Huyết áp bất thường khi mang thai

Huyết áp là áp lực máu tác động lên thành động mạch. Mỗi lần tim co bóp, máu sẽ được bơm vào động mạch, sau đó chảy đến các bộ phận còn lại của cơ thể. Ở hầu hết mọi người, máu chảy qua động mạch với tốc độ và áp lực bình thường. Tuy nhiên, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ máu chảy qua động mạch và gây ra tình trạng huyết áp cao trở xuống bình thường.

Khi đo huyết áp, kết quả sẽ gồm có hai chỉ số. Chỉ số đầu tiên là huyết áp tâm thu, là áp lực máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp để bơm máu. Chỉ số thứ hai là huyết áp tâm trương, là áp lực máu trong động mạch khi tim nghỉ giữa các lần co bóp. Huyết áp tăng tự nhiên vào mỗi lần tim co bóp và giảm khi tim nghỉ. Tuy nhiên, những thay đổi nhanh chóng mà cơ thể trải qua trong thời kỳ mang thai có thể ảnh hưởng đến huyết áp và khiến cho chỉ số huyết áp có sự thay đổi lớn so với khi chưa mang thai.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), huyết áp bình thường là 120/80 mmHg trở xuống. Huyết áp dưới 90/60 mmHg là huyết áp thấp và trên 140/90 mmHg trong thai kỳ là huyết áp cao hay tăng huyết áp. Ở phụ nữ mang thai, huyết áp cao phổ biến hơn nhiều so với huyết áp thấp.

Huyết áp bất thường trong thai kỳ là một vấn đề đáng lo ngại. Cả mẹ và bé đều có nguy cơ gặp phải biến chứng. Tuy nhiên, khám thai định kỳ và theo dõi huyết áp cẩn thận sẽ giúp phòng ngừa các biến chứng này.

Thế nào là huyết áp bất thường?

Theo định nghĩa của AHA, các mức huyết áp bất thường ở nam giới và phụ nữ không mang thai là:

• Tiền tăng huyết áp: huyết áp tâm thu từ 120 đến 129 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg.
• Tăng huyết áp độ 1: huyết áp tâm thu từ 130 đến 139 mmHg hoặc huyết áp tâm trương từ 80 đến 89 mmHg.
• Tăng huyết áp độ 2: huyết áp tâm thu 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương 90 mmHg trở lên.
• Cơn tăng huyết áp: huyết áp tâm thu trên 180 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương trên 120 mmHg.

Huyết áp cao hay thấp hơn bình thường không phải lúc nào cũng có triệu chứng rõ ràng. Trên thực tế, nhiều người bị tăng huyết áp hoặc huyết áp thấp không có bất kỳ triệu chứng nào. Khi có, các triệu chứng thường là:

Triệu chứng của tăng huyết áp

Tăng huyết áp, hay cao huyết áp, trong thai kỳ được định nghĩa là huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên. Tình trạng này có thể gây:

• Đỏ mặt
• Sưng phù tay hoặc chân
• Đau đầu
• Hụt hơi
• Đau bụng
• Buồn nôn
• Nôn mửa
• Thay đổi về thị lực

Triệu chứng của huyết áp thấp

Huyết áp thấp được định nghĩa là huyết áp từ 90/60 mmHg trở xuống. Một số triệu chứng thường gặp của huyết áp thấp:

• Chóng mặt
• Khó tập trung
• Đổ mồ hôi lạnh
• Nhìn mờ
• Thở gấp
• Mệt mỏi, kiệt sức

Nếu bạn thường xuyên gặp các triệu chứng tăng huyết áp hoặc huyết áp thấp, hãy đi khám để bắt đầu điều trị từ sớm và tránh gặp phải biến chứng.

Phương pháp chẩn đoán huyết áp bất thường

Bệnh tăng huyết áp và huyết áp thấp không phải lúc nào cũng có triệu chứng. Cách duy nhất để biết huyết áp của bản thân ở mức bình thường hay bất thường là đo huyết áp. Mẹ bầu sẽ được đo huyết áp vào mỗi lần khám thai và cũng có thể tự đo tại nhà. Nếu đo huyết áp tại nhà và kết quả thường xuyên ở mức bất thường, hãy đi khám ngay, không cần chờ đến lần khám thai tiếp theo.

Nguyên nhân gây huyết áp bất thường khi mang thai

Tăng huyết áp ở phụ nữ mang thai được chia thành hai loại là tăng huyết áp mạn tính và tăng huyết áp thai kỳ. Tăng huyết áp mạn tính là tình trạng tăng huyết áp xảy ra từ trước khi mang thai hoặc trong vòng 20 tuần đầu của thai kỳ và kéo dài hơn 6 tuần sau khi sinh.

