Nôn nặng ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi - bệnh viện 103

1. Nôn nặng ra sữa

1.1. Hẹp môn  vị do phì đại cơ ( Stenose hyper trophyque de pylore,  Infastile pyloric stenosis)

Hay gặp ở trẻ trai và trẻ đầu lòng (40%)

• Có thời gian trống (trung bình sau đẻ 2 tuần) khoảng trống này ngắn vài ngày sau đẻ đến 1 tháng sau đẻ mới nôn nặng
• Có triệu chứng nôn nặng và chụp dạ dày để xác định: sau 3 ngày điều trị thử bằng Diazepam (uống) không khỏi để phân biệt với co thắt môn vị.
• Mổ sớm, mổ u cơ môn vị ngoài niêm mạc.

1.2. Thoát vị trượt qua khe thực quản

(Lạc chỗ tâm phình vị – Thực quản – Phình vị lớn) -Duhamel (1953)

Nguyên nhân:

• Do dây chằng cố định tâm phình vị và thực quản bụng bị lỏng lẻo bởi các động tác hô hấp cuốn hút về lồng ngực, tâm vị dễ dàng đi qua khe thực quản trượt lên trung thất, góc Hisngayf càng vuông rồi tù, một cơ chế van có cực ở phần nối tiếp thực quản với phình vị lớn nên có luồng trào ngược dạ dày thực quản, lâu dần tạo thành túi thoát vị, tâm vị lằm trên cơ hoành do luồng trào ngược gây nên…….về hẹp thực quản
• Bệnh xuất hiện ở lứa tuổi 3- 9 tháng điều trị chủ yếu nội khoa theo tư thế về chế độ ăn: ăn đặc hơn, ngay sau bế bé tư thế đứng khoảng nửa giờ.
• XQ: Thấy tâm vị nằm hẳn trên cơ hoành, hình thành túi thoát vị, …trung thành, nổi rõ tia máu thì phải mổ.
• Mổ phần tiếp thực quản bụng đi qua tâm vị xuống tái tạo lại góc His và khâu lại khe thực quản.

1.3. Co thắt tâm vị

Nguyên nhân:

• Do bị thoái hoá ….thần kinh Auerbach của 1/3 dưới, thức ăn không chuyển tiếp xuống dạ dày vì trẻ nôn nặng…. Do trào ngược, bệnh hay gặp trẻ nhỏ sau đẻ đến 3 tuổi
• Do hơi nuốt vào ít nên thường không có bóng hơi dạ dày thực quản dãn to, 1/3 dưới hẹp như sợi chỉ
• Phẫu thuật: mổ cơ thực quản ngoài niêm mạc theo phẫu thuật Heller, rạch thanh mạc cơ thực quản 2- 3 cm. Khâu mép trái cơ thực quản với phình vị lớn 3- 4 mũi chỉ lụa 4-5/0

1.4. Các dạng hiếm gặp.

• Teo môn vị, môn vị có màng ngăn, không có lỗ. Trẻ nôn ra sữa, chụp có hình mức nước hơi.
• Hẹp môn vị do màng ngăn niêm mạc có lỗ. Tuỳ kích thước lỗ màng ngăn mà có triệu chứng sớm hay muộn.
• Teo tá tràng trên bóng Valter.

2. Nôn nặng ra dịch mật

Nguyên nhân: Do tắc tá tràng dưới bóng Valter.

2.1. Teo tá tràng dưới bóng Valter.

Trẻ sơ sinh nôn ra dịch mật.

• Có sóng nhu động điển hình ở vùng thượng vị.
• Xquang: Có 2 mức nước- hơi điển hình: 1 dưới gan tương ứng với tá tràng, 1 dưới hoành trái (của dạ dày).
• Phẫu thuật: mổ nối tá hỗng tràng qua mạc treo đại tràng ngang.

2.2. Tắc tá tràng do vòng đai tụy.

Nguyên nhân:

• Thời kỳ bào thai do tồn tại phần tụy bụng đáng lẽ ra được kéo sang trái để gắn liền với phần lưng tuỵ bào thai định hình quanh tá tràng.
• Trong đai tụy thường có ống Wirsung gây hẹp lòng tá tràng. Khi mổ cắt đai tụy, dễ cắt phải ống Wirsung. Hay gặp ở trẻ sơ sinh, nhũ nhi và có thể ở tuổi lớn khi đai tụy không hoàn toàn.

Xquang: Có 2 mức nước- hơi.

Phẫu thuật: Nối tá hỗng tràng.

2.3 Tắc tá tràng do hẹp môn vị hoặc do màng ngăn niêm mạc.

Trong thời kỳ bào thai, ống tiêu hoá, toàn bộ ruột (trùng tràng) quay quanh một trục là động mạch mạc treo tràng trên. Ruột nguyên thủy sẽ quay ngược chiều kim đồng hồ tới 900 thì toàn bộ ruột non nằm sang bên phải ổ bụng, khi đó toàn bộ đại tràng nằm bên trái. Ở 1800 thì manh tràng tới góc gan, rồi 2700 thì toàn bộ ruột hầu như ở vị trí định hình bình thường và cùng với quay là quá trình dính và cố định ruột.

Do đó nếu ruột ngừng quay ở 900 thường hay gặp * đã có cố định thì từ góc gan có thể có dây chằng cố định vào phúc mạc sau và nó vắt ngang qua phần II tá tràng giữa D2 và D3 gây tắc tá tràng dưới bóng Valter. Đó là dây chằng Ladd.

• Tắc tá tràng do quay lầm lỗi của ruột có thể gặp ở bất kỳ lứa tuổi nào. Xquang: Hình ảnh tắc ruột điển hình, chụp cản quang khung đại tràng thấy khung đại tràng nầm bên trái ổ bụng.
• Trùng tràng bị xoắn do dây chằng Ladd bó cấp tính, làm nôn nặng*.

2.5 Tắc tá tràng do kẹp động mạch mạc treo tràng trên và động mạch chủ.

• Động mạch mạc treo tràng trên vắt qua phần nối D3 ­và D4, từ động mạch chủ đi ra theo eo tụy và bờ trái phần dưới đầu tụy.
• Nếu góc giữa động mạch mạc treo tràng trên và động mạch chủ quá nhọn thì   có kẹp gây tắc tá tràng, hay gặp ở trẻ hơn người lớn; nằm sấp đỡ nôn.

Tóm lại: Trước một trẻ sơ sinh và nhũ nhi nôn nặng cần chú ý ngay để hỏi gia đình nôn ra sữa hay nôn ra mật. Nếu nôn nặng phải tìm nguyên nhân và thường liên quan đến lứa tuổi.

Nguồn: Bệnh viện 103