Thuốc Carbamazepine: Công dụng, chỉ định và lưu ý khi dùng

1.1 Chỉ định

• Bệnh động kinh: Thuốc Carbamazepine là thuốc chống động kinh co giật, được sử dụng để ngăn chặn và kiểm soát cơn động kinh. Thuốc hoạt động bằng cách làm giảm sự lan rộng của cơn động kinh trong não, khôi phục sự cân bằng bình thường của hoạt động thần kinh;
• Đau dây thần kinh tam thoa: Thuốc giúp giảm đau dây thần kinh tam hoa và dây thần kinh lưỡi hầu;
• Chỉ định khác: Dự phòng bệnh hưng - trầm cảm nhưng không đáp ứng với liệu pháp thông thường, điều trị hội chứng cai rượu và các chứng đau thần kinh khác.

1.2 Chống chỉ định

• Người bị loạn chuyển hóa porphyrin cấp tính;
• Người quá mẫn với Carbamazepin hoặc dị ứng với thuốc chống trầm cảm 3 vòng, bloc nhĩ thất;
• Người có tiền sử rối loạn tạo máu và bị suy tủy.

Người bệnh nên dùng thuốc kèm với thức ăn hoặc theo chỉ định của bác sĩ. Liều lượng thuốc dựa trên tình trạng sức khỏe và khả năng đáp ứng điều trị. Để giảm nguy cơ xảy ra tác dụng phụ, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh bắt đầu dùng liều thấp rồi tăng liều dần. Liều dùng như sau:

2.1 Liều dùng cho người lớn

Người lớn bị bệnh động kinh:

• Liều khởi đầu: 200mg, uống 2 lần/ngày với dạng thuốc viên phóng thích kéo dài và phóng thích nhanh; 100mg, uống 4 lần/ngày với dạng thuốc hỗn dịch;
• Sau đó, tăng liều hàng tuần 200mg/ngày, sử dụng thuốc viên dạng phóng thích kéo dài 2 lần/ngày, 3 lần/ngày hoặc 4 lần/ngày với các công thức khác;
• Liều duy trì: 800 - 1200mg/ngày;
• Liều tối đa: Không quá 1200mg/ngày. Tuy nhiên, trường hợp hiếm có thể dùng liều lên tới 1600mg/ngày.

Người lớn bị đau dây thần kinh:

• Liều khởi đầu: 100mg, uống 2 lần/ngày với dạng thuốc viên phóng thích kéo dài và phóng thích nhanh; 50mg, uống 4 lần/ngày với dạng thuốc hỗn dịch;
• Sau đó, tăng liều thêm 200mg/ngày bằng cách dùng thêm 100mg mỗi 12 giờ với thuốc phóng thích kéo dài và phóng thích nhanh hoặc 50mg dùng 4 lần/ngày với thuốc dạng dung dịch, chỉ dùng khi cần giảm đau;
• Liều duy trì: 400 - 800mg/ngày;
• Liều tối đa: Không quá 1200mg/ngày.

Người lớn bị rối loạn lưỡng cực:

• Liều khởi đầu: 200mg - uống dạng viên hoặc dạng viên nang mỗi 12 giờ hoặc 100mg dạng dung dịch - uống 4 lần/ngày;
• Với dạng thuốc viên nén và dung dịch: Sau khi dung nạp, bệnh nhân cần tăng liều để duy trì nồng độ thuốc trong phạm vi điều trị ở mức 6 - 12 mcg/ml. Liều dùng hằng ngày tăng thêm 100 - 200mg trong 1 - 2 tuần. Liều duy trì: có thể dùng tới 1200mg/ngày, chia thành 3 hoặc 4 liều/ngày để duy trì nồng độ thuốc trong phạm vi điều trị;
• Với dạng thuốc viên nang phóng thích kéo dài: Liều lượng điều chỉnh 200mg/ngày để đạt được đáp ứng lâm sàng.

Người lớn bị bệnh lý thần kinh do tiểu đường:

• Liều khởi đầu: 100mg, uống mỗi 12 giờ với dạng thuốc viên; 50mg, uống 4 lần/ngày với dạng thuốc hỗn dịch;
• Liều dùng hằng ngày tăng lên 100mg ở 1 - 2 tuần;
• Liều duy trì: 600 - 1200mg/ngày, chia thành 3 - 4 liều để duy trì nồng độ thuốc trong khoảng điều trị;
• Liều tối đa: Không quá 1200mg/ngày.

2.2 Liều dùng cho trẻ em

Liều dùng thuốc Carbamazepine dành cho bệnh nhi bị bệnh động kinh ở các lứa tuổi như sau:

Trẻ dưới 6 tuổi:

• Liều khởi đầu: 10 - 20mg/kg/ngày, cho trẻ uống 2 - 3 liều với dạng thuốc viên nén hoặc chia dùng 4 lần với dạng thuốc hỗn dịch. Có thể tăng liều hàng tuần để đạt được đáp ứng lâm sàng tối ưu;
• Liều tối đa: 35 mg/kg/ngày.

Trẻ 6 - 12 tuổi:

• Liều khởi đầu: 100mg, uống 2 lần/ngày với dạng viên nén phóng thích kéo dài hoặc phóng thích nhanh; 50mg uống 4 lần/ngày với dạng thuốc hỗn dịch. Có thể tăng liều hàng tuần 100mg/ngày bằng cách sử dụng viên nén phóng thích kéo dài 2 lần/ngày, 3 lần/ngày hoặc 4 lần/ngày với các công thức khác;
• Liều duy trì: 400 - 800mg/ngày;
• Liều tối đa: 1000mg/ngày.

