Thoái hóa giác mạc - bệnh viện 103

Là tổn thương xuất hiện ở những bệnh nhân đã trưởng thành do sự thoái triển của mô tế bào giác mạc hoặc sự lắng đọng bất thường của các chất nào đó trong mô giác mạc, hậu quả của quá trình viêm nhiễm kéo dài hoặc chấn thương…

1. Thoái hoá giác mạc có liên quan tới tuổi già

1.1. Thoái hoá vòng cung rìa giác mạc ở người già 

Là tổn thương thường gặp ở cả hai mắt do lắng đọng lipid, ban đầu ở nửa trước màng Descemet, sau lan tiếp lên lớp nhu mô trước đến sát màng Bowman.

Hình ảnh lâm sàng biểu hiện bằng dải lắng đọng lipid vùng rìa rộng khoảng 1 mm, bắt đầu xuất hiện ở cực trên và dưới, sau lan vòng theo chu vi. Bờ phía trung tâm giác mạc đục tỏa lan trong khi bờ phía ngoài lại rõ nét và cách rìa bằng một khoảng giác mạc trong. Đôi khi khoảng giác mạc trong này hơi bị mỏng hơn bình thường.

1.2. Thoái hóa rìa Vogt 

Là loại thoái hóa già rất thường gặp, vô hại, được đặc trưng bởi một dải thoái hoá hẹp, trắng như vôi chạy dọc theo rìa giác mạc phía mũi hoặc phía thái dương, xuất hiện ỏ cả hai mắt, có thể phân cách vùng rìa bằng một khoảng giác mạc trong (type I) hoặc liền thẳng ra rìa (type II).

1.3. Thoái hóa giác mạc guttata 

Là sự tích tụ của collagen ở mặt sau màng Descemet, hình thành chủ yếu do sự bất thường của các tế bào nội mô và tạo nên hình ảnh như mụn cóc mặt sau giác mạc.

 Khám sinh hiển vi đèn khe với ánh sáng phản chiếu từ mống mắt và với độ phóng đại lớn có thể thấy mặt sau giác mạc không bằng phẳng và không mịn, có những hạt lấm tấm và đôi khi có hình ảnh “mặt kim loại rỗ”.

Trong những trường hợp nặng hơn có thể thấy sắc tố bám trên mặt màng Descemet. Khám bằng hiển vi phản gương (hiển vi nội mô) có thể thấy các đốm đen nhỏ li ti được tạo thành do mạng lưới tế bào nội mô bị phá vỡ. Các đốm guttata thường không có ảnh hưởng gì tới thị lực bệnh nhân và vô hại, tuy nhiên đôi khi nó lại báo hiệu giai đoạn sớm của loạn dưỡng nội mô Fuchs.

1.4. Thoái hóa giác mạc dạng da cá sấu 

Là tổn thương nhu mô nông giác mạc dưới dạng những ổ màu trắng xám đa giác cạnh đó là những vùng giác mạc trong bình thường. Hãn hữu cũng có trường hợp tổn thương nằm ở nhu mô sâu.

2. Thoái hóa mỡ giác mạc 

Là tổn thương nhiễm mỡ giác mạc do nhiều nguyên nhân khác nhau:

2.1. Thoái hóa mỡ nguyên phát 

Ít gặp, có tính tự phát và không kèm tân mạch giác mạc. Biểu hiện lâm sàng là những đám lắng đọng màu trắng hoặc vàng chứa đựng cholesterol, mỡ và phospholipids.

2.2. Thoái hóa mỡ giác mạc thứ phát 

Hay gặp hơn, có liên quan tới tiền sử chấn thương hoặc bệnh lý giác mạc có nhiều tân mạch như herpes giác mạc hoặc viêm giác mạc hình đĩa do zona.

2.3. Điều trị

• Điều trị các bệnh lý giác mạc là căn nguyên gây thoái hoá mỡ giác mạc như herpes tái phát, viêm giác mạc do zona điều trị dai dẳng…
• Hạn chế sự thẩm thấu mỡ vào ổ thoái hóa bằng biện pháp đốt mạch máu chính dẫn đến ổ thoái hóa mỡ: dùng laser argon hoặc đầu đốt điện đông dưới hiển vi phẫu thuật.
• Ghép giác mạc xuyên có tiên lượng thành công cao.

3. Thoái hóa dải băng 

Là tổn thương có lắng đọng muối can-xi trong lớp dưới biểu mô và phần trước màng Bowman do các nguyên nhân :

1. Tại mắt do viêm mống mắt- thể mi mạn tính, sau chấn thương gây tổn thương màng bồ đào hay do tồn tại silicon lỏng trong tiền phòng…
2. Rối loạn chuyển hóa gây tăng can-xi máu…
3. Di truyền trong các bệnh loạn dưỡng dải băng di truyền hoặc bệnh vẩy cá
4. Thoái hóa ở người già

3.1. Hình ảnh lâm sàng: 

Tổn thương bắt đầu từ giác mạc cạnh rìa vùng khe mi, thường ở phía trong, với đám lắng đọng can-xi dưới biểu mô có ranh giới sắc nét phía bờ sát vùng rìa.

Dần dần đám can-xi hóa tiến sâu vào giác mạc tạo thành dải băng vắt ngang trung tâm giác mạc, giữa đám vôi hóa trắng hình thành những lỗ hổng nhỏ trong suốt hoặc đôi khi tạo khe nứt. Muộn hơn trên mặt đám thoái hóa sẽ hình thành những nốt hạt nổi gồ lên.

3.2. Điều trị nhằm mục đích tăng thị lực hoặc mỹ quan:

• Chà bỏ lớp vôi hóa: có thể sử dụng muối versenat tẩm tăm bông đặt lên giác mạc đã được lột sạch biểu mô đến khi can-xi hoàn toàn mất hết.
• Gọt giác mạc: sử dụng dao tròn gọt giác mạc lớp thật mỏng đến hết phần thoái hóa hoặc bằng laser excimer: có thể áp dụng cho những trường hợp tổn thương sâu và dày. Phương pháp đầu tiên đòi hỏi phải có dao tròn thật sắc và có kỹ năng gọt giác mạc tốt mới đạt hiệu quả thị lực tốt. Phương pháp sau cho hiệu quả điều trị tốt song cần có máy khá đắt tiền.

4. Thoái hóa dạng nốt Salzmann 

Thường xảy ra ở những mắt có quá trình viêm mãn tính, đặc biệt là bệnh mắt hột có lông quặm và viêm giác mạc mụn bọng kéo dài.

Hình ảnh lâm sàng:

Trên giác mạc vùng có sẹo cũ hoặc ở giáp ranh vùng giác mạc trong có những tổn thương nhu mô màu ghi trắng nổi gồ lên mặt biểu mô, xung quanh tổn thương có lắng đọng sắc tố như sắt ở biểu mô.

Điều trị:

Nếu tổn thương nông có thể cạo bỏ biểu mô hoặc gọt giác mạc lớp nông. Đối với tổn thương sâu có thể ghép giác mạc lớp hoặc xuyên.

Nguồn: Bệnh viện 103