Kháng sinh Streptomycin: Các tác dụng phụ cần lưu ý

Streptomycin là kháng sinh điều trị bệnh lao và các bệnh nhiễm trùng do một số loại vi khuẩn gây ra. Streptomycin là một thuốc thuộc nhóm kháng sinh aminoglycosid, cơ chế tiêu diệt các loại vi khuẩn nhạy cảm của thuốc kháng sinh này bằng cách ngăn chặn sự sản sinh protein của vi khuẩn. Thuốc được dùng tiêm bắp dưới dạng muối sulfat. Được biết đến là một loại kháng sinh điều trị bệnh lao, tuy nhiên thuốc cũng được chỉ định điều trị các bệnh lý sau:

• Kháng sinh Streptomycin dùng để điều trị bệnh tularemia và dịch hạch.
• Kháng sinh Streptomycin cũng được sử dụng phối hợp với kháng sinh tetracyclin hoặc doxycyclin để điều trị bệnh Brucella.
• Kháng sinh này cũng được sử dụng phối hợp với tetracyclin hoặc sulfamid nhằm mục đích điều trị bệnh sổ mũi ngựa.
• Trong một số trường hợp thuốc kháng sinh này có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với các thuốc chống nhiễm khuẩn khác để điều trị u hạch bẹn và hạ cam.
• Ngoài việc chỉ định điều trị bệnh lao, kháng sinh Streptomycin phối hợp với ampicilin hoặc penicilin G để điều trị viêm màng trong tim do Enterococcus và Streptococcus.
• Đồng thời, thuốc cũng được dùng đơn độc hoặc phối hợp với các thuốc chống nhiễm khuẩn với mục đích điều trị bệnh lậu. Tuy nhiên, kháng sinh streptomycin chỉ được dùng điều trị bệnh lậu do chủng nhạy cảm với streptomycin hoặc trong những trường hợp các thuốc chống nhiễm khuẩn khác không mang lại hiệu quả điều trị và có chống chỉ định.

Tương tự như các loại thuốc kháng sinh khác, kháng sinh Streptomycin cũng gây ra tác dụng phụ không mong muốn ở người bệnh. Các tác dụng phụ đó như sau:

• Tai biến tiền đình và suy giảm chức năng nghe: Đối với trẻ em, kháng sinh Streptomycin có khả năng gây độc đối với tiền đình cao hơn so với người lớn. Có khoảng 30% trường hợp tai biến trên tiền đình xảy ra khi dùng liều 1g/ngày trong 4 tháng và có khoảng 5 - 15% trường hợp người sử dụng thuốc kháng sinh này bị suy giảm khả năng nghe. Do đó, khuyến cáo không nên dùng streptomycin quá 60 liều trong 2 tháng điều trị bệnh.
• Rối loạn thị lực có thể gặp đối với 50% trường hợp sử dụng thuốc. Bên cạnh đó thuốc cũng gây dị cảm quanh mồm và ở các vùng khác trên mặt, tay. Trong nhiều trường hợp còn gây viêm dây thần kinh ngoại biên.
• Có một số trường hợp sau khi tiêm kháng sinh Streptomycin, người bệnh bị sốt, ban đỏ, mề đay, phù Quincke, tăng bạch cầu ưa eosin. Đây là những tác dụng phụ thường gặp nhất của đa số các loại kháng sinh.
• Một số ít trường hợp người bệnh bị mất khứu giác một phần hoặc toàn bộ khi điều trị trong khoảng thời gian dài. Tác dụng phụ viêm rễ thần kinh, ức chế hô hấp, viêm tủy và những biến chứng thần kinh khác cũng có thể xảy ra trên người bệnh khi sử dụng kháng sinh Streptomycin.
• Người bệnh cũng có thể bị mất tập trung tinh thần, hội chứng Stevens - Johnson, thiếu máu tan máu, giảm bạch cầu và tiểu cầu, giảm toàn bộ huyết cầu... khi sử dụng kháng sinh Streptomycin.

Để sử dụng thuốc hiệu quả và giảm nguy cơ tác dụng phụ của thuốc, người sử dụng nên lưu ý một số điều cơ bản như sau:

• Thông báo với bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang mang thai, dự định mang thai hoặc cho con bú trước khi sử dụng thuốc. Đồng thời phải dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ trong các trường hợp trên.
• Nếu bị dị ứng với bất kỳ thành phần nào của thuốc kháng sinh streptomycin thì cần phải thông báo cho bác sĩ, dược sĩ biết.
• Khi thấy xuất hiện các tác dụng phụ mà thuốc mang lại thì ngừng ngay việc điều trị bằng streptomycin và thông báo với bác sĩ điều trị để có hướng xử lý tốt nhất.
• Ki quá liều kháng sinh Streptomycin thì cần đến ngay cơ sở y tế vì không có thuốc giải độc đặc hiệu, việc xử trí quá liều và phản ứng độc của kháng sinh streptomycin là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Các biện pháp đó có thể là thẩm tách thận nhân tạo hoặc thẩm tách màng bụng để loại streptomycin ở người suy thận. Một số trường hợp phải dùng thuốc kháng cholinesterase, muối calci cũng như các liệu pháp hỗ trợ hô hấp, điều trị chẹn dẫn truyền thần kinh - cơ....
• Thuốc kháng sinh streptomycin có thể làm thay đổi khả năng hoạt động của các loại thuốc khác hoặc làm gia tăng ảnh hưởng của các tác dụng phụ. Vì vậy, phương pháp tốt nhất để tránh tình trạng tương tác thuốc đó chính là liệt kê danh sách các loại thuốc mà bạn đang sử dụng cho bác sĩ, dược sĩ biết.

• Kháng sinh Streptomycin được dùng tiêm bắp sâu vào vùng cơ lớn dưới dạng muối sulfat. Nếu sử dụng cho người lớn thì vị trí tiêm thích hợp nhất là mặt giữa - bên cơ đùi hoặc cơ delta, phần tư mông trên - ngoài. Tuy nhiên cần lưu ý là chỉ tiêm vào cơ delta khi cơ này phát triển tốt, cần thận trọng khi tiêm để tránh tổn hại ở dây thần kinh quay. Đặc biệt không được tiêm bắp vào vùng dưới và 1/3 giữa cánh tay, khi tiêm thì phải hút để tránh tiêm vào một mạch máu.