: fructooligosaccharides, hoặc “FOS”) và có liên quan đến khí, đầy hơi, chuột rút và tăng phân tổn thất. Một hạn chế FODMAP được sửa đổi có thể đánh giá ở bệnh nhân đang thất bại với liệu pháp ăn kiêng hội chứng ruột ngắn thông thường, mặc dù cần nghiên cứu thêm về phương pháp này.

Liệu pháp dinh dưỡng là trung tâm để quản lý thành công bệnh nhân với hội chứng ruột ngắn . Giáo dục liên tục và quan trọng ở mức độ mà bệnh nhân / người chăm sóc có thể hiểu ngay từ đầu là điều cần thiết và phải dành đủ thời gian cho mục đích này. Khi ruột thích nghi và cải thiện sự hấp thụ, có thể các biện pháp can thiệp chế độ ăn uống có thể được giải phóng. Theo dõi suốt đời là cần thiết ở tất cả bệnh nhân hội chứng ruột ngắn và các mục tiêu quản lý thường thay đổi theo thời gian.

Tài liệu tham khảo

1. John K. DiBaise, Carol Rees Parrish, Short Bowel Syndrome in Adults – Part 1 Physiological Alterations and Clinical Consequences, Nutrition issues in gastroenterology, series #132, Practical gastroenterology • august 2014.
2. 1. O’Keefe SJ, Buchman AL, Fishbein TM, Jeejeebhoy KN, Jeppesen PB, Shaffer J. Short bowel syndrome and intestinal failure: consensus definitions and overview. Clin Gastroenterol Hepatol. 2006 Jan;4:6-10.
3. Dabney A, Thompson J, DiBaise J, et al. Short bowel syndrome after trauma. Am J Surg 2004;188:792-795. 3. Amiot A, Messing B, Corcos O, Panis Y, Joly F. Determinants of home parenteral nutrition dependency and survival of 268 patients with non-malignant short bowel syndrome. Clin Nutr 2013;32:368-374.
4. Thompson JS, DiBaise JK, Iyer KR, et al. Postoperative short bowel syndrome. J Am Coll Surg 2005;201:85-89