Đối phó với ADHD (tăng động giảm chú ý): Những điều bạn cần biết

Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một chứng rối loạn não ảnh hưởng đến cách bạn chú ý, ngồi yên và kiểm soát hành vi của mình. Nó xảy ra ở trẻ em, thanh thiếu niên và có thể tiếp tục đến tuổi trưởng thành.

Hội chứng tăng động giảm chú ý là rối loạn tâm thần được chẩn đoán phổ biến nhất ở trẻ em. Con trai thường mắc bệnh này nhiều hơn con gái. Nó thường được phát hiện trong những năm đầu đi học, khi một đứa trẻ bắt đầu có vấn đề về sự chú ý.

ADHD không thể được ngăn ngừa hoặc chữa khỏi. Nhưng phát hiện sớm, cộng với việc có kế hoạch điều trị và giáo dục tốt, có thể giúp trẻ em hoặc người lớn mắc ADHD kiểm soát các triệu chứng của nó.

Trẻ có chuyển động liên tục không? Trẻ có nói chuyện không ngừng? Hay gặp khó khăn khi tập trung và thích mơ mộng? Khi trẻ có các biểu hiện này có thể mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH) rối loạn này thường bắt đầu ở độ tuổi từ 3 đến 6. Và nó không chỉ là một căn bệnh thời thơ ấu. ADHD có thể tiếp tục trong những năm thiếu niên và đến tuổi trưởng thành.

Có ba loại tăng động giảm chú ý, bao gồm:

• Thiếu chú ý: Khó tập trung, khó làm theo hướng dẫn và khó hoàn thành công việc.
• Hiếu động - bốc đồng: Thường xuyên di chuyển, nói quá mức và làm gián đoạn người khác.
• Kết hợp cả hai loại trên: Trẻ có các triệu chứng của cả mất chú ý và tăng động - bốc đồng.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), các nghiên cứu cho thấy số lượng trẻ em được chẩn đoán mắc chứng ADHD tiếp tục gia tăng. Khoảng 11% trẻ em từ 4 đến 17 tuổi (6,4 triệu trẻ em) đã được chẩn đoán mắc chứng ADHD tính đến năm 2011, tăng từ 7,8% năm 2003, theo CDC.

Bác sĩ tâm thần trẻ em Tiffany R. Farchione, người xem xét các loại thuốc tại Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) để điều trị ADHD, nói rằng sự gia tăng đó có thể là do nhận thức của cộng đồng về chứng rối loạn và các bệnh tâm thần nói chung.

Trẻ em trai (13,2%) có nhiều khả năng đã từng được chẩn đoán mắc ADHD hơn trẻ em gái (5,6%). Farchione cho biết, các bé trai cũng có kiểu hiếu động-bốc đồng, dễ phát hiện hơn những đứa trẻ trầm tính, không chú ý.

Nếu bạn nghi ngờ trẻ có thể bị ADHD, hãy đến gặp bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ nhi khoa. Trẻ cũng nên kiểm tra thị giác, thính giác và bất cứ thứ gì khác có thể góp phần gây ra chứng mất chú ý. Bác sĩ có thể chẩn đoán ADHD hoặc giới thiệu trẻ đến một chuyên gia sức khỏe tâm thần để đánh giá.

FDA đã phê duyệt hai loại thuốc gồm chất kích thích và không chất kích thích để giúp giảm các triệu chứng của ADHD và cải thiện chức năng ở trẻ em dưới 6 tuổi.

Farchione nói rằng nó có vẻ phản trực giác, nhưng bất chấp tên gọi của chúng, các chất kích thích, chứa nhiều methylphenidate và amphetamine, thực sự có tác dụng làm dịu trẻ em mắc chứng ADHD dạng hiếu động. Chúng được cho là làm tăng mức độ dopamine trong não - một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến động lực, sự chú ý và chuyển động.

FDA cũng đã phê duyệt ba chất không kích thích để điều trị các triệu chứng của ADHD, bao gồm:

• Strattera (atomoxetine)
• Intuniv (guanfacine)
• Kapvay (clonidine).

Những chất này cung cấp một sự thay thế hữu ích cho trẻ em không dung nạp tốt với chất kích thích. Nói chuyện với chuyên gia chăm sóc sức khỏe của bạn về những loại thuốc có thể tốt nhất cho trẻ.

Ngoài việc dùng thuốc, một số trẻ bị ADHD được điều trị bằng liệu pháp hành vi để giúp kiểm soát các triệu chứng và cung cấp thêm các kỹ năng đối phó với căn bệnh này. Hơn nữa, các bậc cha mẹ có thể liên hệ với các trường học của trẻ và các nhóm hỗ trợ cộng đồng để có thông tin và hướng dẫn về cách đối phó với hành vi ADHD.

Các loại thuốc được FDA chấp thuận hiện có trên thị trường đã được kiểm tra về độ an toàn và hiệu quả trong các thử nghiệm lâm sàng trên trẻ em từ 6 tuổi trở lên. Nhưng khi đã có một số loại thuốc đã được phê duyệt và có mặt trên thị trường, FDA hiện đang yêu cầu thử nghiệm lâm sàng với những người tham gia là trẻ em từ 4 đến 5 tuổi.

Các loại thuốc điều trị ADHD đang được kê cho trẻ nhỏ hơn và các chuyên gia cho rằng dữ liệu từ các nghiên cứu lâm sàng phản ánh tính an toàn và hiệu quả cho nhóm tuổi này là điều cần thiết.

Nếu không được điều trị, ADHD có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Theo Viện Tâm thần Trẻ vị thành niên và Trẻ em Hoa Kỳ, một đứa trẻ có thể bị tụt hậu ở trường, gặp khó khăn trong quan hệ bạn bè và xung đột với cha mẹ.

Các nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em mắc chứng ADHD không được điều trị phải đến phòng cấp cứu nhiều hơn và có nhiều khả năng tự gây thương tích hơn những trẻ được điều trị chứng rối loạn này. Thanh thiếu niên mắc chứng ADHD không được điều trị có nhiều khả năng gặp rủi ro hơn, chẳng hạn như uống rượu và lái xe. Và chúng bị tai nạn xe cộ nhiều gấp đôi những người được điều trị.

Các nghiên cứu cho thấy khoảng 4% người lớn có thể bị ADHD. Đối với người lớn, các triệu chứng giống như ở trẻ em nhưng có thể biểu hiện hơi khác. Người lớn mắc chứng ADHD có thể có kỹ năng quản lý thời gian kém và gặp rắc rối với đa nhiệm, trở nên bồn chồn với thời gian ngừng hoạt động ít và tránh các hoạt động đòi hỏi sự tập trung lâu dài.

Chẩn đoán ADHD ở người lớn chỉ được đưa ra khi biết rằng một số triệu chứng đã xuất hiện sớm trong thời thơ ấu, thường là dưới bảy tuổi.

Đối với một số người lớn, chẩn đoán ADHD có thể mang lại cảm giác nhẹ nhõm. Nhận được chẩn đoán cho phép người lớn hiểu lý do cho các vấn đề của họ và điều trị có thể giúp họ đối phó với những thách thức hiệu quả hơn.