Ý nghĩa của kỹ thuật xạ hình xương

1. Xạ hình xương là kỹ thuật gì?

Xạ hình xương là kỹ thuật sử dụng những đồng vị phóng xạ để tạo hình ảnh của xương. Người bệnh được tiêm tĩnh mạch các chất hóa học có khả năng phát ra tia xạ. Các chất này đi từ máu vào xương, tích tụ ở những vùng có tế bào xương đang tái tạo sửa chữa hoặc bị phá vỡ (tủy xương đang hoạt động), từ đó giúp phát hiện những bất thường ở xương.

Xạ hình xương được chỉ định trong những trường hợp sau:

• Ung thư xương: Chẩn đoán ung thư xương, hoặc ung thư di căn đến xương như ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến giáp, ung thư thận.
• Đau xương không rõ nguyên nhân: Chẩn đoán đau xương gây đau lưng nhưng không rõ nguyên nhân.
• Chấn thương: Gãy xương nhưng không được phát hiện bằng cách chụp X quang.
• Tổn thương, bệnh lý xương: Xạ hình xương giúp phát hiện những tổn thương ở xương nang xương, u xương, viêm khớp, cốt tủy nhiễm trùng, nhuyễn xương, loãng xương, ...
• Giúp định vị để thực hiện các kỹ thuật chọc dò, sinh thiết xương.
• Theo dõi và đánh giá đáp ứng của phẫu thuật ghép xương, điều trị bệnh bằng các phương pháp như hóa trị, xạ trị, ...

3.1 Xạ hình xương giúp phát hiện ung thư di căn xương

Các tổ chức, hệ thống xương rất dễ bị ảnh hưởng, di căn bởi ung thư. Tùy vào loại bệnh và giai đoạn ung thư, tỷ lệ di căn sẽ khác nhau. Các ung thư di căn xương thường gặp như ung thư phổi, ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt.

Ban đầu, những tổn thương ở xương do ung thư di căn có thể không có biểu hiện nào. Sau đó, ở giai đoạn muộn, ung thư di vào xương gây ra các triệu chứng như đau khớp và các cơn đau do chèn ép tủy, thần kinh, có thể gây gãy xương bệnh lý.

Xạ hình xương là phương pháp giúp phát hiện ung thư di căn xương với ưu điểm là có độ nhạy và độ chính xác cao, đồng thời cho phép đánh giá toàn bộ hệ thống xương, so với các phương pháp khác như chụp X quang (chỉ phát hiện được tổn thương mất 30 - 50% mật độ xương), chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hưởng từ (chỉ phát hiện được tổn thương khi di căn gây ra triệu chứng khu trú). Kết quả xạ hình xương là cơ sở để sàng lọc, chẩn đoán, đưa ra phác đồ điều trị hợp lý và theo dõi, đánh giá đáp ứng của bệnh nhân khi điều trị một số bệnh, đặc biệt là ung thư bằng các phương pháp như hóa trị, xạ trị.

Xạ hình xương được sử dụng nhiều để giúp phát hiện di căn xương đối với các bệnh ung thư phổi, ung thư vú và ung thư tuyến tiền liệt.

• Ung thư vú di căn xương: Ung thư vú là loại ung thư thường di căn vào xương, vị trí xương bị tổn thương thường gặp là xương ức, xương sườn. Ban đầu, khối di căn không gây triệu chứng đau xương, nếu được xạ hình xương sớm, đồng thời kết hợp với thăm khám lâm sàng, chụp X quang, làm xét nghiệm sẽ giúp đánh giá kết quả điều trị bệnh ung thư vú tốt hơn.
• Ung thư phổi di căn xương: Ung thư phổi di căn vào xương có thể lan đến những vị trí xa như xương chi.
• Ung thư tuyến tiền liệt di căn xương: Xạ hình xương cho phép đánh giá ung thư tuyến tiền liệt di căn vào xương với độ nhạy cao hơn và chính xác hơn so với những phương pháp khác.

