Xét nghiệm SGOT có mục đích gì?

Do là cơ quan đảm nhận nhiệm vụ chuyển hóa các chất trong cơ thể, nên gan có rất nhiều men (enzym) giúp xúc tác các phản ứng sinh hóa. Bình thường các men này nằm bên trong các tế bào gan, khi tế bào gan bị hoại tử do viêm gan, xơ gan, ung thư gan... các men này sẽ tràn vào máu làm nồng độ của chúng trong máu tăng cao.

Transamine hay Aminotransferase là các men có nhiệm vụ xúc tác phản ứng trao đổi chuyển gốc NH2 giữa các amin với nhau. SGOT (Glutamic-oxaloacetic transamine) hay còn gọi là AST (Aspartate aminotransferase) là một men Transamine, có nhiều trong bào tương và ti thể của nhiều loại tế bào, nhiều nhất là tế bào gan, sau đó là tế bào cơ tim, cơ xương, thận, não, tủy, phổi, bạch cầu và hồng cầu.

Xét nghiệm SGOT không thực hiện riêng lẻ mà thường được thực hiện cùng xét nghiệm SGPT. SGPT(Glutamic-pyruvic transaminase) hay còn gọi ALT (Alanine aminotransferase) là một men Transamine tập trung chủ yếu trong các tế bào gan. Dựa kết quả xét nghiệm men gan tăng ít hay nhiều so với giá trị bình thường, men SGOT hay SGPT tăng ưu thế hơn, sẽ giúp bác sĩ định hướng chẩn đoán các nguyên nhân làm tăng men gan.

Giá trị bình thường của SGOT (AST) là từ 20-40 UI/L, giá trị của SGPT (AST) cũng từ 20-40 UI/L, tuy nhiên tùy theo hệ thống máy xét nghiệm có thể có những khoản tham chiếu khác nhau.

Ngoài các bệnh lý về gan, men gan còn có thể tăng trong các bệnh lý khác ngoài gan. Nếu kết quả xét nghiệm men gan tăng dưới 5 lần giới hạn trên của mức bình thường, và chỉ số men SGOT > SGPT, có thể bệnh nhân đang trong tình trạng vận động thể lực nặng, bệnh nhược giáp, các bệnh về cơ, tán huyết,... Nếu chỉ số men SGOT cường giáp, bệnh celiac, viêm gan,...

Nếu kết quả xét nghiệm men gan cho thấy men gan tăng >1000 UI/L, có thể là những đợt viêm gan bùng phát hoặc bệnh lý bất thường đang xảy ra cấp tính.

• Nếu men SGOT < SGPT: bệnh nhân có thể bị tổn thương gan do thiếu máu, thắt động mạch gan, hội chứng Budd-Chari, tắc mật cấp, xơ gan, viêm gan tự miễn, viêm gan virus cấp, viêm gan do thuốc hoặc độc chất,...
• Nếu men SGOT > SGPT: bệnh nhân có thể bị viêm gan do thuốc (hoặc độc chất) trên nền bệnh viêm gan do rượu, tình trạng ly giải cơ vân cấp hoặc đợt bùng phát của bệnh Wilson.

Nồng độ chính xác của men gan SGOT hay SGPT không tương đồng với mức độ tổn thương gan hoặc giúp tiên lượng bệnh. Như trong bệnh viêm gan A, men gan của bệnh nhân có thể tăng rất cao, có khi lên đến hàng nghìn UI/L nhưng hầu hết bệnh nhân sẽ hồi phục hoàn toàn và không để lại di chứng. Trong khi ở những bệnh nhân viêm gan siêu vi B mạn tính, mức tăng men gan thường không cao, nhưng một tỷ lệ người bệnh viêm gan B mạn sẽ tiến triển thành xơ gan, ung thư gan,...

• Bệnh gan do rượu: xét nghiệm men gan cho thấy SGOT/SGPT >2 lần, kèm tăng GGT (Ɣ-glutamyl transferase, cũng là một loại men gan), phân tích tế bào máu phát hiện tăng thể tích hồng cầu do thiếu acid folic. Khai thác tiền căn bệnh nhân có tình trạng nghiện rượu mạn.
• Viêm gan do virus B và C: xét nghiệm SGOT/SGPT <1, bệnh nhân có nhiều nguy cơ như sử dụng ma túy, quan hệ nhiều bạn tình, tiêm chích, truyền máu. Để chẩn đoán xác định, bệnh nhân cần thực hiện thêm các xét nghiệm như HbsAg, antiHBs, BHV DNA, anti HCV, HCV RNA,...
• Viêm gan do thuốc: có nhiều thuốc gây tăng men gan như Paracetamol, Diclofenac, Naproxen, Phenylbutazone, Phenytoin, Acid Vaproic, Tetracyclin, Isoniazid, Trimethoprim, các thuốc hạ cholesterol máu nhóm statin,...Đối với tình trạng tăng men gan do thuốc, men gan sẽ trở về bình thường sau vài tuần hoặc vài tháng ngừng thuốc. Khi xét nghiệm men gan, bệnh nhân cần thông báo cho bác sĩ tất cả các thuốc đang sử dụng, kể cả thảo dược, thuốc đông y, thực phẩm chức năng,... Các thông tin này có thể giúp bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân và đưa ra phương pháp điều trị chính xác hơn.
• Bệnh gan thoái hóa mỡ: kết quả xét nghiệm men gan SGOT/SGPT <1, bệnh nhân có rối loạn lipid, tăng đường huyết đói. Thường gặp ở người bệnh béo phì, rối loạn lipid máu, đái tháo đường.
• Bệnh Wilson: xét nghiệm men gan SGOT/SGPT >2,2; đồng niệu 24 giờ >100μg, ceruloplasmin/máu <200 mgl. người bệnh có tình trạng ứ đọng đồng trong cơ thể, xơ gan, rối loạn ngoại tháp, tán huyết, tổn thương thận và xuất hiện vòng Kayser-Fleischer ở mắt.
• Bệnh gan tự miễn: cùng với tăng men gan là tình trạng tổn thương da ở niêm mạc, thận, bệnh thường gặp ở nữ. Để chẩn đoán chính xác cần sinh thiết thận.

Các nguyên nhân thường gặp khác là bệnh ứ sắt mô (hemochromatosis), bệnh lý về cơ do lao động nặng hoặc sử dụng một số thuốc gây ly giải cơ, bệnh tán huyết, bệnh thiết α1-antitrypsin, bệnh Crohn và viêm loét kết tràng,...