Tăng huyết áp thai kỳ là tình trạng tăng huyết áp xảy ra sau tuần 20 của thai kỳ ở những phụ nữ không có tiền sử tăng huyết áp. Huyết áp thường trở về bình thường sau khi sinh.

Một tổng quan nghiên cứu vào năm 2016 cho thấy tuổi tác, béo phì và một số vấn đề sức khỏe khác có thể là yếu tố góp phần gây nên tình trạng này. Mặc dù tăng huyết áp thai kỳ thường tự hết sau khi sinh nhưng những phụ nữ bị tăng huyết áp thai kỳ có nguy cơ cao mắc bệnh tăng huyết áp sau này.

Mặc dù ít gặp hơn nhiều so với tăng huyết áp nhưng phụ nữ mang thai cũng có thể bị huyết áp thấp. Khi mang thai, các mạch máu giãn ra và điều này làm giảm huyết áp. Đây là hiện tượng bình thường trong 24 tuần đầu của thai kỳ. Đa phần, huyết áp chỉ thấp hơn một chút so với trước khi mang thai.

Huyết áp quá thấp trong thời kỳ mang thai có thể là do:

• Mất nước
• Bệnh tiểu đường
• Lượng đường trong máu thấp
• Vấn đề về tim
• Vấn đề về tuyến giáp
• Phản ứng dị ứng nghiêm trọng
• Mất máu
• Nhiễm trùng
• Thiếu hụt dinh dưỡng, đặc biệt là axit folic, vitamin B và vitamin D

Điều trị huyết áp bất thường khi mang thai

Những thai phụ bị tăng huyết áp cần được theo dõi chặt chẽ để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm. Thai phụ cần khám thai thường xuyên hơn và theo dõi tần suất thai máy (thai nhi cử động) mỗi ngày. Thai máy yếu có thể là dấu hiệu chỉ ra vấn đề và có thể cần sinh mổ ssớm.

Mẹ bầu sẽ được siêu âm vào mỗi lần khám thai để đánh giá sự phát triển của thai nhi. Bác sĩ sẽ kê thuốc điều trị tùy vào loại và mức độ nghiêm trọng của tình trạng tăng huyết áp.

Huyết áp thấp nhẹ thường không cần điều trị.

Nếu huyết áp thấp nghiêm trọng, mẹ bầu có thể thử các cách sau đây để cải thiện huyết áp:

• Uống nhiều nước
• Ăn nhiều muối hơn

Để tránh bị hạ huyết áp:

• Đứng dậy từ từ khi đang ngồi hoặc nằm
• Mang vớ y khoa để ngăn máu ứ đọng ở chân
• Không đứng lâu

Biến chứng của huyết áp bất thường khi mang thai

Huyết áp cao làm tăng nguy cơ biến chứng ở cả mẹ và thai nhi, gồm:

• Sinh non
• Phải sinh mổ
• Thai giới hạn tăng trưởng
• Nhau bong non
• Tiền sản giật và sản giật

Huyết áp thấp trong thai kỳ cũng ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và bé. Một nghiên cứu được công bố vào năm 2010 cho thấy gần một nửa số trường hợp huyết áp thấp trong thai kỳ xảy ra ở những phụ nữ đã bị huyết áp thấp từ trước. Cũng theo nghiên cứu này, những thai phụ bị thường xuyên bị huyết áp thấp có nguy cơ cao bị buồn nôn, nôn, chảy máu âm đạo và thiếu máu.

Phòng ngừa huyết áp bất thường khi mang thai

Cần phòng ngừa huyết áp bất thường ngay từ đầu để giảm nguy cơ biến chứng. Nếu bạn có ý định mang thai, hãy đi khám sức khỏe để phát hiện sớm vấn đề về huyết áp. Ngoài ra, cố gắng đạt được và duy trì cân nặng khỏe mạnh trước khi mang thai.

Không có cách nào có thể ngăn ngừa tăng huyết áp trong thai kỳ một cách tuyệt đối. Tuy nhiên, thực hiện những điều dưới đây có thể làm giảm nguy cơ:

• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh
• Kiểm soát tất cả các bệnh lý đang mắc, chẳng hạn như bệnh tiểu đường
• Hạn chế uống rượu bia
• Không hút thuốc lá và tránh xa khói thuốc
• Tập thể dục đều đặn