Ứng dụng siêu âm trong chẩn đoán bệnh lý bánh nhau thai

Bánh nhau là nơi chứa nhiều mạch máu đến và thường bám chủ yếu trên đáy tử cung của người mẹ. Bánh nhau có hình tròn đường kính khoảng 15cm, nặng bằng 1⁄6 trọng lượng của thai nhi và dày từ 2,5-3cm. Mỗi bánh nhau gồm có 15-20 múi, giữa các múi là những rãnh nhỏ. Bánh nhau được chia thành 3 phần bao gồm:

• Lớp đáy: Phần tiếp xúc với cơ tử cung;
• Lớp đệm: Là phần bánh nhau về phía thai nhi, đây là sự kết dính các màng vào tổ chức bánh nhau;
• Tổ chức nhau.

Bánh nhau có chức năng cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng giúp thai nhi phát triển, vận chuyển chất từ mẹ qua thai và sau đó các chất thải từ thai về mẹ. Bánh nhau thai có khả năng làm cho các chất dinh dưỡng đến với thai nhi nhanh và hiệu quả hơn. Hơn nữa, bánh nhau còn bảo vệ thai nhi khỏi nguy cơ bị tác động của nhiều yếu tố từ trong cơ thể mẹ và từ ngoài môi trường.

Khi tuần thứ 8 của thai kỳ, các lớp tế bào nuôi bao quanh túi ối tạo một đường viền echo dày quanh túi thai. Tuần thứ 10-12 bánh nhau đã biệt hóa. Ở tam cá nguyệt đầu tiên, màng ối tách biệt hẳn với màng đệm. Sau đó túi ối to dần và màng ối nhập vào khoang màng đệm tạo thành ngoại sản mạc trứng.

Đến tháng thứ 4 tử cung phát triển và diện nhau bám khu trú lại, bề dày nhau thai tăng lên, từ đó có thể tiên lượng vị trí nhau bám về sau. Bề dày nhau thai tương ứng với tuổi thai như sau:

• Thai 20 tuần: Bề dày nhau thai 20mm;
• Thai 30 tuần: Bề dày nhau thai 30mm;
• Thai 40 tuần: Bề dày nhau thai 40mm.

Tuy nhiên trong trường hợp đa ối, bánh nhau dày thực sự nhưng bị ối ép không phát triển được.

Độ trưởng thành của nhau thai được phân loại như sau:

• Độ 0: Bản đệm nhẵn và phẳng, mô nhau đồng nhất, không điểm vôi hóa thai kỳ I - II;
• Độ 1: Bản đệm lượn sóng, nhấp nhô, mô nhau thai phản âm rải rác các điểm sáng vôi hóa;
• Độ 2: Bản đáy có phản âm canxi hóa, tăng âm dấu phẩy từ bản đệm bánh rau thai đi vào mô rau. Việc này tương ứng với sự vôi hóa của những vách ngăn múi nhau;
• Độ 3: Vết hằn bản đệm, phân biệt rõ bản đệm và bản đáy, mô nhau có những vòng tròn canxi hóa, xuất hiện sự canxi hóa bản đáy. Đường tăng âm bắt đầu đi từ bản đệm đến bản đáy.

Phân loại vị trí bám bánh nhau:

• Nhau bám mặt trước:
  • Nhóm I: Mép trên của bánh rau thai bám ở 1⁄4 sau trên;
  • Nhóm II: Mép trên của bánh rau thai bám ở 1⁄4 trước trên;
  • Nhóm III: Mép trên của bánh rau thai bám ở 1⁄4 trước dưới.
• Nhau bám mặt sau:
  • Nhóm I: Mép trên của bánh rau thai bám ở 1⁄4 trước trên;
  • Nhóm II: Mép trên của bánh rau thai bám ở 1⁄4 sau trên;
  • Nhóm III: Mép trên của bánh rau thai bám ở 1⁄4 sau dưới.

