Các thuật ngữ liên quan đến bệnh tiểu đường

Bệnh tiểu đường xuất hiện khi cơ thể có vấn đề về insulin. Insulin là hormone được sinh ra từ tuyến tụy, nằm phía sau, bên dưới của dạ dày. Insulin có nhiệm vụ dự trữ, sử dụng đường, chất béo từ thức ăn cho cơ thể. Vì vậy, bệnh tiểu đường xuất hiện khi:

• Tuyến tụy không sản xuất được insulin
• Tuyến tụy sản xuất rất ít insulin, không đủ cung cấp cho cơ thể

Cơ thể không đáp ứng, phù hợp với insulin, hay còn gọi là “kháng insulin”

Tiểu đường là một bệnh mạn tính, không thể chữa khỏi tận gốc được. Nhưng những triệu chứng và biến chứng của tiểu đường gây ra có thể kiểm soát được thông qua việc người bệnh tuân thủ chặt chẽ phương pháp hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Hiện tại, bệnh tiểu đường vẫn chưa có thuốc điều trị. Người bệnh cần phải quản lý bệnh của mình để giữ sức khỏe tốt.

Tiểu đường được chia thành 2 loại, tiểu đường type 1 và tiểu đường type 2

Bệnh tiểu đường type 1

Tế bào sản xuất insulin của tuyến tụy bị phá hủy bởi hệ thống miễn dịch. Những người bị bệnh tiểu đường type 1 insulin không sản xuất ra được và phải tiêm insulin để kiểm soát lượng đường trong máu. Tiểu đường loại 1 thường xuất hiện ở người dưới 20 tuổi tuy nhiên lứa tuổi khác cũng có thể xảy ra

Bệnh tiểu đường type 2

Tiểu đường type 2, cơ thể có thể sản xuất được insulin. Tuy nhiên, lượng insulin tiết ra không đủ hoặc cơ thể không đáp ứng, insulin bị đề kháng, đường không thể được hấp thu vào các tế bào.

Tăng đường huyết: Chỉ đường huyết cao, tình trạng này khá phổ biến ở những người bị bệnh tiểu đường. Nó xảy ra khi cơ thể không có đủ insulin hoặc không thể sử dụng insulin.

Hạ đường huyết: Chỉ đường huyết thấp. Tình trạng này thường xảy ra ở những người bị bệnh tiểu đường. Hầu hết các trường hợp xảy ra khi có quá nhiều insulin trong khi lượng đường trong cơ thể không đủ

Tiểu đường khởi phát ở người lớn: Tên gọi trước đây của bệnh tiểu đường type 2. tuy nhiên hiện nay không còn đúng nữa bởi vì bệnh này hiện cũng phổ biến cả ở trẻ em.

Kháng nguyên: Các chất gây ra đáp ứng miễn dịch trong cơ thể, nhận diện các chất hoặc chất đánh dấu trên các tế bào. Cơ thể sản xuất kháng thể để chống lại các kháng nguyên, hoặc các chất có hại, và cố gắng để loại bỏ chúng.

Mức sản xuất Insulin cơ bản: Là lượng insulin cần thiết để kiểm soát sự dao động đường huyết bình thường hàng ngày. Hầu hết cơ thể mọi người sản xuất insulin liên tục để kiểm soát các biến động glucose xảy ra trong ngày. Ở những người bị bệnh tiểu đường, việc cung cấp một lượng insulin liên tục ở hàm lượng thấp thông qua bơm insulin là bắt chước hiện tượng bình thường này.

Insulin sinh

tổng hợp: Insulin ở người được tổng hợp nhờ công nghệ biến đổi gen. Các nhà sản xuất insulin tổng hợp sản xuất dưới dạng tác dụng ngắn, để kiểm soát sự tăng đường máu trong/sau mỗi bữa ăn. Họ cũng sản xuất insulin tác dụng dài để kiểm soát lượng đường giữa các bữa ăn và khi đói, chẳng hạn như trong đêm.

Theo dõi đường

Máu hoặc xét nghiệm đường máu: Là phương pháp xét nghiệm lượng đường trong máu. Theo dõi đường máu tại nhà bằng cách dùng thiết bị trích máu từ ngón tay ra. Nhỏ một giọt máu lên que thử và chèn que thử vào máy đo đường huyết để hiển thị lượng đường trong máu.

Xét nghiệm đường máu cũng có thể được thực hiện tại phòng xét nghiệm. Theo dõi đường huyết thực hiện ba hoặc bốn lần một ngày cho những người bị bệnh tiểu đường phụ thuộc insulin. Tùy thuộc vào tình huống mà đường huyết được đề nghị kiểm tra trước bữa ăn, hai giờ sau bữa ăn, trước khi đi ngủ, vào giữa đêm, trước và sau khi tập thể dục.

Tiểu đường không ổn định: Khi lượng đường trong máu của một người chuyển biến rất nhanh từ cao xuống thấp và từ thấp lên cao.

