Chẩn đoán chấn thương cột sống cổ C1 C2 cần làm kỹ thuật y tế nào?

Chấn thương cột sống cổ C1 C2 được phân loại dựa trên các vị trí bị tổn thương. Cụ thể như sau:

• Trật cổ – chẩm: Đây là tôn thương hiếm gặp và tỷ lệ tử vong cao;
• Vỡ đốt đội (C1): Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thương tổn này đó là tai nạn giao thông. Phần lớn các trường hợp bị vỡ C1 đơn độc, một số phối hợp với vỡ cột sống cổ C2;
• Trật C1 - C2: Nguyên nhân chính gây thương tổn thường là do lực gập - xoay. Có thể trật 1 bên hoặc đôi khi 2 bên, nặng hơn là gãy mỏm nha phối hợp;
• Gãy qua eo C2: Đây là thương tổn hay gặp nhất trong chấn thương cột sống cổ. Nguyên nhân thường do lực kéo dãn và ưỡn quá mức.

Các triệu chứng lâm sàng của chấn thương cột sống C1 C2 thường rất ít. Do đó, bên cạnh những thông tin bắt buộc đối với người bệnh thì tìm hiểu về cơ chế chấn thương có ý nghĩa quan trọng trong việc chẩn đoán chấn thương cột sống cổ. Một số triệu chứng của chấn thương cột sống cổ C1 C2 thường gặp bao gồm:

• Người bệnh bị đau cổ, đau lan lên chẩm do thương tổn rễ thần kinh C1, C2;
• Bị cứng cổ cũng như động tác xoay bị hạn chế;
• Một số người bệnh có cảm giác nuốt vướng nếu trật nhiều hoặc tê bì, dị cảm ở một hoặc 2 chi trên.

Vì các triệu chứng lâm sàng của chấn thương cột sống cổ C1 C2 rất nghèo nàn nên khi nghi ngờ, bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh thực hiện các phương pháp chẩn đoán sau:

• Chụp X Quang: Đây là phương pháp chẩn đoán hình ảnh bắt buộc với người bệnh khi bác sĩ nghi ngờ có thương tổn cột sống cổ. Phương pháp này sẽ chụp các tư thế thẳng, nghiêng và tư thế thẳng mồm há. Mục đích của chụp X quang cột sống cổ là nhằm bộc lộ toàn bộ chọn lọc các đốt sống cổ của C1 C2, đồng thời xóa nhòa cung răng hàm dưới và hàm trên.
• Chụp cắt lớp: Kỹ thuật chẩn đoán này sẽ cho phép xác định chính xác tổn thương nghi ngờ trên phim chụp X quang cột sống cổ, các thương tổn xương không thấy được khi chụp cũng như các mảnh xương vỡ trong ống tủy. Đặc biệt, kỹ thuật chụp cắt lớp sẽ cho phép thấy được thương tổn mỏm nha rõ và phát hiện được các thương tổn phối hợp.
• Chụp cộng hưởng từ cột sống cổ: Đây là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện các thương tổn tủy. Do đó, chỉ áp dụng trong trường hợp có thương tổn tủy, bệnh nhân tiên lượng rất nặng hoặc dùng để phát hiện thương tổn thần kinh thứ phát sau khi thương tổn đốt sống cổ cao bị bỏ sót.

4.1 Xử trí ban đầu sau khi bị chấn thương

Việc xử trí ban đầu các chấn thương cột sống cổ rất quan trọng để hạn chế tối đa hậu quả của các thương tổn tiên phát và thứ phát của tủy. Các biện pháp xử trí ban đầu gồm:

• Bất động cột sống cổ của người bệnh khi nghi ngờ có chấn thương cột sống cổ, nhất là đối với người bệnh bị hôn mê do chấn thương sọ não. Khi đã loại trừ thương tổn bằng chụp X quang cột sống cổ thì mới được tháo ra. Tốt nhất là bất động bằng nẹp cổ với tư thế cổ ngửa, hơi ưỡn. Trường hợp không có nẹp thì có thể bất động cổ bằng 2 túi cát hai bên cổ để chống xoay trong khi di chuyển người bệnh.
• Tiếp đó, nếu có dấu hiệu của thương tổn thần kinh như liệt hay rối loạn hô hấp, huyết động thì cần hồi sức cho bệnh nhân.
• Truyền dịch và duy trì huyết áp 110-140mmHg, cho người bệnh thở oxy, cần thiết phải hô hấp hỗ trợ và đặt ống thông dạ dày tránh trào ngược.
• 8 giờ đầu, có thể truyền tĩnh mạch Methylprednisolon liều cao cho người bệnh, nhắc lại sau 45 phút và dùng liều duy trì 5mmg/kg/giờ để hạn chế phù tủy. Tuy nhiên, trong trường hợp vết thương tủy hay chấn thương vùng đuôi ngựa, chảy máu dạ dày, đường máu cao... thì không được dùng thuốc này co người bệnh.

4.2 Điều trị

Có rất nhiều phương pháp điều trị chấn thương cột sống cổ C1 C2 khác nhau, phương pháp điều trị sẽ tùy vào thương tổn và tùy các trường phái khác nhau. Phương pháp điều trị bảo tồn:

• Nẹp cổ: Phương pháp điều trị bảo tồn này thường sẽ áp dụng cho những thương tổn vững hoặc mất vững trong khi chờ phẫu thuật hoặc sau phẫu thuật như: Gãy mỏm nha độ 1 và độ 3; vỡ eo C2 độ 1.
• Kéo liên tục: Phương pháp này thường áp dụng để kéo nắn trước phẫu thuật đối với các thương tổn cũ, khó nắn trong khi phẫu thuật hoặc thương tổn không thể phẫu thuật được. Tuy nhiên, phương pháp này khiến người bệnh phải nằm bất động lâu, dễ gây các biến chứng.

Điều trị bằng phương pháp phẫu thuật:

• Buộc vòng cung sau C1 và C2: Phương pháp này sẽ áp dụng trong trường hợp gãy mỏm nha, trật C1, C2. Tuy nhiên, phương pháp phẫu thuật này có khả năng làm vững kém, tỷ lệ khớp giả cao.
• Vít qua khớp C1-C2 qua đường cổ sau: Bác sĩ sẽ chỉ định người bệnh áp dụng phương pháp này trong trường hợp gãy mỏm nha và trật C1- C2. Kỹ thuật đơn giản và an toàn, khả năng làm vững cao.
• Phương pháp vít trực tiếp qua mỏm nha theo đường cổ trước: Phương pháp phẫu thuật này thường được chỉ định cho người bị gãy mỏm nha không có trật C1- C2 phối hợp. Vít trực tiếp qua mỏm nha theo đường cổ trước có thể làm vững tốt mà vẫn đảm bảo được chức năng của khớp C1- C2, với điều kiện không trật C1-C2.
• Nẹp vít qua khối khớp C1 và cuống C2 theo đường cổ sau: Phương pháp này chỉ định đối với những người bệnh bị trật khớp C1- C2 kèm chèn ép tủy bắt buộc phải cắt cung sau khớp C1, hoặc những người bị di lệch nhiều không thể phẫu thuật bằng vít qua khớp C1- C2.
• Nẹp vít C2-C3 qua đường cổ trước: Kỹ thuật này áp dụng trong trường hợp vỡ eo C2 độ 2 và độ 3.

Tóm lại, người bệnh cần đến bệnh viện để tiến hành thăm khám và điều trị ngay khi có dấu hiệu của chấn thương cột sống cổ.