3.1 Nhau tiền đạo

Nhau tiền đạo xảy ra khi nhau bám hoặc gần lỗ trong cổ tử cung hoặc che phủ kín lỗ tử cung. Trường hợp che phủ hoàn toàn lỗ trong tử cung bởi bánh nhau được gọi là nhau tiền đạo trung tâm. Đối với trường hợp bánh nhau không che phủ hoàn toàn lỗ trong tử cung được gọi là nhau tiền đạo bán trung tâm.

Bệnh nhân sẽ có triệu chứng xuất huyết âm đạo xảy ra trong thai kỳ và tam cá nguyệt thứ 3 bao gồm:

• Không đau bụng;
• Huyết đỏ tươi;
• Tim thai nhi nghe rõ;
• Bụng không có cơn gò;
• Không có bất thường về rối loạn đông máu.

Hình ảnh siêu âm trong bệnh lý nhau tiền đạo bao gồm:

• Nhau tiền đạo chia thành 4 type tùy theo nhau bám mặt trước hoặc sau đoạn dưới tử cung;
• Nhau tiền đạo mặt trước và sau.

3.2 Nhau bong non

Nhau bong non thường gặp do chấn thương và có tiền sử mắc các bệnh nhau tiền đạo, dây rốn ngắn, cao huyết áp, bệnh mạch máu,... Thai phụ thường xuất hiện triệu chứng đau, có xuất huyết âm đạo hoặc không, thành tử cung căng cứng và có dấu hiệu chuyển dạ sinh non và choáng sau một chấn thương trực tiếp hoặc gián tiếp.

Trên hình ảnh siêu âm xuất hiện các khối máu tụ sau nhau thai, có thể ở trung tâm hoặc ở mép nhau. Ngoài ra, bánh nhau dày lên nhưng chỉ có 50% thấy được qua siêu âm.

3.3 Nhau cài răng lược

Nhau cài răng lược là bánh nhau thai bám vào vị trí bất thường, trong đó các lông nhau có thể xuyên qua lớp niêm mạc vào trong lớp cơ tử cung. Nhau cài răng lược thường đi kèm với nhau tiền đạo từ 5-10% các trường hợp nhau tiền đạo. Nguyên nhân thường gặp dẫn tới nhau cài răng lược là ở tử cung có vết sẹo như vết mổ lấy thai cũng, vết bóc nhân xơ, nạo phá thai nhiều lần hoặc sau thủ thuật bóc nhau thai bằng tay sau sinh,... Khi có thai lần tiếp theo, bánh nhau có thể sẽ bám vào những vết sẹo cũ và từ đó có thể gây chảy máu nghiêm trọng trong thời gian thai kỳ.

Vị trí của nhau cài răng lược có 3 mức độ tùy thuộc vào độ bám của bánh nhau xuyên qua lớp cơ tử cung bao gồm:

• Placenta accreta: Nhau bám ở niêm mạc tử cung không xâm lấn vào trong cơ tử cung;
• Placenta accreta: Bánh nhau bám xuyên vào trong cơ tử cung những chưa xâm lấn qua lớp thanh mạc;
• Placenta percreta: Bánh nhau bám xuyên qua lớp cơ tử cung và xuyên qua cả lớp thanh mạc.

Biện pháp chẩn đoán nhau cài răng lược dựa vào siêu âm doppler sẽ thấy rõ các mạch máu nằm trong cơ tử cung. Ngoài ra, có thể siêu âm 2 chiều tuy nhiên khó chẩn đoán.

Tóm lại, siêu âm là biện pháp chẩn đoán an toàn và thường dùng trong sản khoa. Ứng dụng siêu âm trong chẩn đoán bệnh lý bánh nhau thai có thể phát hiện được những bất thường về vị trí bám, kích thước... của nhau thai. Từ đó có thể đưa ra được những can thiệp sớm và phù hợp. Vì vậy, các thai phụ cần lưu ý đi khám thai định kỳ đúng hẹn, và khi có bất thường như chảy máu âm đạo, mệt mỏi... cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và được xử trí kịp thời.