Nang nhầy sàn miệng - bệnh viện 103

1. Đại cương

•  Nang nhầy sàn miệng hay gặp nhất trong bệnh lý u lành tính vùng sàn miệng. Một số u nang khác có thể gặp như: nang đại biểu bì, nang bã nhờn.
• Về giải phẫu vùng sàn miệng bao gồm phần miệng và được khép lại bởi cơ hàm móng. Cơ này ngăn cách vùng trên xương móng và dưới móng. Tuy vậy nang nhầy có thể phát triển ở cả trên móng và dưới móng và dưới hàm.
• Về điều trị nang nhầy sàn miệng có thể phẫu thuật triệt để, nhưng có khi rất khó lấy hết nang khi đó gây tái phát.

2. Cơ chế bệnh sinh.

Một số tác giả cho là cơ chế sang chấn tạo nên một nang trong ứ dịch nước bọt. Do vậy về giải phẫu bệnh này nang rất mỏng (gọi là giả nang) chỉ là một hốc hình cầu chứa dịch được viền bởi một số tổ chức liên kết xơ và nguyên bào sợi. Đôi khi là một nang ống được viền bởi một biểu mô dẹt bị phá hủy ít nhiều màng nang bị thâm nhiễm bởi những bạch cầu và bào tương. Quanh những chùm nang nước bọt bị hủy hoại ít nhiều có tính chất dạng viêm nhiễm hoặc dạng nhầy.

Ngoài nguyên nhân kể trên một số tác giả khác cho rằng có thể do bào thai và như vậy nang nhầy sàn miệng có lẽ là một loại loạn sản phôi, tức là một sự tăng sinh của những mảnh vụn phôi ở đáy rãnh rìa lợi ngoài có tuyến dưới lưỡi.

Về bệnh sinh một số tác giả nghiên cứu cho răng nang nhầy sàn miệng giống như nang giả ở tuyến tụy. Nang nhầy sàn miệng phát triển từ tuyến dưới lưỡi sau một nhiễm khuẩn nhẹ với các nang tuyến tự tiêu. Theo Standish và Schafer cho rằng cơ chế gây nang là do ống một tuyến nước bọt bị sang chấn hay tắc lại rồi giãn phình to tạo thành nang.

3. Lâm sàng

Nang nhầy sàn miệng có thể gặp ở bất cứ tuổi nào, nhưng hay gặp ở tuổi trẻ 10-20-30 tuổi. Theo thống kê nữ nhiều hơn nam (2/3).

Nang phát triển chậm, lúc đầu bệnh nhân không để ý đến. Hoặc nang to, rối loạn phát âm, tự vỡ hoặc tình cờ đi khám bệnh răng miệng thấy thuốc phát hiện được.

Thường có hai dạng: nang nhái và nang nhày toàn thể.

3.1. Nang nhái.

Thực chất nang nhái là một nang nhầy khu trú ở cạnh dưới lưỡi một bên, chưa phát triển qua cơ hàm móng. Nang phồng căng bóng đẩy lưỡi sang một bên, giống như bụng con nhái, con ếch nên hình tượng gọi là nang nhái.

Nang lúc đầu nhỏ bằng hạt lạc ở một bên sàn miệng (cạnh-dưới lưỡi) tương ứng với răng nanh và răng hàm nhỏ hàm dưới. Không ảnh hưởng chức năng. Nang to dần rồi chiếm dần cả một bên sàn miệng, lan tới răng hàm lớn tạo thành một nang nhầy to đẩy, đội mặt dưới đầu lưỡi sang một bên. Nang hình bầu dục, căng bóng trắng hoặc tím, như bụng con nhái, con ếch như nói ở trên. Lúc này làm bệnh nhân rối loạn phát âm, hạn chế ăn ngậm miệng. Tuy vậy không gây đau, không sốt.

Tiến triển có thể gây bội nhiễm rồi tự vỡ, hoặc thầy thuốc không hiểu biết tự chọc hút cho nang xẹp đi. Dịch trong nang chưa nhiễm khuẩn là dịch nhầy trắng hoặc vàng kéo thành dây quánh. Nếu bội nhiễm, nhiễm khuẩn dịch nhầy như lòng trắng trứng, đục albumin và mucine. Sau một thời gian nang lại tái lập.

3.2. Nang nhầy sàn miệng toàn thể.

Hoặc nang nhầy ngày từ đầu, hoặc ta gọi là nang nhái tiến triển lan xuống vùng trên xương móng hoặc vùng dưới hàm. Đến lúc này tùy theo vị trí mà gọi nang nhầy sàn miệng thể trên móng hoặc thể dưới hàm.

Đặc điểm lâm sàng không có gì đặc biệt, nang to nhỏ tùy theo ở từng người bệnh đến khám. Có khi chỉ bằng quả táo, quả quất nhưng có khi rất to bằng quả cam. Da ít hoặc không thay đổi, mềm căng cảm giác có dịch. Nếu phần trên cơ hàm móng nang chưa vỡ, chưa phẫu thuật ta ấn ở dưới nang phình to ở khoang miệng, vì dịch nang trên dưới cơ hàm móng thông thương với nhau.

Toàn thân ít hoặc không ảnh hưởng chỉ khi nào bội nhiễm do chọc hút có hội chứng nhiễm trung. Nang to ảnh hưởng thẩm mỹ.

4. Điều trị

4.1. Đối với nang nhái.

• Lý tưởng lấy bỏ hết nang nhưng thực hiện khó khăn vì màng nang rất mỏng, dễ bỏ sót.
• Phẫu thuật theo phương pháp “Mở túi” dễ thực hiện, nhưng nếu làm không kỹ nang dễ tái lập vì viền túi dính lại với nhau.

Kỹ thuật.

•  Tê tại chỗ, chọc kim ở điểm trước và điểm sau của nang.
•  Rạch dọc nang hình múi quả, lấy bỏ tối đa mặt trước của nang. Khi dịch thoát gần hết.
•  Khâu viền màng nang với niêm mạc.
•  Đặt mèche nhỏ tẩm cồn Iod loãng 0,5-1% hoặc đốt màng nang còn lại bằng các phương tiện có dưới tay (đốt nhiệt, plasma, nitơ rát bạc, ATS…)

4.2. Đối với nang nhầy toàn thể.

Theo lý thuyết phẫu thuật triệt để là lấy gọn cả túi nang trên và dưới cơ hàm móng. Thực hiện được như vậy nang sẽ không tái phát. Tuy nhiên rất khó vì phần túi nang ở khoang miệng rất mỏng. khi bóc dễ vỡ, dễ bỏ sót.

Để thực hiện phẫu thuật này một cách linh hoạt, đa số các tác giả khuyên nên đi đường trong miệng và đường dưới hàm, bóc tách nang đường dưới trước, tách một cách tối đa cho đến chỗ cơ hàm móng. Phần túi nang trong miệng nếu tách được chọn vẹn sẽ cho thoát qua cơ hàm móng để lấy cả khối nang ra đường dưới hàm.

Trường hợp túi mang trong miệng bị vỡ, không thể lấy thành khối được ta khâu thắt nang ở cơ hàm – móng vị trí lấy bỏ nang từ chỗ thoát theo đường dưới hàm. Còn phía trong miệng ta thực hiện kiểu thủ thuật “Mở túi” để dịch nang còn lại thoát ra khoang miệng.

Nguồn: Bệnh viện 103