Virus Abo - bệnh viện 103

1. Định nghĩa

Virus Arbo (Arthropod borne virus) là những virus do các loài chân đốt hút máu mang và lây truyền giữa các động vật có xương sống (kể cả người).

Virus Arbo nhân lên trong tế bào các loài chân đốt (muỗi, ve…) nhưng không gây bệnh cho chúng.

2. Phân loại

Hiện nay đã phát hiện ra khoảng 400 loại virus Arbo xếp thành các nhóm A, B, C … dựa theo tính chất kháng nguyên của chúng, trong đó khoảng 150 loại gây bệnh cho người và gia súc. Nguy hiểm nhất là các virus nhóm A và B (gây viêm não, sốt xuất huyết), gây tử vong cao và được liệt vào loại các virus tối nguy hiểm.

Sau đây là một số virus Arbo quan trọng nhất thuộc nhóm A, B:

• Nhóm A: Viêm não tủy ngựa – hay gặp ở Châu Mỹ do muỗi truyền,
• Nhóm B: Viêm não Nhật Bản B, Dengue – do muỗi truyền và viêm não ve- do ve truyền.

Trong đó, virus Arbo lưu hành ở Việt Nam là: Viêm não Nhật Bản B, Dengue.

3. Đặc điểm gây bệnh

• Các virus Arbo (nhóm A, B) gây ra những bệnh hiểm nghèo, tỷ lệ tử vong cao ( 40-90% với thể điển hình), hoặc nếu còn sống sót thì thường để lại di chứng nặng nề như bại liệt, hội chứng Parkinson…
•  Việc chẩn đoán chính xác (xét nghiệm) còn khó khăn, thời gian lâu. Ngoài ra lại chưa có thuốc phòng và điều trị tốt (trừ vacxin sốt vàng).
• Một số virus Arbo nhóm A (gây viêm não tuỷ) không những có thể lây truyền bằng đường tự nhiên (muỗi truyền) mà còn có thể lây bằng đường hô hấp. Thời gian nung bệnh rất ngắn và tỷ lệ tử vong cao.
• Có nguy cơ được các tổ chức khủng bố sử dụng làm vũ khí sinh học.

4. Đặc điểm sinh học chung

4.1. Hình thể, cấu trúc

• Đa số hình cầu, một số hình que, hình sợi.
• Kích thước nhỏ 20-40nm
• Lõi ARN, protein và lipid (Lipid chiếm ~ 40-50% trong cấu tạo).

4.2. Nuôi

Thường dùng chuột nhắt trắng non còn bú mẹ để phân lập các virus Arbo. Các virus Arbo khi tiêm vào não chuột đều gây viêm não chuột. Có thể nuôi trên tế  bào trong ống nghiệm.

4.3. Đề kháng

•  Kém ở nhiệt độ cao: 56oC/30 phút; 100oC/ 1-2 phút.
• Nhiệt độ thấp (-20-70oC): nhiều năm.
• Bị bất hoạt bởi ete và muối mật vì có lipid trong cấu tạo (tiêu chuẩn để phân biệt virus Arbo với các virus khác có ái tính với tế bào thần kinh.)
• Tia cực tím và các thuốc sát trùng (Cloramin, glutaraldehyt…) diệt nhanh virus.

4.4. Kháng nguyên

• Hầu hết các virus Arbo đều có kháng nguyên ngưng kết hồng cầu (NKHC) đặc hiệu.
• Giữa các virus trong cùng một nhóm có phản ứng chéo do có yếu tố kháng nguyên chung nhưng không có miễn dịch bảo vệ chéo.

5. Chẩn đoán

5.1. Phân lập virus

• Bệnh phẩm: Máu bệnh nhân 1-3 ngày đầu của bệnh. Nếu bệnh nhân chết lấy não, gan trong 6h đầu kể từ khi chết.
• Tiêm bệnh phẩm đã xử lý vào não chuột nhắt trắng non, còn bú mẹ.

5.2. Chẩn đoán huyết thanh:

Lấy huyết thanh đôi- máu được lấy 2 lần, cách nhau 7-10 ngày để phát hiện sự biến động của kháng thể.

• Phản ứng ngăn ngưng kết hồng cầu (NNKHC)
•  Miễn dịch enzyme (ELISA).

5.3. Sinh học phân tử:

phát hiện gen đặc trưng bằng phản ứng PCR (từ máu hoặc mảnh sinh thiết).

6. Phòng bệnh và điều trị

6.1. Phòng bệnh:

Việc phòng các virus Arbo còn nhiều khó khăn do chưa có vacxin hiệu lực (trừ một số ít virus đã có vacxin).

Chủ yếu là phòng không đặc hiệu:

• Diệt côn trùng: Muỗi, ve
• Chống muỗi và ve đốt: nằm màn, xoa dầu xả, DMP, DETA…
• Dùng tác nhân kích thích cơ thể sinh Inteferon trong máu khi đi vào vùng có dịch.

6.2. Điều trị: Chủ yếu là điều trị triệu chứng và nâng miễn dịch.

Nguồn: Bệnh viện 103