Tiểu đường thai kỳ: Mức đường huyết cao bắt đầu hoặc được chẩn đoán lần đầu tiên trong lúc mang thai. Nguyên nhân do sự thay đổi nội tiết tố trong quá trình mang thai ảnh hưởng đến hoạt động của insulin dẫn đến việc tăng đường huyết. Thông thường, mức đường máu sẽ trở lại bình thường sau sinh. Tuy nhiên, những phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ có nguy cơ mắc tiểu đường loại 2 cao hơn sau này. Tiểu đường thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ gặp biến chứng trong quá trình chuyển dạ và sinh con.

Cũng như tăng tỷ lệ biến chứng liên quan đến sự tăng kích thước thai nhi.

Tiểu đường nhiễm toan ceton là một tình trạng nghiêm trọng đe dọa tính mạng người bệnh.

Đây là kết quả của tăng đường huyết, mất nước. Và sự tích tụ axit cần truyền dịch và insulin khẩn cấp. Tiểu đường nhiễm toan ceton xảy ra khi có thể không có đủ insulin và các tế bào trở nên “đói” đường. Một nguồn năng lượng thay thế được gọi là xeton bị kích hoạt, tạo ra sự tích tụ của axit. Nhiễm toan xeton có thể dẫn đến hôn mê và thậm chí tử vong.

Xét nghiệm đường huyết lúc đói. Đây là phương pháp thường dùng trong sàng lọc bệnh tiểu đường. Xét nghiệm này đo lượng đường trong máu của một người sau khi nhịn đói hoặc không ăn uống bất cứ thứ gì trong vòng ít nhất 8 giờ. Bình thường đường huyết lúc đói là ít hơn 100 mg/dL. Đường huyết lúc đói lớn hơn 100mg/dL và dưới 126 mg/dL có nghĩa là người có mức đường huyết lúc đói hơi cao nhưng có thể không bị bệnh tiểu đường.

Việc chẩn đoán bệnh tiểu đường được thực hiện khi đường huyết lúc đói lớn hơn 126 mg/dL và khi xét nghiệm máu cho thấy kết quả bất thường. Những xét nghiệm này có thể được. lặp lại một vài ngày sau đó hoặc bằng cách đo đường huyết 2 giờ sau bữa ăn. Nếu đường huyết sau bữa ăn cao hơn 200 mg/dL và đường huyết khi đói cao hơn 126 mg/dL. Bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh tiểu đường.

Xét nghiệm dung nạp Glucose: Xét nghiệm để chẩn đoán xác định bệnh tiểu đường. Xét nghiệm này được thực hiện trong một phòng thí nghiệm hoặc phòng khám vào buổi sáng trước khi ăn. Yêu cầu bệnh

nhất ít nhất 8 giờ trước khi làm xét nghiệm không được ăn bất kỳ thực phẩm gì. Đầu tiên, lấy 1 mẫu máu lúc đói. Sau đó, cho uống một dung dịch chứa đường. Hai giờ sau, thực hiện xét nghiệm thứ 2. Đường máu lúc đói bằng hoặc lớn hơn 126 mg/dl xác định mắc bệnh tiểu đường. Đường máu lúc đói từ 100 mg/dl và 125 mg/dl được nghĩa là hạ đường huyết lúc đói. Nếu kết quả kiểm tra sau hai giờ cho thấy đường huyết bằng hoặc lớn hơn 200 mg/dl, người xác định mắc bệnh tiểu đường. Đường huyết sau hai giờ dao động từ 140 mg/dl và 199 mg/dl được phân loại làm giảm dung nạp glucose.

Theo dõi đường huyết tại nhà: Cách tự kiểm tra lượng đường trong máu. Xét nghiệm này dùng máu toàn phần (chứa huyết tương và tế bào máu) nên kết quả có thể khác kết quả đo trong phòng thí nghiệm chỉ sử dụng huyết tương. Thông thường, các kết quả đường huyết đo trong phòng thí nghiệm có thể cao hơn so với kết quả đường huyết thực hiện tại nhà.

Insulin nhân tạo: Insulin sản xuất bằng công nghệ sinh học giống với insulin mà cơ thể tạo ra. Mã DNA để làm insulin của người được đưa vào vi khuẩn hoặc tế bào nấm men; insulin sinh ra được tinh chiết và sử dụng trên người.

Insulin tổng hợp: Một hỗn hợp insulin có chứa insulin tác dụng ngắn, vừa hoặc dài. Bạn có thể mua insulin trộn sẵn để khỏi phải trộn insulin từ hai chai khác nhau.

Phản ứng insulin: Một tên gọi khác của hạ đường huyết. Điều này xảy ra khi người bị bệnh tiểu đường tiêm quá nhiều insulin, hoặc ăn quá ít, hoặc đã tập thể dục mà không ăn thêm thức ăn.

Để tầm soát bệnh tiểu đường, hiện nay tại bệnh viện triển khai gói sàng lọc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu nhằm giúp phát hiện sớm tình trạng tiền đái tháo đường, phân loại chính xác type tiểu đường, xây dựng chế độ dinh dưỡng, theo dõi giảm thiểu các nguy cơ, biến chứng do tiểu đường gây ra.