Phòng chống bệnh võng mạc đái đường - Bệnh viện 108

Võng mạc:

• Là bộ phận cảm thụ ánh sáng, trong đó hoàng điểm là trung tâm của võng mạc, nơi cho thị lực tinh tế nhất.
• Ảnh hưởng của bệnh đái tháo đường trên võng mạc làm cho võng mạc bị tổn thương nặng, ảnh hưởng trầm trọng tới chức năng thị giác.

Nguyên nhân:

• Đường máu tăng cao và kéo dài gây nên tổn thương các mạch máu của toàn bộ các cơ quan trong cơ thể, biểu hiện rõ nhất ở các vi mạch máu.
• Tại mắt, do tổn thương các mao mạch võng mạc, làm tăng tính thấm thành mạch, thoát huyết tương, lipoprotein (xuất tiết cứng) và các thành phần khác của huyết tương vào võng mạc gây phù nề.
• Rò mạch võng mạc mãn tính có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn do xuất tiết cứng hoặc biến đổi nang bởi phù hoàng điểm.
• Tổn thương mao mạch võng mạc dẫn đến tắc tiểu động mạch tận. Biểu hiện là những đốm xuất tiết bông mầu trắng do nhồi máu lớp sợi thần kinh của võng mạc.
• Mao mạch bị phá hủy gây tắc và làm thiếu máu võng mạc, khi đó cơ thể phản ứng bằng cách tiết ra các yếu tố kích thích sự phát triển các mạch máu mới (tân mạch) để nuôi dưỡng những vùng võng mạc này.
• Tuy nhiên những mạch máu này mỏng manh dễ vỡ gây ra các biến chứng xuất huyết dịch kính, xơ hóa gây co kéo bong võng mạc.

Các giai đoạn của bệnh:

Bệnh lý võng mạc nền:

• Đây là giai đoạn sớm của bệnh lý võng mạc do đái tháo đường với những tổn thương như phình mao mạch võng mạc, xuất huyết nhẹ, ứ đọng các chất tiết trong võng mạc, phù võng mạc.
• Bệnh lý giai đoạn này chưa tổn thương chưa vào vùng hoàng điểm thì chưa gây giảm thị lực.
• Tuy nhiên bệnh nhân có thể cảm thấy các bất thường về thị giác như nhìn thấy các điểm đen trước mắt, hoặc cảm giác về màu sắc thay đổi…
• Cần theo dõi và điều trị khi có tiến triển xấu, ảnh hưởng đến chức năng thị giác.

Bệnh lý hoàng điểm do đái tháo đường:

• Đây là nguyên nhân thường gặp nhất gây giảm thị lực ở bệnh nhân đái tháo đường, đặc biệt là thể bệnh không phụ thuộc insulin, từ 50 – 70 tuổi.
• Hoàng điểm (nơi tập trung thị lực cao nhất của mắt) bị phù, có khi tạo thành nang, hoặc kèm theo tổn thương thiếu máu nuôi dưỡng cục bộ.

Phù hoàng điểm:

• Các xuất tiết cứng quanh hoàng điểm
• Điều trị: Khi đã xuất hiện bệnh lý hoàng điểm với biểu hiện thị lực giảm sút nhiều, bệnh nhân cần được khám mắt và điều trị laser ngay để hoàng điểm được hồi phục sớm.

Bệnh lý võng mạc đái tháo đường tiền tăng sinh

• Tổn thương ở võng mạc giai đoạn này gây nên bởi sự bất thường cung cấp máu cho võng mạc, dẫn đến các tổn thương thiếu máu cục bộ, xuất huyết, xuất tiết và phù võng mạc.
• Nếu các tổn thương này chưa xâm phạm đến vùng hoàng điểm thì bệnh nhân chưa nhận thấy giảm thị lực.
• Do vậy, mặc dù các tổn thương trên võng mạc đã khá nặng nề mà bệnh nhân vẫn chưa nhận biết thấy nên thường không đi khám và điều trị.

Vi phình mạch, xuất tiết, xuất huyết võng mạc

• Tổn thương ở giai đoạn này nếu đe dọa chức năng thị giác, hoặc gây thiếu máu cục bộ nặng cần chụp đáy mắt huỳnh quang và laser quang đông các vùng tổn thương để phòng biến chứng.

Bệnh lý võng mạc đái tháo đường giai đoạn tăng sinh

• Bệnh lý giai đoạn này gây ra bởi sự tăng sinh các tân mạch bất thường, gây xuất huyết tái diễn liên tục, gây tổ chức hóa và co kéo dịch kích võng mạc.
• Hậu quả là tổn thương nặng võng mạc, rách hoặc bong võng mạc dẫn đến mù lòa.
• Một hậu quả khác thường gặp là gây nên thể bệnh glôcôm tân mạch, đau nhức trường diễn, cực kỳ khó điều trị.

Khám bệnh:

• Khám tổng quát về mắt để đánh giá chức năng chung của mắt
• Tra thuốc giãn đồng tử để khám đáy mắt
• Chụp đáy mắt ảnh màu để nhận định các tổn thương giai đoạn sớm
• Nếu đã xuất hiện các tổn thương chụp mạch huỳnh quang kỹ thuật số cho phép phát hiện các tổn thương phù, xuất huyết, thiếu máu, tân mạch bất thường rất chính xác.
• Chụp OCT cũng là một phương pháp cực kỳ hiện đại để đánh giá tình trạng phù, tân mạch và tổn thương của võng mạc trung tâm.

Điều trị:

• Laser quang đông võng mạc vói mục đích khu trú các vùng võng mạc bất thường, diệt các tân mạch và điều trị phù hoàng điểm, võng mạc.
• Tiêm thuốc nội nhãn điều trị tân mạch võng mạc và phù hoàng điểm (Avastin, Lucentis), được xem xét và chỉ định cho từng tình trạng cụ thể.
• Phẫu thuật cắt địch kính và bong võng mạc điều trị các biến chứng muộn ở giai đoạn cuối

Phòng ngừa:

• Định kì khám mắt để phát hiện sớm tổ thương
• Kiểm soát tốt đường huyết, giúp phòng ngừa biến chứng không chỉ ở mắt mà còn ở các cơ quan khác như tim, thận, não, mạch máu ngoại vi…Kiểm tra HbA1C.
• Luôn giữ huyết áp, cholesterol máu ở mức cho phép.
• Bỏ thuốc lá và tránh xa môi trường khói thuốc.
• Đến khám ngay tại chuyên khoa mắt nếu bạn có một hay nhiều dấu hiệu sau: Nhìn mờ, nhìn đôi, thị lực suy giảm, đọc khó, mắt đỏ, đau mắt, ruồi bay.

Nguồn: Bệnh viện 108