3.2. Xạ hình xương chẩn đoán ung thư xương và u xương

Xạ hình xương có thể giúp chẩn đoán các bệnh lý ung thư xương nguyên phát. Tuy nhiên, kỹ thuật này chỉ cho phép xạ hình xương tại chỗ và không có ưu điểm về đánh giá mức độ xâm lấn (so với chụp cộng hưởng từ) để xem xét trước khi điều trị bằng phẫu thuật. Mặc dù vậy, trong một số trường hợp, thực hiện xạ hình xương cũng cho cho biết những vị trí xương khác bị tổn thương.

Đối với các bệnh lý u xương lành tính, xạ hình xương được thực hiện để hỗ trợ chẩn đoán khi chụp X quang không đánh giá chính xác bệnh.

3.3. Xạ hình xương chẩn đoán một số bệnh chuyển hóa trong xương

Xạ hình xương giúp đánh giá những tổn thương của hệ thống xương do một số bệnh chuyển hóa trong xương gây ra. Tuy nhiên, cần phân biệt những tổn thương này với ung thư di căn xương. Một số bệnh chuyển hóa trong xương thường gặp như:

• Loãng xương: Xạ hình xương thực hiện để khảo sát toàn bộ hệ thống xương và phát hiện những bất thường thương tổn do bệnh loãng xương gây ra.

• Cường cận giáp: Bệnh thường gây tổn thương đối với xương sọ, xương hàm, xương sườn, xương ức. Thực hiện xạ hình xương để chẩn đoán bệnh cường cận giáp bởi hoạt tính phóng xạ ở xương cao hơn.
• Bệnh Paget: Bệnh thường gây tổn thương đối với xương chậu, xương cột sốt, xương cánh tay, bả vai và xương đùi. Xạ hình xương cho phép đánh giá mức độ lan rộng của tổn thương.
• Viêm xương tủy: Vị trí viêm tủy xương thường được phát hiện là xương bàn chân (chủ yếu ở người bệnh bị tiểu đường), xương trục. Nếu bị viêm tủy xương cột sống thì tổn thương có thể lan ra ở nhiều xương khác do đi theo đường máu. Xạ hình xương là kỹ thuật có độ nhạy cao được sử dụng để chẩn đoán viêm tủy xương.
• Xương bị hoại tử, nhồi máu trong xương: Hình ảnh xạ hình xương sẽ khác nhau tùy vào thời điểm thực hiện xạ hình xương, khuyết xạ khi chụp trong giai đoạn bệnh cấp tính, tăng hoạt tính phóng xạ khi chụp trong giai đoạn bệnh liền xương. Xạ hình xương thường được áp dụng để chẩn đoán tổn thương hoại tử đối với chỏm xương đùi.
• Chấn thương xương: Trong một số trường hợp, xạ hình xương giúp phát hiện những tổn thương do chấn thương gây ra mà các phương pháp khác như chụp X quang không xác định được.
• Gãy vi chấn: Nguyên nhân gây gãy vi chấn là tình trạng xương bị mất cân bằng hấp thu và thay thế. Xạ hình xương là kỹ thuật có độ nhạy cao, cho phép phát hiện sớm gãy vi chấn trong xương, giúp điều trị hiệu quả hơn.
• Đau xương không rõ nguyên nhân: Các cơn đau xuất hiện ở những vùng như thắt lưng, kèm theo biểu hiện phù, yếu cơ do phản xạ thần kinh giao cảm suy giảm có thể được phát hiện bằng xạ hình xương. Tùy vào giai đoạn của bệnh, hình ảnh chụp được sẽ khác nhau. Đối với chẩn đoán đau xương không rõ nguyên nhân, xạ hình xương là kỹ thuật có tính đặc hiệu cao nhưng độ nhạy lại thấp.
• Đánh giá hậu phẫu: Trong một số phẫu thuật điều trị ghép xương như thay khớp háng nhân tạo, xạ hình xương được áp dụng để phát hiện những viêm nhiễm nếu có.

Xạ hình xương là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại, có ý nghĩa rất lớn trong việc phát hiện những tổn thương như ung thư di căn xương.