Các phương pháp vô cảm trong phẫu thuật lồng ngực

Vô cảm là phương pháp được sử dụng trong hầu hết các cuộc phẫu thuật để làm mất đi cảm giác tạm thời, giúp người bệnh giảm đau. Vô cảm hay còn gọi là gây mê gồm có vô cảm toàn thân - gây mê toàn thân (gồm gây mê mặt nạ, gây mê tĩnh mạch, gây mê nội khí quản và gây mê phối hợp) và vô cảm vùng - gây tê vùng (gây tê tủy sống, gây tê ngoài da - niêm mạc, gây tê tại chỗ, gây tê ngoại biên - đám rối và gây tê ngoài màng cứng).

Phẫu thuật lồng ngực sử dụng 2 phương pháp vô cảm phổ biến là gây mê tĩnh mạch và gây mê nội khí quản. Trong đó, gây mê tĩnh mạch có thể kết hợp với gây tê ngoài màng cứng.

Gây mê tĩnh mạch toàn bộ là phương pháp vô cảm phổ biến trong phẫu thuật lồng ngực. Có thể thực hiện gây mê tĩnh mạch theo 2 cách sau:

• Gây mê kết hợp thuốc mê bốc hơi: Bệnh nhân được khởi mê bằng thuốc mê tĩnh mạch có tác dụng ngắn (Propofol), sau đó kết hợp với thuốc giãn cơ và dùng thuốc mê bốc hơi để duy trì mê. Thuốc giãn cơ nên dùng là loại ít tăng tiết tracrium, esmeron và ít làm co thắt khí - phế quản. Thuốc mê bốc hơi gồm có thuốc mê bốc hơi họ halogen, nitơ oxit và thuốc mê sevoflurane.
• Thuốc mê bốc hơi họ halogen: Thuốc mê bốc hơi dùng trong phẫu thuật lồng ngực có tác dụng làm giãn phế quản không đặc hiệu và không làm tăng shunt phổi so với thuốc mê tĩnh mạch. Thuốc mê bốc hơi có khả năng đào thải nhanh, vì vậy cho phép tháo bỏ máy thở và ống nội khí quản ở người bệnh sớm.
• Thuốc mê sevoflurane: Ngoài các ưu điểm như thuốc mê bốc hơi họ halogen còn có tác dụng là ít gây rối loạn huyết động, kích ứng đường thở và từ đó không làm tăng sức cản đường thở.
• Nitơ oxit: Nitơ oxit có thể làm giảm liều của thuốc mê bốc hơi trong phẫu thuật lồng ngực, nhưng cần lưu ý, không dùng nitơ oxit khi thực hiện thông khí một phổi vì có thể làm tăng shunt phổi và gây thiếu oxy máu nghiêm trọng hơn. Nitơ oxit chống chỉ định với các trường hợp có nang và bóng khí vì khi giãn nở khí có thể làm vỡ bóng khí hoặc nang.

Ngoài ra, có thể dùng thuốc mê tĩnh mạch với máy bơm tiêm điện thông thường hoặc kết hợp với phần mềm TCI để kiểm soát nồng độ thuốc mê.

• Gây mê kết hợp với gây tê ngoài màng cứng vùng ngực: Sử dụng thuốc gây mê tĩnh mạch có tác dụng ngắn (Propofol) và kết hợp với gây tê ngoài màng cứng, gây tê tại chỗ, gây tê vùng để duy trì mê. Dùng thuốc giảm đau họ morphin để giúp người bệnh giảm đau trong và sau phẫu thuật lồng ngực, đồng thời làm giảm liều cũng như hạn chế một số tác dụng phụ do thuốc mê gây ra. Trong các loại thuốc giảm đau họ morphin fentanyl thuộc nhóm opioid, là loại thuốc phù hợp với bệnh nhân tim mạch và không làm ảnh hưởng đến oxy hóa máu khi thông khí một phổi.

Trong phẫu thuật lồng ngực, gây mê nội khí quản được chỉ định tuyệt đối với các trường hợp:

• Ngăn ngừa, hạn chế tình trạng nhiễm trùng, xuất huyết hoặc tắc phế quản ở phổi lành, không để lây lan hoặc tràn dịch máu, mủ ở phổi tổn thương sang phổi lành.
• Điều chỉnh phân phối thông khí trong các trường hợp rò phế quản màng phổi - da, rò phế quản màng phổi, đại phẫu hệ thống đường thở, phẫu thuật khí phế quản, một bên phổi có bóng nước hoặc kén lớn.
• Phẫu thuật lồng ngực để rửa một bên phổi, phế quản do bụi phổi, ứ đọng protein ở phế nang.

Gây mê nội khí quản được chỉ định tương đối với các trường hợp: phẫu thuật vào tủy sống ở vùng ngực, nội soi lồng ngực, mạch máu lớn ở ngực; cắt thực quản, u trung thất, thùy phổi, phổi.

Gây mê nội khí quản thông khí nhân tạo là chỉ định bắt buộc đối với phẫu thuật lồng ngực mở ngực, ống nội khí quản thường dùng là ống 2 nòng, với các bước thực hiện như sau:

• Khởi mê: Đảm bảo khởi mê đủ sâu và đủ độ giãn cơ. Để giảm phản xạ co thắt phế quản có thể dùng lidocain dạng xịt.
• Bôi trơn ống, dùng dây có nòng cứng để định hướng đặt ống bên trong của nhánh phế quản.
• Đưa ống nội khí quản vào lỗ thanh môn có dùng đèn soi thanh quản, sau đó rút nòng và ống.

Trong quá trình thực hiện gây mê nội khí quản phẫu thuật lồng ngực, cần theo dõi các chỉ số độ sâu gây mê, dấu hiệu sinh tồn và một số chỉ số khác, trong đó các thông số của máy gây mê cần được giữ nguyên.

Tùy vào phẫu thuật lồng ngực cụ thể sẽ có phương pháp vô cảm phù hợp. Tuy nhiên, phẫu thuật lồng ngực là phẫu thuật lớn, cần thực hiện gây mê toàn thân, nếu có mở ngực cần thực hiện thông khí nhân tạo cho bệnh nhân.