Siêu âm nam khoa: Phân loại và mục đích

Hiện nay các thông tin khoa học cho biết, siêu âm hầu như có tác động rất ít lên hệ thống sinh sản và an toàn cho sức khỏe nam giới.

Hơn một phần năm số nam giới trong nước đang gặp phải các vấn đề liên quan đến bệnh nam khoa và con số này đang có xu hướng tăng nhanh. Tuy nhiên, khác với nữ giới, nam giới thường ít quan tâm đến bệnh nam khoa, ít đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn vì còn ngại ngùng, sợ bị cười chê. Thời điểm đến khám thường thấy là khi bệnh đã bị nặng hoặc gây ra nhiều biến chứng.

Nguyên nhân gây bệnh nam khoa khá đa dạng, bao gồm:

• Không vệ sinh hoặc vệ sinh cơ quan sinh dục ngoài không đúng cách.
• Quan hệ tình dục không an toàn, không sử dụng biện pháp bảo vệ, quan hệ với những người mắc các bệnh lý lây nhiễm qua đường tình dục.
• Vệ sinh đồ lót không đúng cách.
• Sử dụng chung quần với những người bị bệnh truyền nhiễm.
• Sử dụng các đồ chơi tình dục hoặc quan hệ một cách thô bạo, gây trầy xước, chấn thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Đã mắc bệnh nam khoa nhưng không được thăm khám và điều trị đúng cách tại các phòng khám hoặc cơ sở y tế không đảm bảo chất lượng

Các bệnh lý nam khoa nói chung nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm thường có tiên lượng tốt, tỷ lệ điều trị thành công cao. Tuy nhiên, sẽ rất nguy hiểm nếu vì ngại ngùng hoặc xấu hổ mà không đi khám, bệnh chuyển sang giai đoạn nặng có thể dẫn đến các biến chứng trầm trọng. Bệnh ảnh hưởng đến quan hệ tình dục, làm giảm chất lượng đời sống vợ chồng, thậm chí có thể tác động xấu đến khả năng sinh sản.

Siêu âm nam khoa là một phần không thể thiếu khi thăm khám bệnh nam khoa. Sau khi khai thác tiền sử, khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định các xét nghiệm cần thiết kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh đi kèm. Siêu âm nam khoa bao gồm siêu âm tinh hoàn, siêu âm dương vật và siêu âm tuyến tiền liệt.

Tinh hoàn là cơ quan có nhiệm vụ sản xuất tinh trùng và hóc môn nam giới, testosteron. Hai tinh hoàn nằm hai bên phải và trái của dương vật, có hình oval không đều, đường kính khoảng 4cm, trọng lượng trung bình 10 gram.

Siêu âm tinh hoàn được chỉ định khi nghi ngờ có các bất thường của tinh hoàn thông qua việc thăm khám lâm sàng. Sóng âm được phát ra từ đầu dò đến tinh hoàn và phản xạ ngược lại tạo hình ảnh qua màn hình siêu âm. Đây được xem như là phương tiện chẩn đoán hình ảnh duy nhất để chẩn đoán các bệnh lý tại tinh hoàn. Kích thước, cấu trúc của tinh hoàn, mào tinh và thừng tinh là các thông tin mà siêu âm tinh hoàn cung cấp cho bác sĩ điều trị. Ngoài ra, siêu âm tinh hoàn còn có thể đánh giá được cấu trúc và chức năng của hệ mạch máu nuôi tinh hoàn.

Siêu âm tinh hoàn có thể giúp chẩn đoán được nhiều bệnh nam khoa khác nhau, bao gồm:

• Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Hình ảnh thu được là các mạch máu phía trên tinh hoàn giãn lớn bất thường, tạo thành từng búi mạch, gây ứ trệ tuần hoàn. Đây là một trong số các nguyên nhân gây vô sinh thứ phát.
• Viêm mào tinh hoàn: Hình ảnh gợi ý trên siêu âm tinh hoàn là các ống nằm sau tinh hoàn bị viêm.
• Xoắn tinh hoàn: Đây là bệnh lý cấp cứu cần được điều trị ngay để bảo tồn chức năng của tinh hoàn. Biến chứng của bệnh là hoại tử tinh hoàn, teo nhỏ tinh hoàn. Siêu âm doppler tinh hoàn hỗ trợ đánh giá tình trạng nuôi dưỡng của các mạch máu để đánh giá mức độ khẩn cấp của xoắn tinh hoàn.
• Viêm tinh hoàn: Nhìn thấy phản ứng viêm, các ổ dịch hoặc mủ tại mô tinh hoàn. Viêm tinh hoàn thường do viêm nhiễm ngược dòng.
• Chấn thương tinh hoàn: Siêu âm giúp đánh giá được mức độ chấn thương.

Siêu âm dương vật được tiến hành với nguyên lý tương tự như siêu âm tinh hoàn. Người bệnh được yêu cầu bộc lộ cơ quan sinh dục ngoài để tiến hành khảo sát. Ở dương vật, siêu âm giúp đánh giá được cấu trúc phần mềm như thể hang, thể xốp, bao trắng. Ngoài ra, siêu âm dương vật còn có thể khảo sát được tuần hoàn bên trong dương vật, phát hiện được các trường hợp bệnh lý liên quan đến mạch máu.

Các bệnh nam khoa có thể được phát hiện và chẩn đoán thông qua siêu âm dương vật được liệt kê ở bên dưới:

• Chấn thương dương vật: Gãy hoặc tụ máu phần mềm.
• Cương dương vật kéo dài.
• Xơ vữa mạch máu nuôi dương vật.

So với siêu âm tinh hoàn và dương vật, siêu âm tuyến tiền liệt được ứng dụng phổ biến hơn trên lâm sàng. Việc khảo sát tuyến tiền liệt không phải dễ thực hiện vì tuyến tiền liệt nằm ở vị trí khá sâu trong cơ thể, vì thế siêu âm được thực hiện thông qua đường trực tràng cho hình ảnh rõ nét hơn so với siêu âm qua đường bụng.

Nếu thực hiện qua ngã bụng, người bệnh sẽ được yêu cầu nín tiểu. Bàng quang có nước tiểu là cửa sổ âm gián tiếp giúp tăng chất lượng hình ảnh khi khảo sát. Khi thực hiện siêu âm tuyến tiền liệt qua trực tràng, cần lưu ý hướng dẫn người bệnh thụt tháo sạch trực tràng trước khi tiến hành. Đầu dò siêu âm phải được bọc bằng bao cao su sạch và bôi gel. Tuyến tiền liệt được đánh giá tốt nhất thông qua kỹ thuật siêu âm tuyến tiền liệt ngả trực tràng. Một tuyến tiền liệt khỏe mạnh sẽ cho hình bán nguyệt trên mặt cắt ngang, ở giữa giảm âm hơn so với mô xung quanh, hơi lồi ra trước. Độ hồi âm của tuyến thường đồng đều, nhưng một số trường hợp vẫn có thể phân biệt được ranh giới giữa vùng trung tâm và ngoại biên, đặc biệt ở các bệnh nhân lớn tuổi.

Siêu âm tuyến tiền liệt giúp đánh giá được các đặc điểm sau:

• Đo đạc thể tích tuyến tiền liệt.
• Khảo sát nhu mô tuyến tiền liệt, phân biệt giữa các bệnh lý như viêm, áp xe, ung thư tuyến tiền liệt.
• Khảo sát đồng thời các cấu trúc của đường tiết niệu như bàng quang, niệu đạo. Các cơ quan này có thể gặp phải các biến chứng do phì đại lành tính tuyến tiền liệt gây ra như tắc, giãn niệu đạo, sỏi bàng quang.
• Đánh giá kết quả sau khi phẫu thuật cắt bỏ tuyến tiền liệt, theo dõi đáp ứng điều trị.

Về cơ bản quá trình siêu âm nam khoa sẽ giúp phát hiện một số căn bệnh như: viêm đường tiết niệu, viêm niệu đạo, viêm bàng quang, viêm bao quy đầu...từ đó, có các hướng điều trị kịp thời nhằm hạn chế tối đa biến chứng gây ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản về sau.