Trẻ 12 tuổi:

• Liều khởi đầu: 200mg, uống 2 lần/ngày với dạng viên nén phóng thích nhanh hoặc phóng thích kéo dài; 100mg uống 4 lần/ngày với dạng thuốc hỗn dịch. Có thể tăng liều hàng tuần 200mg/ngày bằng cách sử dụng viên nén phóng thích kéo dài 2 lần/ngày, 3 lần/ngày hoặc 4 lần/ngày với các công thức khác;
• Liều duy trì: 800 - 1200mg/ngày;
• Liều tối đa: Không dùng vượt quá 1000mg/ngày cho trẻ 12 - 15 tuổi và không quá 1200mg/ngày cho trẻ trên 15 tuổi. Liều lên tới 1600mg/ngày có thể sử dụng trong một số trường hợp hiếm.

• Tránh ăn hoặc uống nước ép bưởi khi dùng thuốc, trừ khi có chỉ định của bác sĩ vì bưởi có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các tác dụng phụ của thuốc;
• Cần dùng thuốc thường xuyên để phát huy tác dụng tốt nhất;
• Nên sử dụng thuốc vào cùng một lúc mỗi ngày để tránh quên liều;
• Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ngưng dùng thuốc, nên tiếp tục dùng thuốc dù đã cảm thấy khỏe hơn vì một số bệnh như động kinh có thể trầm trọng hơn nếu đột ngột dừng thuốc. Thay vào đó, cần giảm liều dần dần;
• Thông báo cho bác sĩ nếu tình trạng bệnh không cải thiện hoặc trở nên xấu hơn.

Thận trọng khi dùng thuốc Carbamazepine:

• Không dùng thuốc Carbamazepine nếu có tiền sử bị ức chế tủy xương, bị dị ứng với Carbamazepine và các thuốc chống trầm cảm như desipramine, doxepin, amitriptyline, imipramine, nortriptyline;
• Không uống Carbamazepine nếu bệnh nhân có sử dụng chất ức chế MAO trong vòng 14 ngày để tránh xảy ra tương tác thuốc nguy hiểm;
• Carbamazepine có thể gây tình trạng phát ban da nghiêm trọng. Bệnh nhân có thể phải xét nghiệm máu trước khi dùng thuốc để xác định nguy cơ;
• Thận trọng khi dùng thuốc với người cao tuổi, bị tăng nhãn áp, mắc bệnh gan, thận hoặc bệnh tim mạch nặng;
• Người đang mang thai hoặc cho con bú trước khi dùng thuốc Carbamazepine nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Trường hợp quá liều:

Trong trường hợp dùng thuốc quá liều, nên gọi ngay cho cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất. Các triệu chứng quá liều gồm: Co giật, bất tỉnh, bồn chồn, chuyển động bất thường, rung một phần cơ thể không kiểm soát được, buồn ngủ, đứng không vững, chóng mặt, nhìn mờ, buồn nôn và nôn, nhịp tim nhanh, thở không đều hoặc thở chậm, tiểu khó,...

Khi quên một liều:

Nếu quên uống một liều thuốc Carbamazepine, người bệnh nên uống càng sớm càng tốt. Trường hợp gần với liều kế tiếp thì có thể bỏ qua liều đã quên, uống liều kế tiếp đúng thời điểm như chỉ định. Chú ý không được uống gấp đôi liều chỉ định.

• Phản ứng dị ứng: Phát ban da, khó thở, sưng lưỡi, môi, mặt hoặc họng;
• Phản ứng tâm lý: Thay đổi tâm trạng hoặc hành vi một cách đột ngột, lo âu, mất ngủ, trầm cảm, cảm thấy kích động, cáu kỉnh, bồn chồn, có suy nghĩ tự tử hoặc tự làm tổn thương chính mình;
• Sốt, mệt mỏi, rối loạn, suy nhược, choáng váng hoặc khó thở;
• Dễ bị bầm tím hoặc chảy máu bất thường (ở mũi, miệng, trực tràng hoặc âm đạo), có điểm tím hoặc đỏ ưd[si da;
• Nhịp tim nhanh hơn hoặc chậm đi;
• Buồn nôn, đau bụng trên, chán ăn, ngứa, nước tiểu đậm màu, vàng da hoặc mắt, phân màu đất sét;
• Nhầm lẫn, mắc các vấn đề về tầm nhìn, xuất hiện ảo giác;
• Tiểu ít hoặc không buồn tiểu;
• Sưng phù hoặc tăng cân nhanh chóng;
• Chóng mặt, buồn nôn, khô miệng, sưng lưỡi, mất thăng bằng,...

Khi gặp các tác dụng phụ kể trên do thuốc Carbamazepine, người bệnh nên báo ngay cho bác sĩ để có biện pháp can thiệp xử lý thích hợp.

• Bảo quản ở nhiệt độ phòng, tránh ánh sáng hoặc nơi ẩm ướt. Không nên bảo quản thuốc trong ngăn đá tủ lạnh hoặc phòng tắm;
• Giữ thuốc tránh xa tầm tay của trẻ em và phạm vi hoạt động của thú cưng;
• Khi thuốc quá hạn cần loại bỏ thuốc theo hướng dẫn.

Bệnh nhân cần sử dụng thuốc Carbamazepine theo đúng chỉ định của bác sĩ. Khi gặp những dấu hiệu bất thường, người bệnh nên báo ngay cho bác sĩ để có hướng can thiệp xử trí kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng.