Cảnh báo ngộ độc chì từ thuốc Nam không rõ nguồn gốc - Bệnh viện Bạch Mai

Bệnh viện Bạch Mai

13:22 +07 Chủ nhật, 25/04/2021

Biểu hiện lâm sàng

Biểu hiện ngộ độc chì được chia làm hai nhóm, ngộ độc cấp tính và ngộ độc mạn tính. Chẩn đoán ngộ độc chì cần căn cứ vào các yếu tố như tiếp xúc với chì, biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán loại trừ và xét nghiệm.

Ngộ độc chì cấp tính ít gặp, thường là cơn đợt cấp của ngộ độc chì mạn tính, xuất hiện khi bệnh nhân uống phải một lượng chì lớn do tai nạn. Biểu hiện sau 2 - 48 giờ, thường là các dấu hiệu và triệu chứng do tổn thương gây độc tế bào đối với nhiều cơ quan, đặc biệt là về hệ tiêu hóa:

Chán ăn
Đau bụng
Buồn nôn, nôn
Táo bón.

Nếu ngộ độc nặng có các biểu hiện của suy gan, suy thận:

Mệt mỏi
Vàng da
Đái ít, thậm chí vô niệu
Xét nghiệm thấy men gan, bilirubin, ure, creatinin máu tăng dần.

Ngoài ra có thể gặp các dấu hiệu khác về thần kinh trung ương:

Đau đầu
Kích động
Ảo giác nhưng thường ít gặp hơn.
Định lượng thấy nồng độ chì trong máu tăng, giá trị bình thường ở trẻ em là dưới 15 mg/dL, nam giới dưới 20 mg/dL, nữ giới dưới 15 mg/dL, ở người có nghề nghiệp thường xuyên tiếp xúc với chì có thể coi giá trị bình thường là dưới 40 mg/dL.

Ngộ độc chì mạn tính cũng biểu hiện các dấu hiệu và triệu chứng ở nhiều hệ cơ quan.

Về tiêu hóa, hay gặp là đau bụng và táo bón, trong trường hợp điển hình xuất hiện cơn đau bụng chì, đau bụng dữ dội, tiến triển bởi những cơn kịch phát kèm theo nôn (có thể nhầm với bụng ngoại khoa)
Bệnh nhân không có sốt
Không có phản ứng thành bụng
Không có tụt huyết áp,
X-quang ổ bụng không có dấu hiệu ngoại khoa.
Khám miệng thấy đường chì Burton ở lợi và các vết Gubler ở niêm mạc miệng phần trong má (có màu xanh tím) là do sulphua chì được tiết qua nước bọt.
Người lớn phơi nhiễm mạn tính với chì thường có mức chì máu từ 25-60 mg/dL.
Các biểu hiện về thần kinh, khi nồng độ chì máu còn thấp trên khám lâm sàng khó phát hiện được các biểu hiện về thần kinh.
Các biểu hiện khác hay gặp là liệt-giả thần kinh quay (các ngón tay và bàn tay không duỗi được), thường là tổn thương vận động, ít gặp tổn thương cảm giác, giảm tốc độ dẫn truyền các dây thần kinh trụ, giữa và quay; đôi khi gặp bệnh cảnh giống như xơ cột bên teo cơ
Biểu hiện về huyết học thường là thiếu máu mức độ vừa, đẳng sắc, sắt huyết thanh tăng nhẹ. Xuất hiện hồng cầu hạt kiềm trong máu, nhưng không có sự song hành giữa số lượng hồng cầu hạt kiềm và mức độ nặng của ngộ độc.
Tổn thương thận cũng là biểu hiện của ngộ độc chì, giai đoạn sớm tổn thương ống lượn gần, khỏi khi ngừng tiếp xúc với độc chất, giai đoạn muộn suy thận tùy mức độ do tổn thương cầu thận và ống kẽ thận không đặc hiệu.
Các biểu hiện khác cũng thường gặp như cơn tăng huyết áp, thường đi kèm với cơn đau bụng chì hoặc ở giai đoạn muộn.
Các dấu hiệu khác hiếm gặp hơn như: viêm tuyến mang tai, viêm tụy, goutte... khi tiếp xúc lâu dài có thể gây nên rối loạn chức năng tuyến giáp, tổn thương tinh hoàn...

Với ngộ độc chì ở trẻ em, thường có biểu hiện tổn thương não như viêm não do chì (vô cảm, rối loạn ý thức, có thể có co giật), đôi khi có biểu hiện của bệnh cảnh tăng áp lực nội sọ, tiên lượng tốt nếu được điều trị bằng chất gắp.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Ngộ độc chì ở người lớn thường chủ yếu do nghề nghiệp, ở trẻ em chủ yếu do ô nhiễm (thức ăn, nước uống, môi trường, tai nạn do tiếp xúc với đồ vật có hàm lượng chì cao).

Ngộ độc chì mạn chủ yếu do tiếp xúc với các yếu tố môi trường (không khí, nước, thực phẩm) và nghề nghiệp.

Cần nhấn mạnh các nghề có nguy cơ cao bị nhiễm độc chì mạn tính như:

Nấu chì
Sản xuất acqui chì
Ngành in, ngành sản xuất nhựa
Kinh doanh xăng dầu
Hàn chì
Đốt rác thải rắn
Sản xuất thủy tinh
Sản xuất sơn...

Xử trí và phòng ngừa

Với ngộ độc chì cấp, cần rửa dạ dày sớm với dung dịch natrisulfat hoặc magie sulfat 3%, không dùng than hoạt vì chì lắng đọng dưới dạng không hấp thu được; cân nhắc chỉ định ngoại khoa hoặc các biện pháp nội soi gắp chì trong đường tiêu hóa.

Về điều trị hỗ trợ, trong trường hợp có tổn thương thần kinh như phù não cần chú ý các biện pháp làm giảm áp lực nội sọ bằng cách dùng manitol, tăng thông khí, cân nhắc sử dụng dexamethason
Duy trì lượng nước tiểu 1-2 mL/kg/giờ
Truyền máu nếu cần
Điều trị co giật.
Điều trị triệu chứng như đau khớp do goutte dùng colchicine, chống viêm không steroid...

Với ngộ độc chì mạn tính, trước hết cần tìm nguồn tiếp xúc để loại bỏ nguồn gốc và nguy cơ

Phòng ngừa ngộ độc chì cần tuân thủ các qui định về chì, tránh các yếu tố nguy cơ cao gây ngộ độc chì, đặc biệt là người có nghề tiếp xúc nhiều với chì, cần được trang bị bảo hộ lao động, cải thiện không khí trong môi trường làm việc.

Làm giảm hàm lượng chì trong các sản phẩm công nghiệp, kiểm tra và bảo vệ môi trường, xét nghiệm sàng lọc tất cả các bệnh nhân có nguy cơ cao.

Đặc biệt, khi bị bệnh cần đến các cơ sở y tế tin cậy để khám và điều trị, hết sức tránh dùng các loại thuốc y học dân tộc có nguồn gốc không rõ ràng. Nếu có dấu hiệu và triệu chứng nghi ngờ cần tới trung tâm chống độc để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Nguồn tham khảo: Bệnh viện Bạch Mai